Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Kórki erekshe kóz tartatyn bas shyrshanyń mańyna jınalǵan jurt bir sát ertegiler eline engendeı kúıde bolǵany ras. Aınala – jalt-jult etken shamdar, túrli-tústi kıingen kloýndar, Aıaz ata men Aqsha qar, qýana konkı tepken balalar, syrǵanaq... Bári-bári jańajyldyq kóńil kúıge bólep, qys qyzyǵyn arttyra tústi. Bas shyrsha jaryq dekoratıvti ulpa qarmen jáne órnektermen, sary-qyzyl reńdegi 2500 oıynshyqpen, gırlıandalarmen, basqa da ásem zattarmen bezendirilgen.
Shyrsha shamyn jaǵý rásiminde elorda turǵyndary men qonaqtary úshin Qaırat Baekenov, Rınat Malsagov, AYREE, balalar hory men bı ujymdarynyń qatysýymen konserttik baǵdarlama usynyldy. О́ner juldyzdary merekelik keshtiń kórigin qyzdyryp, aıazdy kúnniń sýyǵyn sezdirmedi. Jańa jyldan jaqsylyq kútken jurt ánshilermen qosyla án shyrqap, bıledi.
Bas shyrshanyń aýmaǵynda jańajyldyq jármeńke, syrǵanaqtar, ashyq jáne jabyq eki muzaıdyny, Aıaz ata úıi, labırınt, fýd-kort, arnaıy taqyryptaǵy fotoaımaqtar, shaǵyn arhıtektýralyq nysandar men basqa da oıyn-saýyq oryndary uıymdastyryldy. Jańa jyldy asyǵa kútken balalar árbir sátti qur jibermeı, arnaıy jasalǵan sıqyrly oryndardy aralap, máre-sáre bolyp sýretke túsip jatyr.
«Búgin «Astana Arena» stadıonynda elordanyń eń úlken shyrshasynyń shamdaryn jaqtyq. Bul 25 metrlik shyrshany Astananyń jańa jylynyń rámizi dep aıtýǵa bolady. Munda eki muzaıdynyn, 40 metrlik úlken syrǵanaq jáne balalar syrǵanaǵyn jabdyqtadyq. Bul jerde Aıaz atanyń úıi, saýda pavılondary bar. Sol jaǵalaý men oń jaǵalaý turǵyndary úshin yńǵaıly. Budan bólek basqa aýdandarda 30 shyrsha shamy jaǵylǵanyn atap ótkim keledi. Olar qalanyń ortalyq bólikterinde de, turǵyn aýdandarynda da ornalasqan», dedi «Nura» aýdany ákiminiń orynbasary Álııa Ábsemetova.
Iá, bıylǵy bas shyrshanyń tańǵajaıyp kórki alystan kózdiń jaýyn alady. Ulpa qar men túngi kóriniske keremet úılesken jasyl shyrsha qalanyń jerdegi juldyzyndaı jarqyraıdy.
«Bıyl bas shyrshamyz tabıǵı pishinde jasalǵan, sáýkele sekildi jan-jaǵy juqa jelekpen sándelgen. Bul shyrshany 2,5 myń oıynshyqpen, 11,500 metr gırlıandamen, 300 strob shamdarymen bezendirdik», deıdi «Astanabasjospar» mekemesi dırektorynyń orynbasary Elnar Bazyken.
Jańajyldyq alańǵa jınalǵan halyq túrli qyzyqqa batty. Bireýler syrǵanaqta zyr qaqsa, endi bireýleri konkı tepti, shyrshanyń aınalasynda japa-tarmaǵaı sýretke túsip jatqandardyń qarasy da qalyń boldy. Jármeńkege arnaıy kelgen satýshylardyń da saýdasy qyzdy. Jármeńkede túrli qazaqy naqyshtaǵy buıymdar, jańajyldyq syılyqtar, qolóner buıymdary, qoldan tigilgen jastyqtar qoıyldy.
Jármeńkeni aralap júrip, sazsyrnaıdyń dybysyn estidik. Qońyr áýezdiń izimen sazsyrnaıda oınap turǵan satýshyǵa keldik.
«Sazsyrnaı ulttyq aspaptardyń birine jatady. Sazbalshyqtan jasalǵan. Bul adamnyń ókpesine óte paıdaly. О́kpeni ashýǵa, tynysty keńeıtýge, júıkeni tynyshtandyrýǵa kómektesedi. Búgin jármeńkege 100-den asa sazsyrnaı alyp keldik. Qazir otyz shaqty sazsyrnaı satyldy. Baǵasy – 3000 teńge. Sazsyrnaı oınaı almaıtyndar bolsa, kórsetip berip jatyrmyn. Jalpy, sazsyrnaı jasaýdy ózdigimnen úırendim. Kásibı mýzykant emespin, sýretshimin. Aǵashtan mýzyka aspaptaryn jasaıtynmyn. Sazsyrnaıda birneshe áýen oınaı alamyn. Bir kúnde 40–50 sazsyrnaı jasaýǵa bolady», deıdi sýretshi Ermek Kárim.
Iá, ǵalymdardyń aıtýynsha, úrmeli aspap sazsyrnaı – kúızelisten qutqaratyn taptyrmas em. Muny baıyrǵy qazaqtar ýildek dep besiktiń basyna da ilip qoıǵan. Jel soqsa, dybys shyǵaryp, balany aldandyrady. Shyn máninde, sazsyrnaıdyń dybysy adamnyń júıkesin tynyshtandyryp, júrek yrǵaǵynyń birkelki bolýyna áser etedi. Bizdiń eldegi demalys oryndarynda, densaýlyq saqtaý shıpajaılarynda, emhanalarda áli kúnge deıin qobyz, sazsyrnaı, dombyranyń kúıleri sııaqty halyq aspaptaryn mýzyka terapııa retinde qoldanady.
«Oımaqtaı sazsyrnaıdyń terapııasy munshalyqty paıdaly ekenin kim bilgen nemese kóbimiz bilgenimizben, sazsyrnaıdan dybys shyǵara alýymyz ekitalaı. Sazsyrnaıdy oınaǵanda aldymen ókpege aýany kóbirek jınaısyz. Keıin aqyryndap shyǵarasyz. Bul ókpe qabattaryndaǵy shyryshty qabyqty qataıtady. Tamyrdyń kishkentaı kapılıarlaryna, ókpe men júrekke deıin ottegige tolady. Al ottegi az bolsa, vırýs enip, ókpe sýlanyp ketýi múmkin», deıdi satýshy.
Jármeńkege «Has sheber» qaýymdastyǵynyń qolónershileri de kelgen.
«Jármeńkege qolmen tigilgen kestesi bar jastyqtar, tabıǵı tastar men qoldan jasalǵan áshekeı buıymdar alyp keldim. Jastyqtar jaqsy satylyp jatyr. Baǵasy – 4000 teńge. Kóbisi Jańa jylǵa syılyqqa alyp jatyr. Bárin ózimiz tigemiz», deıdi qolónershi Farıza Ojantaeva.
Sondaı-aq qoldan toqylǵan qystyq baskıimder men sháli-qolǵaptar da satylymda tur. Aıta keteıik, atalǵan jármeńke qysqy qalashyq aıasynda kúnde ótetin bolady.
Shyrsha shamyn jaǵý saltanatyna jınalǵan qaýymnyń qýanyshynda shek joq. Balalar da ertegiler álemine tap bolǵandaı kúıge tústi.
«Qostanaıdan Astanaǵa kóship kelgenimizge on jyldan asty. Astana – bas qala bolǵaly ýaqyt ótken saıyn kórkeıip keledi. Bul – jastardyń qalasy. Jarqyn bolashaqtyń qalasy dep oılaımyz. Qystyń basty merekesi – Jańa jyldyń alǵashqy shyrshasy jaǵyldy búgin. Mundaı kúni nemerelerdi úıde qalaı ustap otyramyz, otbasymyzben ǵajap sátke kýá bolaıyq dep asyǵa jettik. Jańa jyl elimiz úshin, halqymyz úshin berekeli, merekeli bolsyn», deıdi qala turǵyny Saltanat Aıapova.
Sondaı-aq jańajyldyq alańda qala turǵyndarymen qatar alystan at terletip kelgen qonaqtar da bar eken.
«Biz bıyl Jańa jyldy balalarmen qarsy alaıyq dep Qyzylordadan arnaıy keldik. Osy mańda turamyz. Merekelik alańdy ertegidegideı uıymdastyrypty. Kóz toımaıdy. Ár buryshynda bir qyzyq bar. Ásem shyrshanyń kórki de tańǵaldyrdy. Keler jyl bárimiz úshin tabysty bolsyn», deıdi qala qonaǵy Nurlan Orazbaev.
El astanasynyń qystyń aıtýly oqıǵasyna aınalǵan 30-dan asa shyrsha shamyn jaǵý rásimine jalpy sany 15 myńnan astam adam qatysty. Eń bıik 25 metrlik shyrshanyń taǵy biriniń shamy «Qazaq eli» monýmentiniń alańynda jaǵyldy. Munda da sıqyrly qalashyq jasalyp, oıyn-saýyq oryndary qoıyldy. Merekelik baǵdarlama usynylyp, balalarǵa arnalǵan anımatorlar shaqyrylyp, túrli qyzyqty oıyndar uıymdastyryldy. Munda da eki muzaıdyny, eki jaryqpen kómkerilgen syrǵanaq, shaǵyn arhıtektýralyq nysandar men jaryq-lıýmınasııalyq pano ornatylǵan.
Sondaı-aq Almaty jáne Saraıshyq aýdandarynda jeti núktede shyrshalar shamy jaǵyldy. Táýelsizdik dańǵylyndaǵy Oqýshylar saraıy aýmaǵyndaǵy 20 metrlik shyrsha aýdannyń jas turǵyndary úshin kóptegen oıyn-saýyq pen merekelik is-shara usynatyn ortalyqqa aınaldy: muz aıdyny, slaıd, ertegi at-shanasy, Shelkýnchık jáne Gnomık fotoaımaǵy usynyldy. 17 metrlik shyrsha «Sana Sport» sport kesheniniń aldynda da slaıdpen jáne kóńildi aıýlarmen jandy. Sondaı-aq Qoshqarbaev dańǵyly 80/1, Rysqulbekov kóshesindegi «Alma» saıabaǵynda, «Astana Music Hall» janynda 17 metrlik jańajyldyq shyrshalar ornatyldy.
«Nurly jol» temirjol vokzalynyń janynda 17 metrlik shyrsha men shaǵyn sáýlet nysandary (buǵy, qasqyr, qoıan jáne aıý) boı kóterdi. Al Baıqońyr aýdanynda bes keremet shyrsha bezendirildi. Atap aıtsaq, Jastar saraıynyń aýmaǵy merekelik is-sharalar men otbasylyq serýen úshin taptyrmas oryn boldy. Alańda 18 metrlik shyrsha shamy jaǵylyp, muzaıdyny men syrǵanaqtar ashyldy. Turǵyndar men qonaqtar jaryq beıneleriniń janynda merekelik fotosýretke túsip, arqa-jarqa bolyp jatty. J.Táshenov kóshesindegi K.Atatúrik atyndaǵy saıabaq júzdegen sham men sándik elementteri bar qysqy qalashyqqa aınalyp, aýmaqta 20 metrlik shyrsha shamy jarqyrap, muz aıdyny men syrǵanaq óz jumysyn bastady. Buǵan qosa jańajyldyq keıipkerler sıpatyndaǵy shaǵyn sáýlet formalary ornatyldy.
Sondaı-aq «О́ndiris» (Aqbıdaı men Q.Kemeńgeruly kósheleriniń qıylysy) jáne «Kırpıchnyı» (Chehoev jáne Jolymbet kósheleriniń qıylysy) turǵyn alaptarynda, «Qoıandy» saıajaı alabynda turǵyndar 8 metrlik shyrshalardyń sulýlyǵyn tamashalap, merekelik kóńil kúıdi sezine aldy. Sonymen qatar aýdan boıynsha Kenshiler, 5 jáne Dosmuhameduly, 6 mekenjaılarynda eki bes metrlik shyrsha ornalasty.
Nura aýdanynda da aýqymdy jańajyldyq bezendirý júrgizilip, toǵyz jerde jańajyldyq shyrshalar shamy jaǵyldy. Al Ortalyq saıabaqta uzyndyǵy 290 metr bolatyn jelilik muzaıdyny jasalǵan. Munda serýendeýge, fotoaımaqtarda Aıaz atanyń syılyqtary bar at-shanamen sýretke túsýge bolady. Ortalyq kireberiste ornatylǵan 22 metrlik shyrshanyń da shamy osy kúni jarqyrady.
«Zelenyı kvartal» TK alańyndaǵy gúlzarda, toǵan mańynda ártúrli shaǵyn sáýlet nysandary men fotoaımaq ornatylyp, bıiktigi 7 metr shyrsha qoıyldy.
«Úrker» turǵyn alabyndaǵy gúlzarda muzaıdyny men qar syrǵanaqtary ashylyp, keńistik shyrshamen bezendirildi. Bul kúni bıiktigi 7-den 14 metrge deıingi shyrshalar shamy «Saryarqa», «Kerýen sıtı», «Azııa park», «Han Shatyr» jáne «Aıland» OSO saýda-oıyn-saýyq ortalyqtarynyń janynda da jarqyrady.
Syǵanaq pen Sh.Aıtmatov kósheleriniń qıylysynda syrǵanaqtar ornatylyp, 8 metrlik shyrsha men taqyryptyq shaǵyn sáýlet nysandary ornatyldy.
Saryarqa aýdanynda túrli bıiktiktegi 3-ten 18 metrge deıingi alty shyrsha shamy jandy. Aýdan turǵyndary men qonaqtaryna ádettegideı muz syrǵanaqtary, muz aıdyndary jáne atmosferalyq fotoaımaqtar usynyldy. Qala alańy bıiktigi 13 metr tabıǵı shyrshamen bezendirildi. Munda 600 sharshy metrlik muzaıdyny, muz syrǵanaǵy men fotoaımaq, buǵylar men aıýlardyń jarqyraǵan beıneleri daıyndaldy. Bógenbaı batyr dańǵylyndaǵy gúlzar aýmaǵynda 43 500 sh.m. muzaıdyny jasalyp, shyrsha ornatyldy. Syılyqtary bar jarqyraǵan sharlar men shana qystyń basty merekesine erekshe sán berip tur. Al «Kóktal» saıabaǵynda otbasylyq demalys úshin syrǵanaqtar, muzaıdyny jáne 18 metrlik shyrshasy bar jańajyldyq alań ashyldy.
Esil ózeniniń jaǵasy jylda muzdy ólkege aınalatynyn bilemiz. Bıyl da ózen betinen úlken muzaıdyny ashylyp, ártúrli deńgeıdegi 8 syrǵanaq jasady. Bıiktigi 8 metr shyrsha ornatyldy.
Sonymen qatar «Naz» teatrynyń janyndaǵy alań 3 metrlik merekelik shyrsha men taqyryptyq fotoaımaǵy bar mádenı keńistikke aınaldy. Iýbıleınaıa kóshesi, 22-de bıiktigi 8 metr tabıǵı shyrsha bezendirilgen. «Agroqalashyq» turǵyn alabynda, Oqjetpes-Gersen kósheleriniń qıylysynda kóńildi ýaqyt ótkizýge arnalǵan syrǵanaq, muz aıdyny jáne jarqyn fotoaımaqtar ornalasqan.
Al Esil aýdanynda tórt negizgi núktege merekelik shyrshalar ornatylyp, jarqyrap tur.
Sondaı-aq EKSPO aýmaǵynda 23 metrlik shyrsha paıda bolyp, muzaıdyny men syrǵanaqtar ashyldy. Shyrsha 4000-nan astam oıynshyqpen bezendirilgen, olardyń ishinde dıametri 15-ten 40 sm-ge deıingi sharlar, gırlıandalar, basqa da ásemdeýshi quraldar bar. Saltanatty shyrsha shamdaryn jaǵý rásiminde bul aýmaqta da qala turǵyndary shaǵyn arhıtektýralyq nysandar aıasynda fotosýretke túsip jatty. Qabanbaı batyr dańǵylynyń boıyndaǵy dóńgelek alańda merekelik shyrsha ornatylyp, jaryqpen bezendirý jumystary jasaldy. Al Botanıkalyq baqqa 23 metrlik shyrsha qoıylyp, jańajyldyq kóńil kúı syılady.
«Báıterek» monýmentiniń aınalasynda, «Nur jol» býlvarynda, Máńgilik el dańǵylynda, jelilik saıabaqta, «Ulytaý» gúlzary syndy oryndar shaǵyn sáýlet nysandary men jańajyldyq ınstallıasııalarmen bezendirildi.
«Prıgorodnyı» turǵyn alabynda da 10 metrlik shyrsha shamy jaǵylyp, muzaıdyny jumys istep tur. Aıýlar men juldyzdar sıpatyndaǵy shaǵyn sáýlettik formalar paıda bolyp, qala turǵyndaryn merekelik kóńil kúıge bólep otyr.
Jyldyń basty merekesi qarsańynda bas qalanyń sáýleti artyp, sulýlyǵy kóz tartyp, jarq-jurq etken ásem shyrshalardyń boı kóterýi elordamyzdyń sánine sán qosyp, jarqylyna jarqyl qosyp turǵany anyq.
