Oǵan qosa, 1 naýryz – IýNEIDS-tiń muryndyq bolýymen «Kemsitýshilikke jol joq» kúni dep belgilense, jyl saıyn atap ótiletin bul kún bıyl – «Biz birgemiz» uranyn tańdaǵan.
Qazaqstanda AITV-ǵa qatysty "N=N": «Anyqtalmaıdy, ıaǵnı berilmeıdi» qaǵıdaty qoldanylady. Osy qaǵıdatqa sáıkes, AITV-men ómir súretin, antıretrovırýstyq terapııany qabyldaıtyn adam vırýsty óziniń jynystyq seriktesine juqtyrmaıdy. Bul tujyrymdama álemdik ǵylymı zertteýlermen tolyǵymen rastaldy.
Sol sııaqty elimizde IýNEIDS 95-95-95 strategııasy júzege asyrylyp kelse, ol AITV-ınfeksııasyna baılanysty profılaktıkany, testileýdi, emdeýdi jáne kútimdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Búginde AITV-ahýaldy adamdardyń 83%-y óz jaǵdaıyn biledi, 90%-y antıretrovırýstyq terapııa (ART) qabyldaıdy, AITV-men ómir súretin adamdardyń 92%-ynda vırýs aýyrtpalyǵy basylǵan.
Qazirgi tańda elimizdiń barlyq óńirlerinde profılaktıkanyń ınnovasııalyq túri – baılanysqa deıingi profılaktıka engizilip jatyr. Jyldan jylǵa halyqtyń osy máselede osal toptary – ıneksııalyq esirtki qoldanatyndar, jynystyq qyzmet kórsetetinder, erlermen jynystyq qatynasqa túsetin er adamdar AITV-ǵa testileýden ótkiziledi. Halyqaralyq usynymdarǵa sáıkes halyqtyń osal toptaryn testileýdiń qoljetimdiligin keńeıtý maqsatynda qoǵamdyq úkimettik emes uıymdarda AITV-ınfeksııasyna ekpress-testileýden ótýge bolady. AITV-men aýyratyn áıelderdiń 98%-y deni saý bala týady. Naýqastarǵa dıagnoz qoıylǵannan keıin birden taǵaıyndalatyn jáne tegin beriletin ART qol jetimdi bola bastady.
– Eger qoǵamda AITV-ǵa baılanysty alalaýshylyq pen kemsitýshilik deńgeıi joǵary bolmaǵanda, bul nátıjelerdiń salmaǵy áldeqaıda mańyzdy bolatyn edi. Jalpylaı mindet – kemsitýshilikti túbirimen joıý. Ony oryndaý AITV-ınfeksııasynyń órshýin edáýir qysqartýǵa yqpal etedi, – dep esepteıdi QR DSM Qazaq dermatologııa jáne ınfeksııalyq aýrýlar ǵylymı ortalyǵy dırektorynyń mindetin atqarýshy Ulyqbek Medeýbekov.
Sonymen bıyl, 2025 jyly «Kemsitýshilikke jol joq» kúni álemde 11-shi ret atap ótiledi. Al IýNEIDS AITV-ǵa qarsy kúrestiń turaqtylyǵy men densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jahandyq kúsh jumyldyrýda sheshýshi ról atqarady. Ol AITV-men ómir súretin jáne epıdemııadan zardap shekkenderge syılastyqpen, túsinistikpen qaraýdy qamtamasyz etý mindetin udaıy qoldap keledi.
