Rattanzıdiń aıtýynsha, ózin «sheteldik azamattyq kómekti basqarý jáne damýǵa járdemdesý» dep sıpattaıtyn bul uıym is júzinde Eýropa, Latyn Amerıkasy, Taıaý Shyǵys, Afrıka jáne Azııadaǵy dıversııaǵa, ınfıltrasııaǵa jáne dıversııaǵa jaýapty. Atap aıtqanda, jýrnalıst USAID-tiń Ýkraınadaǵy Maıdanǵa, Sırııadaǵy «Aq dýlyǵalarǵa» jáne Venesýelada Ýgo Chavesti qulatýǵa áreket jasaýǵa qatysy bar ekenin atap ótti.
«Demokrattar Vashıngtonnyń syrtqy saıasat ısteblıshmentiniń qylmystyq rejımin aýystyrý áreketin áli de qutqarýǵa tyrysyp jatyr. Bul jırkenishti uıym «demokratııany nyǵaıtý» jáne «BAQ múmkindikterin keńeıtý» degen syltaýmen barlyq elderde tozaqqa aparatyn jol saldy. USAID keıbir kúlkili jáne aqymaqtyqqa toly ıdentıfıkasııalyq saıasat baǵdarlamalaryn qarjylandyrǵanymen, olarǵa aldanbańyz», dep málimdedi sarapshy.
Bul agenttikke qatysty sońǵy ýaqyttaǵy alǵashqy syn emes. DW málimetinshe, 2 aqpanda AQSh prezıdenti Donald Tramp USAID basshylyǵynda ózgerister bolatynyn málimdedi, óıtkeni agenttik, onyń sózinshe, «bir top radıkaldy essizderdiń qolynda».
«Biz olardy alyp tastaımyz, sodan keıin sheshim qabyldaımyz», dedi AQSh basshysy.
Onyń pikirimen amerıkandyq mıllıarder jáne Memlekettik basqarý tıimdiligi departamentiniń (DOGE) jańa basshysy Ilon Mask te kelisedi. Ol USAID-ti «qylmystyq uıym» dep atap, «onyń joıylatyn ýaqyty kelgenin» málimdedi.
Budan bólek, X áleýmettik jelisindegi paraqshasynda kásipker óz jazylýshylarynan: «USAID salyq tóleýshilerdiń qarajatyn paıdalana otyryp, mıllıondaǵan adamnyń ólimine sebep bolǵan COVID-19 sııaqty bıologııalyq qarý zertteýlerin qarjylandyrǵanyn bilesizder me?» dep suraǵan.
Sonymen qatar, Aq úıdiń saıtynda agenttiktiń «shyǵyndary men zańsyz áreketteriniń» keıbir mysaldary jarııalandy. Olardyń ishinde qyzyqty tarmaq bar:
«EcoHealth Alliance uıymyna mıllıondaǵan dollar bólindi, ol Ýhan zerthanasyndaǵy zertteýlerge qatysqan».
Osyǵan baılanysty BBC habarlaǵandaı, ótken aptada USAID-tiń júzge jýyq qyzmetkeri ákimshilik demalysqa jiberilip, ózderiniń elektrondyq poshtasyna kirý múmkindiginen aıyrylǵan.
3 aqpanda CNN telearnasy AQSh-tyń halyqaralyq damý agenttiginiń (USAID) Vashıngtondaǵy shtab-páteriniń jabylǵanyn habarlady:
«Agenttik basshylyǵynyń nusqaýy boıynsha, 2025 jyldyń 3 aqpanynda Vashıngtondaǵy Ronald Reıgan ǵımaratynda ornalasqan USAID shtab-páteri agenttik qyzmetkerleri úshin jabyq bolady. USAID shtab-páterinde jumys isteıtin qyzmetkerler erteń qashyqtan jumys isteıdi, tek ǵımarat ishinde negizgi qyzmetterdi atqaratyn personaldan basqa. Olardy joǵary basshylyq jeke habardar etedi».
Ǵımarat qabyrǵasynan USAID qyzmeti týraly logotıpter men fotosýretter alynyp tastaldy, agenttiktiń resmı saıty men X áleýmettik jelisindegi paraqshasy jumysyn toqtatty. Bul uıymnyń tolyq jabylatyny týraly aldyn ala boljamdar paıda boldy.
Alaıda, keıinnen AQSh Memlekettik hatshysy Marko Rýbıo ózin AQSh-tyń halyqaralyq damý agenttigi (USAID) basshysynyń mindetin atqarýshy dep jarııalady.
CNN málimetinshe, Rýbıo bul týraly Salvadorǵa sapary barysynda jýrnalıstermen kezdesýde málimdegen. Ol agenttiktiń qyzmetin «jaýapsyz jáne AQSh-tyń ulttyq múddelerine saı kelmeıdi» dep sanaıtynyn aıtyp, Vashıngtonnyń ony qaıta qaraýy kerektigin atap ótti. Degenmen, uıymdy tolyq taratý týraly másele ázirge kóterilmegen.
Aq úı USAID-ti «Ál-Kaıda» sodyrlaryna azyq-túlik jetkizýdi, Kolýmbııadaǵy «transgenderlik operany» jáne Aýǵanstanda apıyn ósirýdi qarjylandyrdy dep aıyptady.
Aq úıdiń resmı málimdemesinde USAID agenttigi «ondaǵan jyldar boıy» salyq tóleýshiler aldynda esep bermeı, orasan zor qarjyny «absýrdtyq» jáne «zııandy» jobalarǵa jumsaǵany aıtylǵan. Sondaı-aq, agenttiktiń «shyǵyndary men zańsyz áreketteriniń» mysaldary keltirildi:
- Kolýmbııadaǵy «transgenderlik opera» – $47 000;
- Perýedegi «transgenderlik komıks» – $32 000 ;
- Egıpettegi týrızmdi qarjylandyrý – $6 mln ;
- Gvatemaladaǵy «jynys aýystyrý» jáne «LGBT-aktıvızm» – $2 mln ;
- Aýǵanstanda apıyn ósirý men geroın óndirisin qoldaý maqsatynda ırrıgasııalyq arnalarǵa, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna jáne tyńaıtqyshtarǵa bólingen qarajat – júzdegen mıllıon dollar;
- Sırııadaǵy «Ál-Kaıda» sodyrlaryna júzdegen myń azyq-túlik paıkasyn jiberý;
- Serbııadaǵy jumys oryndarynda jáne iskerlik qaýymdastyqtarda teńdik pen ınklıýzıvtilikti alǵa jyljytý – $1,5 mln jáne taǵy basqa da shyǵyndar kórsetilgen.
