Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýynda: «Biz qoǵamda qorshaǵan ortany qorǵaýdyń mán-mańyzyn keńinen dáripteýimiz kerek. Halyqty ekologııalyq faktorlardyń jaǵymsyz áserinen saqtaý qajet. Tabıǵatty qorǵaý isine zor jaýapkershilikpen qaraýy kerek. Úkimet osy baǵytta naqty sharalar qabyldaýǵa tıis. Bul salaǵa ozyq tehnologııalardy keńinen engizý jumysyn jalǵastyrý qajet. Tabıǵatty lastaıtyn qaldyqtarǵa monıtorıng jasaıtyn ozyq júıe oıdaǵydaı jumys isteýge tıis. Qazaqstannyń biregeı janýarlar jáne ósimdikter álemin saqtaý máselesi árdaıym ózekti bolyp qala bermek. Bul mindet elimizdiń turaqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýy úshin de óte mańyzdy», degen edi.
Keıingi jyldary elimizdiń ekologııalyq máselelerin sheshýge, aýanyń lastanýyn ǵana emes, sondaı-aq sýasty qoımalarynyń da lastaný jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan birqatar keshendi baǵdarlama qolǵa alynyp, júıeli júzege asyrylyp jatyr. Atap aıtqanda, óndiristik kásiporyndar qaldyqtary kólemin azaıtý, atmosferany lastaıtyn zııandy zattar deńgeıin azaıtatyn zamanaýı tazartý júıesin kóptep ornatý, janarmaımen júretin kólikterdi atmosferaǵa kóp zııany joq elektr kólikterine almastyrý syndy jumystarǵa memlekettik mańyz berilip, sapaly atqarylýy turaqty baqylaýǵa alynǵan. Bıyl 10 qalada aýanyń lastanýyn joǵary kórsetkishten ortashaǵa deıin tómendetýdi kózdeıtin «Jol kartasyn» júzege asyrý josparlanyp otyr.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Memleket basshysynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasy jalpyhalyqtyq sıpat aldy, barsha turǵyndardy tazalyq, tártip, ekologııalyq mádenıet ıdeıasy aınalasyna biriktirdi. «Taza qala», «Taza aımaq», «Taza jaǵalaý» syndy ekologııalyq sharalardy kúndelikti, turaqty daǵdyǵa aınaldyrdy. Aksııa barysynda 121 myń tonnadan astam qaldyq jınaldy, 584 myń gektardan astam aýmaq tazartyldy, 1,7 mln-nan astam aǵash otyrǵyzyldy. Is-sharalarǵa shamamen 1,4 mln adam, onyń ishinde 82 myń erikti qatysty.
Osy kezde jıi sóz bolyp júrgen «jasyl» energetıka – bolashaqtyń qýaty, turaqty damý men ekologııalyq qaýipsizdiktiń negizi. Jel, kún, sý sekildi jańartylatyn energııa kózderin damytý arqyly kómirtekti azaıtýǵa jol ashylady. 2060 jylǵa qaraı elimiz kómirtekti beıtarap el bolýdy maqsat etip otyr. «Jasyl ekonomıkaǵa kóshý» tujyrymdamasy qabyldandy. Birneshe kún, jel elektr stansalary, mysaly, Ereımentaýdaǵy jel parki, Qapshaǵaı kún elektr stansasy iske qosyldy. «Jasyl» energetıka – tabıǵat pen adam arasyndaǵy úılesimdi saqtaýdyń jarqyn joly, ekologııalyq mádenıettiń, jaýapkershiliktiń belgisi.
Elimizdiń orman qory az, el aýmaǵynyń tek shamamen 5%-yn orman alyp jatyr. Sol sebepti ormandy kóbeıtý – strategııalyq mańyzdy mindet. 2021 jyldan beri el kóleminde 877,5 myń ga alqapqa 1 369,7 mln aǵash otyrǵyzyldy. Onyń ishinde, bıylǵy kóktemde 141 myń gektar alqapqa 225 mln kóshet egildi. Kúzgi maýsymda 153 mln aǵash pen buta egiledi dep josparlanǵan.
Turmystyq qatty qaldyqtardy qaıta óńdeý – ózekti ekologııalyq, áleýmettik, ekonomıkalyq máseleniń biri. Halyq sany men tutyný deńgeıiniń artýyna baılanysty jyl saıyn qoqys kólemi kóbeıip keledi. Elimizde jylyna shamamen 5 mln tonnadan astam turmystyq qatty qaldyq shyǵarylady. Olardyń shamamen 20%-y ǵana qaıta óńdeledi. Qalǵany polıgondarǵa jóneltiledi nemese zańsyz tógiledi. Osyǵan baılanysty turmystyq qatty qaldyqtardy suryptap, qaıta óńdeıtin zaýyttar sanyn kóbeıtý qajet. Zańsyz qoqys tógýge qatysty qatań jaza engizý, qaıta óńdeýge yntalandyratyn salyq, sýbsıdııa júıesin jasaý, ekologııalyq monıtorıng júıesin jetildirý kerek. Turmystyq qaldyq máselesin sheshý – tek memlekettiń emes, ár azamattyń jaýapkershiligi.
Qazirgi dúrbeleńge toly álemde, qoǵamda ekologııalyq saýattylyq pen mádenıetti arttyrýdyń mán-mańyzy da erekshe. Tabıǵatty qorǵaý, resýrstardy únemdi paıdalaný, qaldyqtardy azaıtý – bári-bári ekologııalyq bilim men mádenıetke tikeleı baılanysty. Osy turǵyda keıingi kezderi mektepter men joǵary oqý oryndarynda ekologııa, qorshaǵan ortany qorǵaý, qaldyqty basqarý jónindegi pánder josparly túrde oqytylyp júr. Qalyń buqarany qoqysty suryptaý, plastık pen sýdy únemdi paıdalaný, aǵash otyrǵyzý sekildi qarapaıym is-áreketterge daǵdylandyrý maqsatynda «Taza Qazaqstan», «Jasyl el» sekildi jobalarǵa barsha býyn ókilderi keńinen tartylyp keledi. Ekologııalyq saýattylyq – tek bilim emes, mádenıet pen ómir salty, adamdardyń salamatty ómir jolynda ózin qorshaǵan tabıǵı, rýhanı ortamen úılesimdi qarym-qatynas jasaı bilýi. Ol kúndelikti tynys-tirshiligimizdegi is-árekettiń bárin biriktiredi. О́z densaýlyǵymyzdy kútýden bastap, jer-jahannyń tynyshtyǵyn, qorshaǵan ortanyń qalypty saqtalýyn qamtamasyz etýge deıingi izgiliktiń bárin qamtıtyn ekologııalyq jarasym jolyndaǵy kúres áleýmettik ádilettilik jolyndaǵy kúreske aınalǵany jón.
Elimizdiń ekologııalyq bolashaǵy ár azamattyń sanaly áreketine tikeleı baılanysty. Tabıǵatty qorǵaý – bolashaqqa qamqorlyq, ulttyq qaýipsizdiktiń bir tarmaǵy. «Taza tabıǵat – urpaqqa amanat» degen ustanymmen áreket etý – barshamyzdyń ortaq paryzymyz.
