– Men qaı elge keldim ózi?
– Qazaqstanǵa keldiń.
– Qazaqstanǵa kelgenimdi sezinip turǵan joqpyn ǵoı.
– Nege?
– Qazaqsha jarnamalar jańyltpash sııaqty birdeńe… Syrt jerde júrgen bizder Qazaqstanǵa kelgende jan-jaǵymyzǵa jaltaqtap, óz tilimizdegi jazý-tańbalardy izdeıtinimiz bar…
Áriptesimniń meńzep turǵany memlekettik til bolyp shyqty. Oılanyp qaldym. Alys-jaqynnan aǵylǵan, jańa Astanany kórýge asyqqan týrısterdiń elordaǵa qadam basqan sátten bastap qaı elge kelgeni «atoılap», tilmashsyz-aq túsinikti bolyp turýy kerek-aý shynynda. Kelimdi-ketimdi qonaqtar Qazaqstanǵa, Astanaǵa taban tiregenin alǵashqy sekýndtardan bastap sezinýi tıis qoı. Qytaıǵa barsańyz, jan-jaǵyńyzdaǵy jarnamalardyń bári qytaısha. Túsinbeseń de qytaı tilinde ekenin ishteı túısinesiń. Júzdegen teleradıoarnalar qytaısha «saırap» tur. Jan-jaǵyńdaǵy adamdardyń ózara til qatysýy – qytaısha. Bir sózben aıtqanda, Qytaı elinde júrgenińdi aıqyn uǵasyń.
Osydan on eki jyldaı buryn Ýkraınaǵa barǵan edik. Sol kezdiń ózinde bul memlekette bári óz tilinde bolatyn. Baltyq jaǵalaýy elderinde de solaı.
Al, Qazaqstanda she? Bıyl Astanada EKSPO kórmesi ótedi. Shet elderden mıllıondaǵan qonaqtar keledi degen úmit bar. Kelsin. Qonaqjaı qazaqpyz, qushaq jaıa qarsy alamyz, árıne. Olardyń sáýletti de dáýletti Astanany tamsana tamashalaıtyny anyq. Biraq, qytaılyq áriptesimiz áńgime ózegi etken máseleni sol mıllıondaǵan týrısterdiń biri bolmasa biri qozǵamasyna kim kepil?! Bir ǵana mysal. Osydan az ǵana ýaqyt buryn Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń oqý korpýstarynan onsha qashyq emes, Pýshkın men Kenesary kósheleriniń qıylysynda bıiktigi men eni ájepteýir, alystan kózge túsetin ımıdj tuǵyr turǵan edi. Ondaǵy jazý men keskin mynadaı boldy: «Iа, júrektiń sýreti, Astaný». «Iа lıýblıý Astaný» degeni ǵoı. Dızaıny men kórinisi keremet. Talǵamǵa saı. Daý joq. Biraq, osyny qazaq tilinde keltirýge bolmaı ma? О́z qatelikterin túsindi me eken, álgi tuǵyr alynyp tastalypty osy jaqynda. Oblys ortalyqtarynan da osyndaı «jumysty» tabýǵa bolady. Bári oryssha nemese aǵylshyn tilinde. Qazaq tilinde daıyndalǵanyn kezdestirmedik.
Bul Qazaqstan kóleminde jumys júrgizip otyrǵan jarnama agenttiginiń tirligi bolsa kerek. Bolsyn. Qarsylyq joq. Biraq, osyny memlekettik tilde daıyndasa bolmaı ma? Oǵan kim kedergi? Álde bul memlekettik tildi mensinbeý me? Solaı demeske laj joq.
EKSPO kórmesi kezinde qonaqtar Astanamen shektelmeı, olardyń týrıstik saparlary Pavlodar, Aqmola, Qaraǵandy jáne basqa oblystarda jalǵasady degen jospar bar. Sol ýaqytta «Iа lıýblıý Pavlodar», «Iа lıýblıý Kokchetav» degendeı keskin-tuǵyrlar qarsy aldynan shyqsa qalaı bolady? Olar ózderin qazaq elinde emes, basqa elde júrgendeı sezinedi emes pe? Osyny nege oılamaımyz.
Jarnama jasaýshylardyń tappaıtyny joq. Kúni keshe búkil áleýmettik jelini shýlatqan, úlken saýda ortalyǵyn armansyz aralaǵan «jartylaı jalańash jarnama jasaýshylar» jurttyń jaǵasyn ustatty. Osy beıádep kórinis úshin qasyndaǵy nemereleri men ótken-ketken adamdardan qysylyp-qymtyrylǵan aq jaýlyqty analar men asqar taý ákelerimiz tómen qarap, betin basty. Al, jastar jaǵy «jartylaı jalańash jarnama jańalyqqa» japa-tarmaǵaı tesile, súzile qarady…
Máńgilik El bolýǵa umtylǵan qazaq eline tán emes qoı mundaı keleńsiz kórinis? Bul – eldigimizge syn. Eliktegenniń jóni osy eken dep elire bergenimiz bolmas. О́zimizge de, syrttan kelgen qonaqtarǵa da ózindik bolmys-bitimi men ereksheligi, asqaq muraty bar Qazaq eli ekenimiz aıqyn baıqalyp turýy tıis emes pe? Qalaı oılaısyz, oqyrman.
Ǵalym Omarhan,
«Egemen Qazaqstan»
