Kólik mınıstri Marat Qarabaev, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev qazirgi jaǵdaı týraly, sondaı-aq Jol aktıvteriniń sapasy ulttyq ortalyǵynyń basshysy Bolatbek Aıtbaev, birqatar óńir ákimderi baıandama jasady.
Kólik mınıstrliginiń málimetinshe, byltyr 12 myń shaqyrym jolǵa jóndeý júrgizilgen, onyń 8 myń shaqyrymy – respýblıkalyq jol, 4 myń shaqyrymy – jergilikti jol. Marat Qarabaev Premer-mınıstrge uzyndyǵy 7 myń shaqyrymdy quraıtyn iri avtojol jobalary aıaqtalǵanyn, strategııalyq mańyzdy nysandar: Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópir, Shamalǵan stansasyn aınalyp ótetin jol ótpesi, Túrkistan oblysynda ornalasqan elimizdegi alǵashqy týnnel paıdalanýǵa berilgenin habarlady. Sondaı-aq Qaraǵandy – Almaty, Taldyqorǵan – О́skemen, Aqtóbe – Atyraý – Astrahan, Qaztalov – Jánibek jáne О́nege – Saıqyn sııaqty negizgi magıstraldarda jol júrý qamtamasyz etildi. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha respýblıkalyq joldardyń qalypty jaǵdaıy 93%-ǵa, jergilikti joldar jaǵdaıy 89%-ǵa jetkeni atap ótildi.
Memleket basshysynyń joldardy jyl saıyn jańartý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes 2025 jylǵa 9,5 myń km jolǵa jumys júrgizý josparlanǵan. Sondaı-aq Aqtóbe –Ulǵaısyn, Qaraǵandy – Jezqazǵan, Atyraý – Dossor, Qyzylorda – Sekseýil, Saryaǵash, Qyzylorda, Petropavl, Rýdnyı, Shymkent jáne Túrkistan qalalaryn aınalyp ótý jobalaryn iske qosý men 2,5 myń shaqyrymǵa jóndeý jumysyn júrgizý kózdelgen.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
«Bıyl jalpy uzyndyǵy 13 myń km joldy jóndeý josparlandy. Onyń qatarynda 9 myń 500 km-i qarjymen qamtamasyz etilgen, 3 myń 600 shaqyrymyna qajetti qujattar daıyn, qarjylandyrý máselesi pysyqtalyp jatyr. Jańa jobalar boıynsha qurylys maýsymy bastalǵanǵa deıin merdigerlerdi anyqtaý úshin konkýrstyq rásimder júrgizilýde. Buıyrtsa, osy jyly respýblıkalyq joldardyń 94, jergilikti joldardyń 91 paıyzy normatıvtik jaǵdaıǵa jetkiziledi», dedi M.Qarabaev.
Joldaǵy úlken istiń biri – otandyq merdigerlerge qoldaý kórsetý. Iаǵnı jobanyń oryndaýshysyn anyqtaý barysynda otandyq nemese Qazaqstannyń sheteldik kompanııalarmen birlesken konsorsıýmdaryna basymdyq beriledi. Bul otandyq kompanııalardyń odan ári turaqty damýyna yqpalyn tıgizedi. Bul másele Halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen tolyq kelisildi.
Joldy normatıvti kútip ustaýdyń bir bóligi qarjylandyrýdy qamtamasyz etý máselesi. Bıýdjetke túsetin júktemeni azaıtý men ózin-ózi aqtaý maqsatynda rekonstrýksııa jáne jóndeý jumystary aıaqtalǵan ýchaskelerde «aqyly» mártebesin kezeń-kezeńimen engizý jalǵasyp otyr. Qazir respýblıka boıynsha uzyndyǵy 3 myń 200 km aqyly jol júıesi jumys isteıdi.
Byltyr aqyly joldan túsken túsim 48 mlrd teńgeni qurady. Bıyl qosymsha 4 myń km aqyly ýchaskeler engiziledi. Olardan keletin túsim kólemi bıyl 60 mlrd, al kelesi jyly 100 mlrd teńgege deıin jetedi. Bul rette osy aqyly joldardan túsken qarajattyń bir bóligin qurylys jumystaryna alynǵan qaryzdardyń paıyzdyq mólsherlemeni óteýge jumsaý máselesi qarastyrylyp jatyr.
Uzyndyǵy 70 myń km bolatyn jergilikti joldarda da aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. 2023 jyly bastalǵan jalpy sıpattaǵy transfertter sheńberinde jol jóndeýdi qarjylandyrýdyń oń yqpalyn aıtqan jón. Sonyń nátıjesinde normatıvti jaǵdaıdaǵy joldardyń úlesi 4%-ǵa artty. Buǵan qosa, ákimdikter tarapynan da parıtetti qarjylandyrý kóleminiń artýy baıqalady. Naqtyraq aıtqanda, bıyl ákimdikter jol qurylys jumystaryna 191 mlrd teńge bólip otyr. Nátıjesinde, osy jyly 4 myń 200 km jolǵa jóndeý júrgiziledi.
Jol aktıvteriniń sapasy ulttyq ortalyǵynyń basshysy Bolatbek Aıtbaev Úkimet otyrysynda 2024 jyly respýblıkalyq jeli nysandaryn saraptamamen qamtý 100%-ǵa, jergilikti jeli boıynsha 99%-ǵa jetkenin habarlady. Jol qurylysy sapasyn baǵalaý boıynsha júrgizilgen jumystyń nátıjesinde merdiger kompanııalar óz qarajaty esebinen jalpy somasy 3,9 mlrd teńgege túrli jumysty qaıtadan jasady. Bıyl nysandardy 100% saraptamadan ótkizý men jol-qurylys materıaldarynyń 10 myń úlgisine synaq júrgizý josparlanyp otyr.
Jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizý boıynsha avtojoldardy dıagnostıkalaý boıynsha jumys belsendi júrgizilýde, avtomattandyrylǵan baqylaý men elektrondyq kólik qujattaryna kóshý aýqymdy túrde júzege asyrylyp jatyr.
Úkimet basshysy jol salasy áleýetin arttyrý jónindegi jumysty jandandyrý qajet ekenin atap kórsetti.
«Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda ınfraqurylymdy damytý isin jańa deńgeıge kóterý, onyń qatarynda kólik-logıstıka salasyna basa mán berý qajettigin aıtty. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha jaqsy nátıjeler bar, biraq qarqyndy arttyra túsý qajet. Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy negizgi tranzıttik hab retindegi pozısııasyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa jobalardy daıyndaýǵa kirisý kerek», dedi O.Bektenov.
Avtojol jobalaryn ýaqtyly qarjylandyrýdyń jáne osy maqsattarǵa arnalǵan jer ýchaskelerin rezervke qoıýdyń mańyzy týraly aıtty. Premer-mınıstr óńir ákimdikteriniń aldyna tıisti mindet qoıdy. Rezervke qoıylǵan jerlerdi berýge moratorıı engizý, olardyń nysanaly maqsatyn ózgertýdi tapsyrdy. О́nerkásip mınıstrligi ákimdiktermen birlesip, avtojol jobalaryna tartylǵan karerlerdiń qujattaryn rásimdeýi qajet. Kólik mınıstrligi jol salýǵa qajetti jerlerdi memleket qajeti úshin jedel satyp alýdy zańnamalyq retteý máselesin pysyqtaýǵa tıis.
Premer-mınıstr jergilikti joldar jelisin damytýǵa basa nazar aýdardy. Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan jáne Abaı oblystarynda jergilikti bıýdjetten qarjylandyrý kólemi jetkiliksiz bolyp otyrǵanyna nazar aýdardy. О́ńir ákimderine qurylys jáne rekonstrýksııalaý tehnologııalaryn saqtaý, sondaı-aq jobalardy iske asyrý merzimi máselesin baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.
Otyrysta Premer-mınıstr birqatar tapsyrma berdi, onyń ishinde Kólik mınıstrligine osy jyldyń sáýir aıynan bastap «Qaraǵandy – Jezqazǵan», «Aqtóbe – Ulǵaısyn» joldary jáne «Saryaǵash qalasy aınalma jolyn» salý jumystaryna kirisýdi, sonymen qatar ákimdiktermen birlesip, barlyq joldardyń jaǵdaıyna qatań baqylaý jasap, aqaýlardy ýaqtyly joıyp otyrýdy qamtamasyz etýdi, Aýyr júk kólikteriniń salmaǵyn ólsheıtin avtomattandyrylǵan júıelerdi ornatý jumystaryn jedeldetýdi tapsyrdy. Buǵan qosa Ishki ister, Tótenshe jaǵdaılar, Sıfrlandyrý, Mádenıet jáne aqparat mınıstrlikterimen birlesip, jappaı jol apattarynyń aldyn alý úshin naqty algorıtmder engizilýge tıis. Kólik jáne Sıfrlyq damý mınıstrlikteri respýblıkalyq, jergilikti jáne qalalyq joldardyń jaǵdaıyna monıtorıng júrgizý úshin jyldyń sońyna deıin «E-joldar» sıfrlyq platformasyn qanatqaqty rejimde iske qosýdy qamtamasyz etýi kerek. Sondaı-aq atalǵan eki mınıstrlik naryqtaǵy barlyq sıfrlyq qyzmetterge tekserý júrgizip, olardyń kólik-logıstıka salasyna belsendi engizilýin iske asyrýy qajet.
