«Men teńgeni kúsheıtý úshin elimizdiń altyn-valıýta qoryn bosqa ysyrap etý orynsyz dep sanaımyn. Naryqqa qatysy bar keıbir qurylymdar teńge baǵamyn basqarýǵa qolaıly etý týraly usynystar aıtyp júr. Ulttyq bank pen Úkimet onyń bárin muqııat qarastyryp jatyr. Máseleni zerdelegen soń bul baǵyttaǵy ustanymymyzdy ózgertý qajet pe degen saýaldyń jaýaby belgili bolady. Basty maqsat – ekonomıkanyń turaqtylyǵy men tıimdiligin qamtamasyz etý, naqty sektordy qarqyndy damytý, eńbek ónimdiligin arttyrý jáne turaqty jumys oryndaryn kóptep ashý», deıdi Memleket basshysy. Úkimet pen Ulttyq bank tarapynan 1 dollardy 500 teńgeden joǵary baǵamnan asyryp jiberý ekonomıkalyq emes faktorlarlarǵa jol ashady degen qorqynysh basym bolyp keldi. Qazir de bul qaýip seıilgen joq. Eger teńgeni erkin júzýge jiberetin bolsaq, biz onyń qaı baǵytqa baratynyn jaqsy bilemiz. Sol sebepti Memleket basshysy aıtyp ótkendeı, teńgeni kúsheıtý úshin elimizdiń altyn-valıýta qoryn bosqa ysyrap etý tájirıbesi ózin-ózi aqtamady. Memleket osy arqyly Ultttyq bank pen Úkimet qoldanystaǵy qarjy saıasatyna ózgerister engizý qajettigin qaperge saldy.
Teńgeniń erkin aınalymda óz qýatyn sezinýge múmkindik berý mańyzdy. Qazir óte qıyn jaǵdaıda turmyz. Bul baǵyt qoǵamǵa da qıyn tıetinin bilemin. Biz úshin teńgeniń ıntervensııa kúshimen nemese Ulttyq qordyń yqpalymen emes, naryq zańy boıynsha es jıǵany, óz-ózine kelgeni tıimdi. Mundaı jaǵdaıda ınflıasııa Ulttyq bank belgilegen dálizden shyǵyp ketse de, naryq jarty nemese bir jyldan keıin es jııady. Bul faktor teńgeniń jasandy jolmen emes, ishki resýrstardyń kómegimen kúsh alýyna jol ashady. Eldegi ekinshi deńgeıli bankter de jańa júıege ıkemdele bastaıdy.
Otandyq qarjy júıesine dál anyqtama berý qıyn. Ulttyq banktiń ótken jylǵy ıntervensııalary kóz aldymyzda ótti. Biraq bizde Ulttyq qor nemese altyn-valıýa qorynyń sarqyla bastaǵan rezervterin tolyqtyrýǵa múmkindik beretin resýrs az. Qazir Ulttyq bank tańdaý aıryǵynda tur. Alǵashqysy – bazalyq mólsherleme arqyly teńgeniń álsireýine jol berý, ekinshisi – mólsherlemeni joǵary deńgeıde ustap, ekonomıkanyń naqty sektoryn qurbandyqqa shalý. Ulttyq bank dál qazir qandaı faktorlar boıynsha qajetti teńgerimdi anyqtaıtynyn bilmeımin.
Memleket basshysy keshegi suhbatynda ekonomıst basshylardyń qazirgi jumysyn ortasha dep baǵalaıtynyn, halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń tilimen ádemi sóılegenimen, naqty nátıjesi bar sharýa shamaly bolyp turǵanyn aıtty. Rasynda, eldegi ekonomıkalyq ahýal máz emes. Qarjy júıesiniń ornyqsyzdyǵy, memlekettik bıýdjetti qarjylandyrýdyń turaqsyzdyǵy sııaqty damýǵa kedergi keltirip otyrǵan jaǵdaılar óte kóp. Bıýdjet shyǵysynyń kemi 40 paıyzyn Ulttyq qordyń transferti qamtamasyz etip otyr. Eger Ulttyq qordyń qarajaty sarqylsa, shıkizat resýrstarynyń baǵasy túsip ketse, bıýdjettiń qandaı bolatynyn kóz aldyńa elestetýdiń ózi qıyn. Bul – sheshýge týra keletin kúrdeli másele.
Ánýar Úshbaev,
qarjyger
