«Bul jádigerdiń bıiktigi 16,5 sm, dıametri 36 sm jáne qabyrǵasyna arab ǵarpimen «Uly sultanymyz ál-malık ál-ashraf jeńimpaz Qaıtpaı» dep jazylǵan» deıdi astaýdyń fotosyn alǵash ret ótken jyly jaryq kórgen «Sherkes mámlúk sultandary» atty kitabynda jarııalap, kópshilikke tanystyrǵan shyǵystanýshy ǵalym Qaırat Sákı.
Joǵarydaǵy týyndyda aıtylǵandaı ortaǵasyrlyq mysyr tarıhshysy Ibn Iıastyń jazýy boıynsha, Qaıtpaı Mysyr jerindegi qyryq birinshi túrki, on besinshi sherkes sultany. Jaryqtyq 1416 jyly dúnıege kelip, 1496 jyly baqıǵa ozǵan. Sultannyń túp-tuqııany haqynda sham alyp zerttegen mámlúktanýshy Qaırat Uzaqpaıuly, bul sultannyń túbi túrik, sonyń ishinde qazaqtyń kishi júz quramyndaǵy sherkes taıpasynyń jurnaǵynan deıdi.
Qaıtpaı da ózinen burynǵy Beıbarys sultan sııaqty 13 jasynda Mysyrǵa quldyqqa satylyp ketedi. Ony ataqty Shaqmaq sultan satyp alyp, mámlúk jasaıdy. Keıin bas bostandyǵyn alyp, jaýyngerlik rýhynyń arqasynda 1468 jyly taqqa otyrady. Úzbeı 28 jyl bılik júrgizedi.
«Qaıtpaı sultan búkil ómirin qurmet pen molshylyqta ótkizdi. Bek atanyp, sultan bolǵanǵa deıin basqalar sııaqty qamaýǵa alynyp, kisendelip abaqtyda jatqan emes, jer aýdarylǵan emes. Aqyldy, memlekettik isterdi biletin. Ár zatty ornyna qoıatyn, asyqpaı sheshim qabyldaıtyn aqyldy bıleýshi boldy. О́zi óte baı bolǵandyqtan memleket qazynasyna qol suqpaı, bıleýshi retinde eleýli qaıyrymdylyq sharalaryn jasaı aldy» dep jazady sol dáýir tarıhshylary.
Qaıtpaı sultan óz bıligi kezinde Mekke, Mádına, Ierýsalım, Damask, Aleppo, Aleksandrııa, Kaır qalalarynda 230-ǵa jýyq óner eskertkishi boı kóteripti. Solardyń jurnaǵy áli bar. Atap aıtar bolsaq, Ierýsalım men Gazada saldyrǵan sýburqaqty medrese ǵımarattary búginge jetse, 1481 jyly Mádınadaǵy paıǵambar meshitinde oryn alǵan úlken órtten keıin, búlingen meshitti Qaıtpaı sultan jańadan saldyryp, ústin 72 shaǵyn kúmbezben kómkergen. Meshitke kirip-shyqqandardy baqylaý úshin burynǵy 24 esikti jaýyp, 4-aq esik qaldyrǵan. Onymen qoımaı paıǵambar zıratynyń ústine úlken kúmbez turǵyzady. Keıin úlken kúmbezdi jasyl túspen boıatady.
Sonymen qatar meshittiń tórt buryshyna mámlúk stılinde tórt munara jańadan ornatady. Osy tórt munaranyń biri «Qaıtpaı munarasy» degen atpen áli kúnge aman tur. Munaranyń buzylmaýyna sebep, taǵany 10 metr tereńdikte quıylǵan eken.
О́z zamanynda «patshalardyń patshasy» dep dáriptelgen Qaıtpaı sultan Mysyr memleketiniń ekonomıkasyn turaqtandyrady. Osman ımperııasymen saýda baılanys isin damytty. Qaıtys bolǵan soń múrdesi ózi saldyrǵan Kaırdegi soltústik mazarǵa jerlenedi.
Qaıtpaı sultannyń artynda mura bolyp qalǵan jádigerleri kóp. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, marqumnyń mys astaýy Ystanbuldaǵy Túrik jáne ıslam óneri mýzeıinde tursa, qylyshy men baıraǵynyń aıshyǵy Topqapy saraıynyń qarý-jaraq murajaıynda saqtalǵan. Eń baǵaly syıy – sultan óz qolymen jasatqan minberi Mádınadaǵy paıǵambar meshitinde tur.
