– Nazym, aldymen ózińdi tolaıym tabysyńmen taǵy bir márte quttyqtaımyn. Boksshylardyń arasynan tuńǵysh bolyp úsh dúrkin álem chempıony atandyń. Áseri qalaı eken?
– Serbııanyń Nısh qalasynda ótken álem chempıonatynyń áserin týǵan elge tabanymyz tıgende erekshe sezindik. Árıne, eldiń qoshemeti, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaýy, aǵaıyn-týystyń alǵaýsyz kóńili men rııasyz peıiline kómilgende ózgeshe áserge bólendim.
2012 jyly Qytaıda ótken álem chempıonatyna 19 jasymda alǵash ret qatysyp, jartylaı fınalda súrinip, qola medaldy qanaǵat tuttym. Marapattaýdan keıin erteńine erte turyp júgirýge shyqsam, taılandtyq boksshy qyzdar da ázirlikke kirisipti. Sonda ózime ózim esep berdim. «Mine, jastardan eresekter qataryna qosylyp, álem chempıonatyna tuńǵysh qatystym, enshimde – qola medal. Demek altyn júlde alýǵa da qaırat-kúshim jetedi», dep topshyladym. 2014 jyly Ońtústik Koreıanyń qalasynda tuǵyrda turyp ánuranymyzdy shyrqaǵanda, odan keıin 2016 jyly Astanada eki dúrkin álem chempıony ataǵy buıyrǵanda, endi mine, Serbııa arenasynda úshinshi ret altyn medaldy moınyma ilgende 13 jyl burynǵy kórinis kóz aldyma kele berdi.
Sýretti túsirgen – Azamat Qusaıynov
– Jahandyq dodaǵa ázirliktiń qanshalyqty joǵary dárejede ótkeni qyzdarymyzdyń jekpe-jekterinen baıqaldy. 12 boksshyny aıqasqa salyp, 3 altyn, 2 kúmis, 1 qola medal enshileý az tabys emes.
– Bul jetistik ujymnyń yntymaqty jumysynyń óteýine buıyrǵan nesibe der edim. Serbııaǵa attanǵanǵa deıin Almaty oblysyndaǵy olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵynda oqý-jattyǵý jıynyn ótkerdik. Odan keıin Máskeý qalasynda birlesken jattyǵý boldy. Fızıkalyq ázirlikke kóp kúsh sarqydyq. Sonyń ıgiligin álem chempıonatynda kórdik. Máselen, ózim jartylaı fınalǵa deıingi eki jekpe-jekti merziminen buryn jeńdim. Jartylaı fınaldyq saıysta kúshim kemip qala ma dep ýaıymdadym. Joq, kerisinshe, fınalǵa tyńaıyp shyqtym. Bapkerlerdiń qurǵan taktıkalyq jospary tolyq aqtaldy. Álem chempıonatynyń fınalynda súringen Eldana Tálipova men Vıktorııa Grafeeva kóńil kúıleri synyq tartyp, jabyrqap júrdi. Men: «Moıymańdar, álem chempıony ataný jolynda kóp ter tógý kerek. Jahandyq dodanyń medal oljalaý da ońaı tabys emes, buǵan qoly jetpegen sańlaqtar qanshama», dep jigerlendirip, qanattandyrdym.
Álem chempıonatynda Jaına Shekerbekova Serbııa qyzyna ese jiberdi. Bizdiń esebimizde, ol jeńilgen joq. Biraq álem chempıonaty Serbııada ótkendikten be, tóreshiler qarsylasyna bura tartty. Ulttyq quramanyń kapıtany bolǵandyqtan, ár boksshynyń jekpe-jegine ózińnen artyq ýaıymdaısyń, jankúıer bolasyń.
Oqý-jattyǵý jıyny kezinde kúndelikti daıyndyqty ánuran aıtýmen bastaımyz. Sonda kózimdi jumyp «men álem chempıony atanyp, ánurandy osylaı shyrqasam» dep armandaıtyn edim. Sol maqsatym oryndalǵanyna táýbe deımin. Adamda arman taýsylǵan ba, tórt dúrkin álem chempıony atansam deımin. Úsh jyldan asa ýaqyt qaldy, Olımpıadanyń dýyna qosylýdy qalaımyn. Biraq qaı salmaqta qatysarym belgisiz, óıtkeni salmaq dárejesi ózgerýi múmkin, el ishindegi básekelestik te kún sanap kúsheıip keledi, jastardyń shoǵyry qalyń. Dese de bir anyq nárse – jattyǵýdy eshqashan toqtatpaımyn. Jattyǵý meniń jumysym ispetti. Bir kún qol úzsem, kádimgideı kóńilim qońyltaqsyp qalady.
– Byltyr Fransııada ótken Olımpıadanyń jartylaı fınalynda súrinip, qola medaldy qanaǵat tuttyń. Elge kelgen soń kóp ýaqyt ótpeı jattyǵýdy bastadyń.
– Iá, Parıj Olımpıadasynda qola medal buıyrdy. 2016 jyly Rıo Olımpıadasyna barǵym-aq keldi, alaıda salmaǵym 46 kg-dan aspaıtyn edi. 2021 jyly Tokıo tórinde tórtjyldyqtyń dodasynda aıqasýǵa kúsh saldym, buıyrmady. Meniń armanym – Olımpıadanyń altyn medali. Soǵan jetpeı toqtamaq emespin. Byltyr Parıjden oralǵan soń da birden jattyǵýǵa kiristim, jyl sońynda Qaraǵandy qalasynda el chempıonaty ótip, 48 kg salmaqta jeńiske jettim. Jaratqanǵa shúkirshilik, eldiń yqylasy, qoshemet-qurmeti de zor boldy. Memleket tarapynan, jekelegen azamattar atynan berilgen syılyq ta jeterlik. Biraq jattyǵýdy toqtatpadym.
Jalpy, ózim toıǵa barǵandy, toptyń ortasynda júrgendi onsha qalaı kórmeımin. Senseńiz, bir emes, eki sińlimniń toıyna qatysa alǵanym joq. Oqý-jattyǵý jıynynan qol úzip kete almaısyń. Keıde anam habarlasyp, týys-týǵannyń jaqsylyǵyna shaqyrady. Meılinshe toıdan emes, jattyǵýdan qalmaýǵa tyrysamyn. Daıyndyq kezinde bir kún qol úzseń, qaıta qalypqa kelip, qatarǵa qosylý úshin kóp kúshińdi sarqyp alasyń. Parıj Olımpıadasynan kelgennen keıin de meni zalǵa jetelep, qamshylaǵan sportqa degen qushtarlyǵym shyǵar. Byltyrǵy el chempıonatyna qatyspasam da, ulttyq quramadaǵy ornymdy eshkim tartyp almas edi. Biraq birinshilikke qatysyp, 48 kg salmaqta kóshbasshy ekenimdi dáleldedim.
– Bilikti bapker Dolkýnjan Kamekovtiń tálimin alasyń. Serbııada ókten álem chempıonatynda bul mamannyń ózińnen bólek taǵy eki shákirti fınalda aıqasty.
– Aǵaımen jolymdy túıistirgen – qurbym Rano Farhatova. Ol kezde «Shańyraq» shaǵyn aýdanyndaǵy sport mektep-ınternatynda oqımyn. Ata-anam Almaty oblysy, Ile aýdanyna qarasty Jetigen aýylynda turady. Kanıkýlda qalaǵa kelgende Ranonyń qasynda júremin. Jattyǵýyna erip baryp, Dolkýnjan Kamekovtiń tálimin aldym. Jattyǵý barysynda ol kisi: «Mine, aralaryńda bolashaq álem chempıony júr», – dep mártebemdi kóterip tastady. Alla aýzyna salǵan shyǵar. Sport mektebine qabyldanyp, boksqa qadam basqannan jeke bapkerim bolǵan Jumabek О́mirzaqov aǵaıyma aıtyp, 2018 jyldan beri Dolkýn aǵaıdyń komandasyna qosyldym. Bizden jasy edáýir eresek bolǵanyna qaramastan, qatar qurbymyzdaı áńgimelesedi. Ár boksshynyń álemine úńilip, oı-pikirimen sanasady. «Meniki ǵana durys» dep syńarezýlemeıdi. Qataldyǵy da bar, kerek jerinde ursyp, bárimizdi «qýyryp» ta alady. Qazirgi tańda onǵa jýyq shákirti qurama komanda múshesi. Tálimin alǵan sańlaqtar Olımpııa oıyndarynan, álem, Azııa chempıonattarynan oljaly oralyp júr.
– Ulttyq quramanyń yntymaǵy qalaı?
– Bereke tek birligi jarasqan ortaǵa ornaıdy. Ujymnyń aýyzbirligi, birin-biri qoldaýy erekshe. Bapkerlerdiń de qamqorlyǵy seziledi. Mysaly, Serbııadaǵy álem chempıonaty 8 naýryz kúni bastaldy. Halyqaralyq áıelder merekesine tuspa-tus kelgen dodanyń alǵashqy kúni bizge erekshe qurmet kórsetildi. Oıymyzda eshteńe joq, qonaqúıden shyǵyp tańǵy jattyǵýǵa sapqa turdyq. Eldos Saıdalın aǵaıymyz bastaǵan bapkerler quramy, boks federasııasynyń ókilderi kelip, qoldarynda shoq-shoq gúlderi bar, bárimizdi quttyqtady. Erekshe sezimge bólendik. О́ıtkeni basqa elderdiń boksshylaryna mundaı qurmet kórsetilmedi.
Boksshy qyzdardyń ózara syılastyǵy, dostyǵy keremet. Vıktorııa Grafeeva, Rıma Volosenko syndy zamandas qurbylarymyz qazaqsha úırenip júr. Ánel Saqysh syndy jastar olarmen qazaq tilinde áńgime-dúken qurady. Vıktorııa bastaǵan boksshylar memlekettik tilde táp-táýir sóılep qaldy.
– 2028 jyly Los-Andjeles Olımpıadasynyń altyny buıyrýyna tileýlespiz. Oqyrman kóńilinde «Nazym boksty doǵarǵan soń qaı salada eńbek etedi» degen suraqtyń qylań beretini ras.
– Bul saýal ózime de jıi qoıylady. Bapkerlik sheberligimdi shyńdap shákirt tárbıelesem deımin. Keleshekte boks akademııasyn, bolmasa zal ashyp jastardy baýlyǵym keledi. «Qoıshy taıaǵyna, dıqan ketpenine yqtııat bolsyn» degendeı, árkim óziniń jetik biletin órisin órkendetkeni jón.
– Bokstan ulttyq quramanyń kapıtany retinde keıingi tolqynǵa qandaı keńes aıtasyń?
– Et pen teriniń arasyndaǵy jelik bıleıtin jastyq shaqta bári birden ornaı qalsa degen dámeniń dármen bermeıtini ras. Alaıda qaı iste de adamdy ósiretin aq adal eńbegi. Boks meniń ómirlik obrazyma aınaldy. 16 jasymnan bastap ulttyq quramadaǵy aldyńǵy tolqynnyń jattyǵýyna qatysyp, tálim aldym, tájirıbe jınadym. Jetistiktiń jolynda qanshama jeńiliske ushyraısyń. Oǵan synyp ketpeý kerek. Mańdaıynan aqqan terdiń túbinde nátıjesi bolady. Sporttaǵy taýdaı eńbektiń óteýine berilgen syı-sııapattyń arqasynda ata-anamdy aýyldan qalaǵa kóshirip ákeldim. Basqa da baýyr-týysqa qaraılasyp júremin. Meniń ustanymym – eshqashan toqmeıilsýge bolmaıdy.
– Sáttilik tileımiz, jazǵy Olımpıadanyń altynyn oljalaǵan sátińdi súıinshileýdi násip etsin!
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»
