Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Budan bylaı «turǵyn úıge muqtaj» mártebesin rastap, kezekke turý úshin tabannan tozý toqtaıdy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyr turǵyn úı saıasatyn reformalaý týraly zańǵa qol qoıǵan edi. Áleýmettik memlekettiń basty túıtkiliniń biri – osy turǵyn úı saıasaty. Jyldan-jylǵa úı kezegine turýshylardyń da shoǵyry kóbeıip keledi. Jańa zańnyń jekeshelendirýge qatysty normasynyń ıgiligin halyq byltyrǵy jeltoqsan aıynan bastap kórip keledi. Turǵyn úıge esepke qoıýdyń biryńǵaı platformasy búginnen bastap iske qosylmaq. Endi ózine tıesili úıi joq kámelet jasynan asqan ár azamat baspanaǵa muqtaj retinde ótinish berip, esepke tura alady. Ol úshin óziniń elektrondy sıfrlyq qoltańbasyn (ESQ) paıdalanyp, «Otbasy bankiniń» saıtynda avtorızasııadan ótý qajet. Úı kezegine ótinishti qalaı joldaýdyń tetigin orken.otbasybank.kz portalynan oqyp tanysýǵa bolady.
Turǵyn úıge muqtaj retinde esepke turýǵa ótinim bergen kezde júıe úmitkerdiń talaptarǵa sáıkestigin avtomatty túrde tekseredi. Eger ol kámeletke tolsa, sondaı-aq onyń otbasy músheleriniń keıingi 5 jyl ishinde menshik quqyǵynda turǵyn úıi bolmasa, onda ol tizimge engiziledi. Azamattardy turǵyn úıge muqtajdar esebine qoıý bir jumys kúninde júzege asyrylady. Eger ótinish berýshi ótinimge skanerlengen qujattardy (mysaly, turǵyn úıdiń apatty ekenin rastaıtyn qujattar) qosa berse, onda qyzmet kórsetý merzimi úsh jumys kúnine sozylady. Budan syrt azamat demalys kúni ótinish berse, onda esepke alý jumys kúni iske asyrylady.
Júıe jyljymaıtyn múliktiń bolýyn ǵana emes, otbasylyq jaǵdaıyn, turǵyn úıge muqtaj adamnyń mártebesi men sanatyn basqa da áleýmettik jaǵdaıyn avtomatty túrde tekseredi. Iаǵnı «Turǵyn úımen qamtamasyz etý ortalyǵy» júıesinde ótinish berýshiniń sıfrlyq derekteri jınaqtalady. Bul otbasynyń quqyqtyq jáne áleýmettik mártebesin, onyń tabysyn, qandaı da bir áleýmettik tólemderdi, zeınetaqylardy nemese járdemaqylardy alýshy ekenin, baspanasy bar-joǵyn kórý úshin qajet. Osy derekterge súıene otyryp, ótinish berýshige bolashaqta turǵyn úı máselesin sheshýde memlekettik qoldaýdyń ártúrli sharalary usynylady. Azamattardan joldanǵan ótinish boıynsha barlyq derekterin avtomatty túrde tekserý úshin bank 14 memlekettik derekter bazasymen, aqparattyq júıelermen áriptestik ornatyp otyr.
Turǵyn úıge muqtaj jan retinde esepke alý úshin ótinim bergen kezde árbir ótinish berýshi men onyń otbasy múshelerine derbes derekterdi jınaýǵa, óńdeýge kelisim berý týraly 1414 nómirinen kelgen SMS-habarlamaǵa jaýap qaıtarý kerek. Baspana kezegine turý úshin kimderdiń ótinishi qabyldanady?
Búginen bastap turǵyn úıge muqtaj jan retinde esepke keıingi bes jyl ishinde menshik quqyǵynda turǵyn úıi joq, kámeletke tolǵan azamattarmen qatar jalǵyz turǵyn úıi apatty dep tanylǵan jandar da ótinish joldaı alady. Bul jerde turǵyn úı kezegine turý memleketten tegin baspana alý degendi bildirmeıdi. Bank turǵyn úıge muqtaj azamattardyń sıfrlyq derekterin jınap, olardyń áleýmettik sanatyna, otbasy tabysyna qaraı turǵyn úı máselesin sheshý jolyn usynady. Atap aıtqanda, turǵyn úıdi jaldaý aqysynyń bir bóligin sýbsıdııalaý; jergilikti atqarýshy organdardyń jalǵa beriletin turǵyn úıi; turǵyn úı-kommýnaldyq ınfraqurylymdy damytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy sheńberinde eń tómengi bastapqy jarnamen jáne jyldyq 2%-dan (JTSM 2%-dan 2,1%-ǵa deıin) jáne 5%-dan (JTSM 5,2%-dan 5,8%-ǵa deıin) mólsherlemeleri boıynsha turǵyn úı baǵdarlamalary; «Naýryz» baǵdarlamasy, «Naýryz jumysker» baǵytymen baspanaly bolýǵa baǵyttaıdy.
Memlekettik qoldaý sharalarynyń sharapaty qalaı tıetini jóninde. Azamattarǵa jergilikti ákimdikterden jalǵa beriletin turǵyn úı nemese áleýmettik turǵyn úı satyp alý úshin jeńildikpen nesıe berýde bank olardyń esepke turǵan kúnin negizge alady. Bul rette birneshe sanat boıynsha turǵyn úı kezeginde turǵan azamattardyń áleýmettik ahýaly eskeriledi. Eń aldymen turǵyn úıdiń jalpy kóleminiń keminde 70%-y memlekettik qoldaý aıasynda baspana máselesin birinshi kezekte sheshýge quqyǵy bar azamattarǵa beriledi. Olar: Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ardagerleri, jeńildikteri boıynsha Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ardagerlerine teńestirilgender, basqa memleketter aýmaǵyndaǵy is-qımyldar ardagerleri; jetim balalar, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar; kópbalaly analar men kópbalaly otbasylar; múgedek balalary bar nemese olardy tárbıelep otyrǵan otbasylar; I, II top múgedektigi bar adamdar; jesir áıelder men tul erkekter.
Kópshiliktiń kókeıinde buǵan deıingi kezek, ıaǵnı turǵyn úıge muqtaj azamattardyń qazirgi bazasy ne bolmaq degen suraqtyń týatyny aqıqat. Azamattardyń barlyq qoldanystaǵy bazasy ákimdikterden bıylǵy 17 maýsymynan keıin «Otbasy bankine» beriledi. Bul merzim ákimdikterge 2025 jyldyń 24 mamyryna deıin qabyldanǵan barlyq ótinimdi óńdeýge ári turǵyn úıge muqtaj azamattardy esepke qoıýǵa ýaqyt jetkilikti bolýy úshin qajet.
Bank azamattarǵa egov.kz bazasyna engizilgen jeke qujattar men derekterdiń ózektiligin tekserýdi usynady. Jeke kýálik, otbasy jaǵdaıy, otbasy músheleri týraly derekter, jyljymaıtyn múliktiń bolýy, tirkeý mekenjaıy jáne t.b. Sondaı-aq jeke sáıkestendirý nómiri boıynsha kezekte.kz bazasynda kórsetilgen aqparattyń durystyǵyn tekserý. Eger sáıkessizdik anyqtalǵan jaǵdaıda ózgeristi engizý úshin ákimdikke barý qajet.
Turǵyn úı kezegine turý úshin elektrondy sıfrlyq qoltańba bolýy qajet ári mobıldi azamattar bazasynda úmitkerdiń telefon nómiri tirkelýi kerek. Ony egov.kz portalynda tekserýge bolady. Bul 1414 biryńǵaı baılanys ortalyǵynan habarlamalar men SMS-parolderdi alý úshin qajet.
Otbasy bank ótinish joldaǵan azamattardyń keıbiri turǵyn úı kezegine ilinbese, baıbalam salýdyń qajeti joǵyn eskertedi. Esepke almaýdyń da ózindik talaptary bar. Atyńyzdaǵy úıdi menshik quqyǵynan shyǵarǵanyńyzǵa 5 jyl tolmasa, ótinish jazýdyń qajeti joq. Azamattyń paıdalanýynda memlekettik turǵyn úı qorynan berilgen turǵyn úı nemese jeke turǵyn úı qorynan jergilikti atqarýshy organ jaldaǵan turǵyn úı bolsa, ótkizbeıdi. Usynylǵan qujattar men málimetterde dáıeksiz derekter bolǵan jaǵdaıda qabyldamaıdy. Eger azamat buryn memlekettik turǵyn úı qorynan baspana alyp, ony jekeshelendirse, ótinish bere almaıdy. Azamattyń jalǵyz turǵyn úıi apatty dep tanylyp, biraq baspanasy qalanyń aýmaǵynda emes, oblysta ornalassa, shahardyń úı kezegine qospaıdy. Sonymen qatar memleket qoldaýymen ıpotekalyq zaemdardy paıdalana otyryp, menshikke turǵyn úı satyp alsa, tizimge ilinbeıdi.
«Otbasy bank» jeńildetilgen zaemdar berý men memlekettik qoldaý prosesterinde qashanda ashyqtyqty qamtamasyz etpek. Turǵyn úıge muqtaj azamattar esebinde turǵan, memlekettiń qoldaýymen óziniń baspana máselesin sheshe alǵan azamattardyń tizimderi eki jyl ishinde banktiń resmı saıtynda jarııalanady.
Turǵyn máselesin ońtaıly sheshedi degen burynǵy zańda áleýmettik mártebege ıe arnaýly sanattaǵy azamattar ǵana úı kezegine tirkeletin. Qoldanysqa engizilgen jańa zańnyń ıgiligin endi 18 jasqa tolǵan azamattardyń barlyǵy da kóre alady. Jyldan-jylǵa turǵyndarynyń shoǵyry qarqyndy ósip kele jatqan respýblıkalyq mańyzǵa ıe Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda úı kezegine turý úshin keminde 3 jyl turaqty tirkeý bolýy shart.
