Iran qazaqtary izimen...

Alqaly jıynǵa Iran Bas kon­sýl­dy­ǵynyń mádenı attashe­si, Almaty qalasyn­daǵy Iran máde­nı ortalyǵynyń dırektory Aǵa­zade Hosseın, Islam ǵylymı-zertteý ıns­tı­týtynyń dırektory Tóreáli Qydyr, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy tarıh ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Jeńis Jomart, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ult­tyq ýnıversıteti fılosofııa jáne saıa­sattaný fakýltetiniń dekany Bekjan Meıirbaev, Ońtústik Azııa jáne Taıaý Shyǵys elderi ka­fedrasynyń oqytýshysy, PhD Batyrhan Bolatbek, shyǵystanýshy, parsy tiliniń ­aýdarmashysy Gaýhar Omarhanova jáne basqa da ǵalymdar men zııaly qaýym qatysty.

Jıyn barysynda Ulttyq kitaphana­nyń qyzmetkeri, Qazaq radıosynyń arda­ger-dıktory Amanjan Erkebaıuly quttyq­taý sóz sóılep, jańa týyndynyń mazmuny­na tarıhı turǵydan toqtaldy.

Rýhanı is-sharada moderatorlyq etken ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti «Turan-Iran» ǵylymı-zert­teý ortalyǵynyń dırektory, professor Islam Jemeneı atalǵan eńbek avtordyń osy taqyryptaǵy tórtinshi kitaby ekenin atap ótti.

«Iranda turǵan qazaqtardyń tarıhy aıtylsyn, jazylsyn degen nıetpen 1980 jyldan bastap Iran qazaqtarynyń mádenı qoǵamyn ashtyq. Mádenı qoǵam jumystarynyń aıasynda jýrnalda ıran­dyq ǵalymdardyń maqalalaryn jarııa­la­dyq. Budan bólek ıran mádenıeti týraly derekti fılm túsirildi. Mádenı qoǵam­nyń jumysyna belsene atsalysqan ıran­dyq ǵalymdar qazaqty, qazaqtyń salt-dás­túrin erekshe jaqsy kórdi. Keıin Ha­lıfa Altaımen baılanys ornatyp, Iran­ǵa shaqyrdyq. Bir aı qonaǵymyz bolyp, ózi­niń estelik kitabynyń bir taraýyn Iran qazaq­taryna arnady», deıdi Islam Jemeneı.

Sondaı-aq Almatydaǵy IIR-dyń Bas konsýldyǵynyń mádenı attashesi, Iran Mádenı ortalyǵynyń dırektory Aǵazade Hosseın eki eldiń ádebı-rýhanı baılanysy tereńdeı túsetinin tilge tıek etti.

«Irandaǵy qazaqtar da, Qazaqstanda­ǵy ırandyqtar da eki eldiń de gúldenýi men damýyna erekshe úles qosty. Sondyqtan bul kitapty jáne osyndaı is-sharalardy muqııat oqyp, nazar aýdarýymyz kerek. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, ırandyq jýrnalıst Hoshang Danaı Iran Mádenıet mınıstrliginiń qarjylaı qoldaýymen Irandaǵy qazaqtar týraly derekti fılm túsirdi. Qazirgi tańda montajdaý, dybystaý jumystary júrgizilip jatyr. Jomart Jeńis myrza da ótken jyly Qazaqstandaǵy ırandyqtar týraly birlesken zertteý júrgizýdi usyndy. Eger kimde-kim Qazaq­standaǵy ejelgi ırandyqtar týraly zert­­teý jobasymen aınalysýǵa umtylsa, Alma­tydaǵy Iran mádenı ortalyǵy bul joba­lardy qýana qoldaıtynyn aıtqym keledi. Islam Jemeneıdiń Shyǵys ádebıeti men Abaı týraly parsy tilinde jazylǵan kitaby bıyl Iranda jaryq kóretinin de habarlaımyn», deıdi ol.

Nııaz Tobyshtyń aıtýynsha, bul kitap keleshekte Iran qazaqtary jaıynda zert­teý jumystaryn júrgizýge yntaly jan­darǵa arnalyp qurastyrylǵan.

«Kóp qandastarymyzǵa bir kezderi ózde­rimen birge ala ketken qasıetti topyraqty sa­ǵyna ıiskep, sol jaqta máńgilik kóz ju­mýǵa týra keldi. О́mirden óter aldynda qasynda otyrǵan balalaryna «Eki orta ashy­lyp jatsa, týǵan jerge oralyń, boq baı­lyqqa aldanyp qalmań, meniń qasıet­ti mekenime degen saǵynyshymdy ala baryń» degen amanatyn aıtýmen ketti. Sol áke men ana tapsyrǵan amanat tek eli­miz táýelsizdigin alǵannan keıin ǵana oryn­daldy. Alǵashqy kósh 1995 jyly Aqtaý qala­syna kelgen edi. Sodan beri áli jalǵa­syp jatyr. Bul eńbek alpys jyldan astam ýaqyt kóz jasy qurǵamaǵan, týǵan jer qudiretin qurandaı qasterlep ótken, jat jerde máńgilik kóz jumǵan qandas­tarymyzdyń rýhyna arnalady», deıdi Nııaz Tobysh.

Segiz bólimnen turatyn kitap Irandaǵy qazaqtardyń tarıhy men saltyna, kásibine jáne ómiriniń ártúrli aspektilerine (Gorgan, Gonbad-Kavýs jáne Bandar-Túrik­mende turatyn) arnalǵan. Shaǵyn ensıklo­pedııada Halıfa Altaıdyń «Altaıdan aýǵan el», Islam Jemeneıdiń «Iran qa­zaq­­tary», Otynshy Kóshbaıdyń «Sy­byz­­­­ǵy syńsyp jylaıdy», «Ulttyń uly per­­zenti», Mansýr Kıaıdyń «Iran qazaq­ta­­rynyń salt-dástúrleri», Jetibaı Jyl­qy­shy­ulynyń «Til tańbaly aqyndar», Ta­ǵan Dáribaıulynyń «Elge el qosylsa – qut», Ǵarıfolla Ánestiń «Q.Sydıyquly eń­bek­teri» atty týyndylar qamtylyp otyr.