Kıeli kúı ıesi

Manarbek aǵa sonaý 1939 jyly sol kezdegi Aqmola oblysynyń Balkashın aýdanyna qarasty shoq juldyzdaı shaǵyn ǵana Tasbulaq aýylynda dúnıege kelgen. Eńistegi elge asyǵa aqqan Tasbulaq shat­tana kúlip aǵady. Manarbek aǵanyń bala kezin­degi qolyna ustaǵan qara dombyrasy da qutty Tasbulaqtyń dala kúıin shertken áserli, ádemi únindeı balaýsa kúıdi sherter edi ǵoı. Uly óner tabı­ǵattan daryǵan, ilkiden jalǵasqan qasıet. Ákesi Qasym aqsaqal da tula boıy­na talant tunǵan ulyn et-júregi elji­reı jaqsy kórer edi. Qos ishekten kıeli kúı órgen zerek uldy nege jaqsy kór­meske? Uıasynda ulaǵat uqqan, tálimdi tár­bıe kórgen ulyn balapandaı baptap, qy­ran­daı qanattandyryp, Alashtyń aıaly aspanyna ushyrǵan da ákesi Qasym eken.

1964 jyly Semeıdegi mýzyka ýchılı­shesiniń dombyra jáne baıan synybyn bitirip, Kókshetaý balalar mýzyka mektebiniń muǵalimi bolyp júrgende bolamyn degen talaı balanyń baǵyn jaqqan. Manarbek aǵanyń aldynan dáris tyńdaǵan ónerpaz balalar da baǵy janyp, baby kelisip, uly óner joryǵyna attanǵan. Boıyndaǵy bes qarýy – qudiretti kúı, sheshen dombyra. Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasyn syrttaı oqyp bitirip kelgen soń Kókshetaý mýzyka mektebiniń dırektory bolyp qyzmet istedi. Manarbek Qasymuly shyn máninde oblystaǵy mádenıetti damytýǵa úlken úles qosty. Qazaq tiliniń kirpigi ǵana qımyldaıtyn óńirde tuńǵysh ret qazaq ult-aspaptar orkestrin jáne folklorlyq-etnografııalyq «Oqjetpes» ansamblin qurdy. Manarbek Bekseıitov qazaq kompozıtorlarymen qosa, óziniń tól shyǵarmalaryn orkestr men ansambldiń repertýaryna usyndy. «Aqqý» áni men «Kókshetaý valsi» ánderi, «Kókshetaý marshy» kúıi kompozıtordyń qarymyn aıǵaqtaı túskendeı. Zamanynda orkestr men ansambl ujymy birneshe dúrkin Qurmet gramotalarymen, ártúrli deń­geı­degi dıplomdarmen marapattaldy. 1986 jyly qazaq ulttyq orkestrleriniń Almatydaǵy ekinshi respýblıkalyq konkýrsynda laýreat atandy. Manarbek Bekseıitov basqarǵan ujymdar ulttyq ónerimizdiń órisin alys-jaqyn shetelderge de kórsetti. Sol kezge kýá bol­ǵan adamdardyń aıtýyna qaraǵanda, shanaqtan tógilgen kúı qudireti talaı­dy tik turǵyzǵan. Ásirese Polsha men Majarstandaǵy gastroldik saparlary sátimen sabaqtalypty. 33 jyl ǵu­my­ryn ustazdyq qyzmetke arnaǵan Manar­bek Qasym­uly bir shoǵyr talapty jasty tár­bıe­lep shyǵardy. О́zin­dik mektep qalyp­tas­tyrdy. Osynyń bar­ly­ǵy boıyndaǵy uly ónerge degen umty­lystan edi.

О́risi keńge jaıylǵan óner ujymy V.Mosart, I.Brams, J.Bıze, Sh.Gýno, Dj Verdı, Dj Rossını syndy batys Eýropa sazgerleriniń M.Glınka, P.Chaıkovskıı, G.Svırıdov, N.Býdashkın tárizdi orys kompozıtorlarynyń shyǵarmalaryn meńgerse, ulttyq ónerdiń teńdessiz maıtalmandary Qurmanǵazy, Táttimbet, Dáýletkereı, Dına, Mahambet kúılerin naqyshyna keltire oryndap, sheberlik shyńyna kóterile berdi.

– Oryndaýshylyq úrdistegi óner­pazǵa qajetti qasıettiń bárin Manarbek baýy­rymnyń boıynan tabar edińiz, – deıdi jan dosy, ólketanýshy Murat qajy Ydyrysov, – oblystyq mádenıet basqar­masyn basqaryp júrgen kezim­de birlese jumys istedik. Sonyń nátı­je­sinde talaı jobalarymyz júzege asty. Kókshe tóńireginde ulttyq ónerdiń máńgi sónbes shamshyraǵyn jaqqan aıtýly tulǵa edi. 1994 jyldyń 3 mamyrynda oblys ortalyǵyndaǵy «Kókshetaý» máde­nıet saraıynda oblystyq fılar­mo­nııa­nyń qazaq ult-aspaptar orkestriniń tusaý­keser rásimi ótti.

Murat qajynyń aıtýynsha, óner men mádenıetti qadirleı biletin halyqtyń sanynda esep bolmaǵan, tipti syımaı qalǵan adamdar da kóp. Munyń barlyǵy ónerge degen ystyq yqylas edi. Sahna ashylyp, qazaqtyń ulttyq kıimderin kıgen orkestr músheleri ornynan tik turyp, dırıjer Manarbek Bekseıitov ortaǵa shyqqanda, halyqtyń atoılaǵan alǵysy sáýirdiń aq nóserindeı tógilgen. Manarbek aǵamyz orkestrge basshylyq etkende arýaqtanyp, aıbarlanyp ketedi eken. Dırıjerdiń sıqyrly taıaqshasynyń ushyna ilesken myń san áýen bir arnada toǵysyp, taýdyń asaý ózenindeı arnasyna syımaı, bar keńistikti bılep alatyn kórinedi.

– Manarbek aǵa ultyn súıgen azamat edi, – dep eske alady mádenıet salasynda uzaq jyl qyzmet etken Bazarbaı Kákenov, – «ómir ótken kúnder emes, este qalǵan kúnder» demekshi, arada qansha jyl ótse de kókiregimdi qolamtanyń shoǵyndaı qyzdyryp jatqan sol bir shaq jadymnan ósher emes. Sonaý Iýgoslavııanyń Chernogorııasyna baryp, Dýbrovnık, Bekchıchı, Splıt tárizdi qalalaryn aralaǵanda, Majarstan, Polshanyń ónersúıer qaýymymen qaýyshqanda aǵamyzdyń oıynda qazaq degen halyqtyń uly ónerin kórsetý maqsaty turatyn. Shetelge shyqqanda jınaqy júrip-turýǵa, tártipti de ja­ýapty bolýǵa aıryqsha mán beretin. Biz konsertti kóbinese keshke qoıatynbyz, ár konsertke halyq ta kóp jınalatyn. Qalalardy aralaǵanda óner sapary Abaıdyń «Qalamqasymen» bas­talatyn. Bárimiz qosylyp, áýeletip ákete­tinbiz. Sondaı ádemi sátterdi nazary­nan tys qaldyrmaıtyn namysshyl Manarbek Qasymuly: «Jigitter, kór­dińder me, «Qalam­qasty» aıtqanda kúlli dúnıe tebi­re­nip ketti», deýshi edi. Splıt qala­sy­nyń alyp teńiz portynda orys morıak­tary bizdiń án-kúıimizdi ystyq yqy­las­pen tyńdap, «Jasasyn, Qazaq­stan!» dep aıǵaılaǵany da este. Son­daı saltanatty sátterde Manarbek aǵa­nyń júzi jadyrap, ár nómirdi habar­lap tu­ra­­tyn Qalıma ekeýmizdiń arqamyzdan qa­ǵyp-qaǵyp jiberip, «Áı jaraısyńdar, be­­ker kelmeppiz!» dep qýanyshyn jasyra al­maı, arqa-jarqa bolyp turýshy edi.

Sóz sońynda mýzyka álemin qurmet tutatyn kópshiliktiń biraýyz tilegin de aıta ketsek, artyqtyǵy bolmas. Ár jyl saıyn Manarbek Bekseıitov atyndaǵy óner saıysy, dáýlesker dombyrashylardyń dodasy ótkizilip tursa, bir ǵanıbet emes pe?

Kókshetaý