Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Búgingideı túrli tehnologııa qaryshtap damyǵan qoǵamda osy mádenı tamyrdyń úzilmeýi mańyzdy. Bul jolda ulttyń tereńnen tamyr tartatyn mádenı kodyn saqtaýda eńbek etip jatqan qanshama jannyń izi jatyr. Eldiń erteńi úshin jasalǵan jankeshti eńbek. Búgingi mereke qarsańynda osy saladaǵy ilkimdi jańalyqtar men tyń bastamalardy aıtyp ótýdi jón kórdik.
Táýelsizdik jyldarynan beri ulttyń rýhanı ımmýnıtetin qalyptastyratyn qundylyqtardyń damýyna, saqtaýǵa memleket tarapynan kóp kóńil bólinip keledi. Eń aldymen, 21 mamyr – Mádenıet jáne óner qyzmetkerleriniń kúni bolyp bekitildi. Tól mereke. Bul kún dástúrli túrde mádenıet merekesine aınaldy.
О́nerimen ozǵan ulttyń bolashaǵy da kemel bolary sózsiz. Bul paıymdy oıdy Memleket basshysy eshqashan qaperden shyǵarǵan emes.
«Mádenıet pen óner – el ómirindegi óte mańyzdy sala. О́ner – ulttyń jany, al mádenıet – rýhanı kelbeti. Bul qos qundylyqty órkenıetimizdiń ózegi deýge bolady. Ony saqtap, baıyta túsý – ortaq paryz. Ábish Kekilbaıuly «Mádenıet tarıhy – túptep kelgende adamzat tarıhy» degen. Qazaqtyń bitim-bolmysyn onyń tól ónerinen kórýge bolady», degen edi Qasym-Jomart Toqaev.
Búginde elimizde segiz myńǵa jýyq mádenıet oshaǵy bar. Teatr, mýzeı, kitaphana, konserttik uıymdar, shaǵyn óner ordalarynda 64 myńnan astam qyzmetker jumys isteıdi. Ár mádenıet oshaǵy – ult óneriniń kómbesi, ult murasynyń ordasy. Ár mádenıet oshaǵynyń tynysy bólek, tarıhy túrli.
Byltyr 45 mádenı nysannyń qurylysy aıaqtalyp, 255 nysanǵa jóndeý jumysy júrgizildi. Al bıyl 51 nysannyń qurylysy men 250 nysandy jóndeý jumysy josparlanyp otyr. Jalpy, mádenı oshaqtardy jabdyqtaý deńgeıi birtindep jaqsaryp keledi. Keıingi otyz jylda alǵash ret beıindi oqý oryndary men memlekettik konsert uıymdaryna mýzykalyq aspaptar satyp alýǵa bıýdjetten qarjy bólindi.
Sondaı-aq bıyl azamattyq qyzmetshilerdiń jekelegen sanattarynyń jalaqysyn kezeń-kezeńimen orta eseppen 20%-ǵa arttyrý jalǵasyp jatyr. 2022 jyldan beri mádenıet jáne arhıv salasynda eńbek etetin 64 myń qyzmetkerdiń jalaqysy eki eseden astam ósti.
Atalǵan saladaǵy ózgeristerge toqtalsaq, «Halyq ártisi» qurmetti ataǵy qaıta taǵaıyndalyp, bıyl ekinshi ret óz ıelerine tabystalyp otyr. Elimizdegi bir akademııalyq teatr men mýzeı-qoryǵyna, sondaı-aq Á.Qasteev atyndaǵy memlekettik óner mýzeıi men Ortalyq memlekettik mýzeıge «Ulttyq» mártebe berildi.
О́tkendi saqtaý, jańǵyrtý – táýelsiz urpaqtyń belgisi. Búginde elimizde 25 myńnan astam tarıhı-mádenı mura nysandary tirkelgen. Respýblıkalyq mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń tizbesine 265 nysan engizildi, taǵy 12 myń nysan – jergilikti mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishteri mártebesine ıe. Sondaı-aq IýNESKO-nyń Búkilálemdik mura tiziminde 10 mádenı mura nysany bar. Memleket halyqaralyq tizilimderge Mańǵystaýdyń jerasty meshitterinen bastap, Uly Jibek joly dálizine deıin jańa nysandardy engizý boıynsha belsendi jumys júrgizip jatyr. Mádenı biregeılikke tek eskertkishter ǵana emes, halqymyzdyń júzjyldyq dástúrleri de jatady. Máselen, byltyr «Betashar» rásimi IýNESKO-nyń materıaldyq emes mádenı murasynyń reprezentatıvtik tizimine engizilýi aıtýly oqıǵa bolǵany ras.
Osy oraıda bıyl Nurǵısa Tilendıevtiń 100 jyldyǵy, Shámshi Qaldaıaqovtyń 95 jyldyǵy, Evgenıı Brýsılovskııdiń 120 jyldyǵy sekildi birqatar mańyzdy mereıtoılar atalyp ótetinin eske salaıyq. Budan bólek, osy jyly onnan asa elde ulttyq orkestrler men ansamblderdiń gastroldik saparlary josparlanyp otyr. Sondaı-aq KSRO Halyq ártisi Nurǵısa Tilendıevtiń 100 jyldyǵyn merekeleý aıasynda Fransııada IýNESKO-nyń shtab-páterinde Mádenıet kúnderi ótpek.
Jyl basynan beri elimizdiń memlekettik teatrlary 3 695 spektakl kórsetip, 76 jańa qoıylym usynypty. 667 910 kórermenge qyzmet kórsetip, el ishinde 41 gastroldik saparǵa shyqqan. Salystyrmaly túrde, bul – jaqsy kórsetkish.
Al kıno salasyna kelsek, táýelsizdik alǵannan beri 2024 jyly alǵash ret prokattaǵy otandyq fılmderdiń úlesi 20%-dan asty. Qazaq kınosynyń altyn qoryndaǵy «Meniń atym – Qoja» sekildi jaýhar týyndylar qalpyna keltirilip, kórermenmen qaıta qaýyshty. Ulttyq kınony memlekettik qoldaý júıesi damyp kele jatqanyn da kózben kórip otyrmyz. Atap aıtsaq, bıyl Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵyna 350-den astam ótinim kelip túsken. Jas kınorejısserler Ashat Kýchınchırekovtiń «Baýyryna salý», Darhan Tólegenovtiń «Baýyrlar» fılmderi «Azııa Oskarynyń» laýreattary atanǵanyna da el qýanyp edi. Sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasymen túsirilgen Jandos Qusaıynovtyń «Jambyl. Jańa dáýir» tarıhı fılmi elimiz ben shetelderde jaqsy pikirge ıe boldy. Al Danııar Ibragımovtiń «Búrkit» patrıottyq dramasyn synshylar joǵary baǵalap, fılm kassalyq tabysqa qol jetkizdi.
Ulttyń mádenı deńgeıi men rýhanı kelbeti de zamana talabyna saı qaıta jańǵyryp, jańasha tynys alýy zańdy. Osy oraıda tarıh qoınaýynan tamyr tartatyn qundylyqtarymyz – mádenıettiń máıegine aınalyp, ǵasyrlar boıy jasaı beretini de sózsiz.
