– Bıbigúl Ahmetqyzy, úlken sahnada shákirtterińizben án keshterin ótkizip, 70 jyldan astam bekzat ónerge baryńyzdy berdińiz. Jalpy, kórgen qıyndyǵyńyz ben qýanyshty kúnderińizdi, jeńisterińiz ben jeńilisterińizdi qysqasha qalaı sıpattar edińiz?
– Taǵdyrdyń maǵan bergen synaqtary az emes. Ákemdi sonaý zulmat jyldarynda ustap alyp ketkennen keıin tirshilik qoı, jastaıymnan et, konservileý kombınattarynda jumys istedim. Soǵys kezinde de bala-shaǵa bolsaq ta ata-ájelermen birge tynbaı eńbek ettik. 18 jasymda Semeıdegi et kombınatynda jumyspen qatar kórkemónerpazdar úıirmesine qatysyp júrdim. Sosyn Almatyǵa kelip, Almaty memlekettik konservatorııasyna (Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) daıyndyq bólimine oqýǵa túsip, 6 jyldan soń joǵary oqý ornyn bitirip, mamandyǵym boıynsha eńbekke aralastym. Fılarmonııadaǵy Qurmanǵazy orkestrinde 11 jyldaı jumys istedim. Aýyl aýyldy, jer jerdi, mal baqqan, egin ekken el ishin aralap, konsert beretinbiz. Barmaǵan aýylym joq desem bolady. Halyq ánderin birinshi kezekte oryndaıtynbyz, áýeli elimniń patrıoty bolyp, ulttyq mýzykany kóterýdi, nasıhattaýdy maqsat ettik. Sosyn baryp álemdik klassıkalyq dúnıeler aıtylady, olardy da repertýarymyzǵa jıi engizip júrdik. Qurmanǵazy orkestrinde jeke-dara án aıtyp, el aldyna shyǵyp júrdim. 95 jasqa, shúkir, aman jettim, qazir repertýarymdaǵy ánderdi, operalyq shyǵarmalardy ónerdegi balalarym, nemerelerim abyroımen oryndap júr.
– Halqyńyzdy ánmen terbegen ánshisiz. Alǵash baǵyńyzdy qaı án ashty, sahnaǵa ákelgen ustazdaryńyz kim?
– Meniń tanylýyma qazaqtyń halyq ánderi áser etti dep oılaımyn. Repertýarymda myńnan astam halyq áni bar. Keıbireýler men oryndaǵan ándi buryn-sońdy estimegenin aıtady. Mysaly, «Qaratorǵaı», taǵy basqa halyq ánderdi shyrqaı bilgen ánshiler joǵary deńgeıli has sheber bola alady dep esepteımin. Árbir jas ónerin osy halyqtyq ánderdi aıtýdan bastasa, bilimin tereńdetip otyrsa, jaqsy nátıjege jetedi degen senimdemin. Ustazdarym týraly aıtsam, et kombınatynda jumys istep júrgende kórkemónerpazdar úıirmesinde án aıttym. Sol kezde Semeıde aıdaýda júrgen jazýshy G.I.Serebrıakovanyń kózine tústim. О́nerde baǵyt bergen ustazdarym – Semeıge jer aýdarylǵan jazýshy Galına Serebrıakova men jetekshim, Halyq ártisi Nadejda Samyshına. Osy ustazdarymnyń tálimi arqasynda Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq konservatorııasyna oqýǵa tústim.
– О́mirlik ustanymdaryńyz týraly bilýge bola ma?
– Maǵan eshteńe ońaılyqpen kelgen joq. 1932 jyly ákem naqaqtan naqaq atylyp ketti, sosyn jeti balamen jesir qalǵan anama barynsha kómektestim, jumys istedim, sebebi úıdegi estııary men edim. Eńbek etip júrip, joǵaryda aıtqan ustazdarymdy kezdestirdim. Olar izdenýime baǵyt-baǵdar berip, bilim alyp, ánderdiń mán-maǵynasyn túsinip, halyqtyq áýenderdi, klassıkalyq dúnıelerdi oryndaǵanymnyń arqasynda osyndaı bıik maqsattarǵa jettim. Qazir de qarapaıym turamyn, úsh bólmeli páterde jurt qatarly ómir súrip jatyrmyn. Úıde mýzykalyq aspap – roıaldiń qasynan ketpeımin, saýsaqtarymmen álgi aspappen jańa ánderdi úırenemin, aıtamyn, sol ádetimdi áli de tastaǵan joqpyn. Aıtarym – maqsat qoısań, tabandy bolsań, degenińe jetesiń!
– Bıyl Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń 80 jyldyǵyn atap ótýde. О́nerdiń qara shańyraǵy týraly aıtaryńyz bar ma?
– Iá, bıyl meniń 95 jasym atalyp jatsa, Qazaq ulttyq konservatorııasy 80 jyldyq torqaly toıyn toılap jatyr. Almatyda N.Tilendıev atyndaǵy «Otyrar sazy» Qazaq memlekettik akademııalyq folklorlyq-etnografııalyq halyq aspaptary orkestri men Qazaq ulttyq konservatorııa ujymy birlesip, meni qonaq retinde shaqyryp, óner kórsetedi. Konservatorııada men keńesshi retinde jumys isteımin, jas óner ıelerine aqyl-keńesimdi aıtamyn. Eki ret omyrtqama ota jasaǵandyqtan, baldaqpen, arbamen júremin.
– Jas ánshilerge qandaı keńes berer edińiz?
– Olarǵa aıtarym – aýyldy umytpańdar, ósip-óngen atamekendi qasterlep, shalǵaı aýyldarǵa baryp turý kerek. О́ıtkeni aýyl bizdi asyraıdy, tirshilik kózi, ata kásibimiz sonda der edim. Osynaý 95 jasqa kelgenshe tynbaı eńbek etýmen kelemin, el arasynda júrgendikten, halyq meni jaqsy kóredi. «Qazaqtyń bulbul qyzy» atandyrǵan halqyma rahmet, ózimdi baqytty óner ıesi dep sanaımyn. Eńbegim, daýysym arqyly syı-qurmetke bólenip otyrmyn. Ánderdiń áýeli mátinin jattaımyn, maǵynasyna mán beremin, sosyn baryp áýenge salamyn.
– «Syrly aıaqtyń syry ketse de, syny ketpeıdi» degen sóz bar qazaqta. Áli de ádemisiz. Sulýlyqtyń syry nede? Qalaı kútinesiz?
– Eshqashan opa-dalap jaǵyp, álem-jálem boıanǵan emespin. Tek sahnaǵa shyǵar aldynda ǵana juqalap opa jaǵylady, boldy. О́z shashym osy – jerge jetedi.
– Qurmettep shaqyrǵan jerlerden qalmaısyz. Týǵan jerińiz – Semeıge de bardyńyz?
– Iá, bıyl da Semeı qalasyna baryp keldim. Semeı – uly Abaı men tereń Shákárimdi, qanshama ǵalymdar men bilimdi tulǵalardy ómirge ákelgen qasıetti topyraq qoı, árbir saparym taǵylymǵa toly der edim. Ondaǵan jyl Semeı jerinde ıadrolyq synaq bolǵany, adamdarǵa, ekologııaǵa tıgizgen zııandy zardaptary áli kúnge deıin seıilgen joq. Semeı qalasy oblys ortalyǵy mártebesinen aırylyp, aýdan deńgeıinde qalyp, qalada jylý durys berilmegen shaqtar – bárin de kózben kórdik, janymyz ashydy, júregimiz aýyrǵany belgili. Endi qazir qalada jańa qurylys salynyp, jańaryp keledi, áli de aýyldarǵa kóbirek kóńil bólgenin qalar edik. Soǵys kezinde maıdan úshin qanshama ónim usynǵan et kombınaty qazir qańyrap bos jatyr, osyǵan kúızelemin. Mal joq, et kombınaty jumys istemeıdi, osyny bir isker jandar qolǵa alyp, jandandyrsa, qanshama halyqqa jumys orny bolar edi dep oılaımyn. Tiri adamnyń tirshiligi bitpeıdi ǵoı, jalpy, týǵan jerge barǵanda boıyńa erekshe kúsh-qýat quıylady, shúkir, qaıda barsam da syı-qurmet kórsetedi. Aýyldastaryma qatty rızamyn. О́mir bolǵan soń bári de bolady, ondaıda ájem aıtatyn: «Dúnıe degen – dóńgelek, Aınaldyryp bir basar» dep. Týǵan jerimniń, elimniń budan da jaqsarǵanyn áli de, buıyrsa, kóremin degen oıdamyn. Talaı jaqsy men jaısańdy týdyrǵan qasıetti Semeı topyraǵy túlep, jańaryp, jaqsarady dep úmittenemin.
– Daýys kútýde erekshe ustanymdaryńyz bar ma?
– Árıne, bul Qudaı bergen daýys. Degenmen kútim kerek. Qatty salqyn nemese óte ystyq sý, tamaq ishpeımin, ashy dám jemeımin, ishkilikke, temeki tartý degenge múlde qarsymyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Gúlshat SAPARQYZY,
jýrnalıst, arnaıy «Egemen Qazaqstan» úshin
