Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Astanada eńbek qaýipsizdigi máselesi talqylanǵan halyqaralyq konferensııa ótti. Úsh kúnge ulasqan jıynda eńbekti qorǵaý men ónerkásiptegi qaýipsizdiktiń san salaly máselesin elimizdiń hám sheteldiń sarapshylary talqyǵa saldy. Olardyń qatarynda halyqaralyq eńbek uıymy men qaýymdastyqtardyń, ortalyq memlekettik organdardyń, jumys berýshiler birlestikteri, joǵary, kásiptik bilim berý uıymdarynyń ókilderi, Aýstralııa, Ulybrıtanııa, Reseı, Armenııa syndy elderdiń halyqaralyq sarapshylary bar. «Eńbekti qorǵaý men ónerkásiptik qaýipsizdiktiń bolashaǵy: strategııalar, trendter jáne ınnovasııalyq sheshimder» taqyrybyndaǵy plenarlyq sessııada óndiris kezinde jazataıym oqıǵalardyń aldyn alý jan-jaqty sóz boldy.
KIOSH 2025 konferensııasynyń ashylýynda sóz alǵan Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaev qaýipsiz eńbekti qamtamasyz etýde memlekettik organdardyń, jumys berýshiler men qyzmetkerlerdiń ózara baılanysy mańyzdy ekenin aıtty. О́ndiriste qaýipsiz orta qalyptastyrý maqsatynda memlekettik deńgeıde jetkilikti sheshimder qabyldanyp kele jatqanyn málim etti.
«Eńbekti qorǵaý – ár adamnyń ómiri, densaýlyǵy men ál-aýqaty. Ásirese kúndelikti naqty qıyndyqtarǵa kezikkende sheshýdiń ońtaıly joldaryn, jumys berýshiler men jumysshylardyń únin estý óte mańyzdy. Is-qaǵaz – bir bólek, tájirıbe – múldem basqa. Tek tyǵyz qarym-qatynas ornata otyryp zamanaýı ári qaýipsiz jumys ortasyn qura alamyz. Elimiz osy salada naqty alǵa basýshylyq kórsetip otyr. Búginde jańa jospar qurý emes, burynnan bar sharalardy sapaly oryndaý mańyzdy. Bizde mehanızmder men quraldar jetkilikti, eń bastysy – olardy iske asyrý nátıjeli bolýy kerek», dedi vıse-premer.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova damyǵan elderde sıfrlyq sheshimder, jasandy ıntellekt syndy jumys qaýipsizdigi men eńbekti qorǵaýdyń jańa mádenıetin qalyptastyrǵanyn jetkizdi.
«Bul taqyryp eńbek jaǵdaılaryn jaqsartyp, jazataıym oqıǵalardyń aldyn alýda jańa tehnologııalardy qoldanýdyń mańyzdylyǵyn kórsetedi. Buryn robottandyrý, avtomattandyrý, sıfrlandyrý, klımattyq ózgerister, «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý jóninde bolashaqty boljap aıtatynbyz. Sol bolashaq búginde shynaıy ómirimizge aınalyp otyr. Jahandyq trendterdi eskere otyryp, qaýipsiz ári laıyqty eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý eńbek salasyndaǵy ulttyq saıasattyń árdaıym basty qaǵıdasy. Keıingi jyldary óndiristik jaraqattaný deńgeıi men kásibı eńbek etý qabiletinen aıyrylǵan qyzmetkerler sanynyń tómendeý dınamıkasy baıqalady», dedi S.Jaqypova.
Sala basshysy máseleni tizbelep qana qoımaı, ońtaıly sheshý jolynda mınıstrlik qyzmetkerlerdiń densaýlyǵy men quqyqtaryn qorǵaýdyń jańa tásilderin dáıekti túrde engizip, keshendi sharalar qabyldaǵanyn aıtty.
«Mınıstrlik óndiristik táýekelderdi, ásirese eńbek jaǵdaılary zııandy kásiporyndar men qaýipti óndiris oryndaryn der kezinde anyqtap, nazarǵa alady. Elimizde kásiporyndardyń Sıfrlyq kartasy men Eńbek táýekelderiniń kartasy syndy negizgi sıfrlyq quraldar iske qosyldy. Olar memlekettik organdardyń 20-dan astam aqparattyq júıeleriniń derekterin jınaqtaıdy. Bul sheshimder kásiporynnyń obektıvti beıinin qalyptastyrýǵa, yqtımal qaýipterdi anyqtaýǵa, sonymen qatar profılaktıkalyq sıpattaǵy sharalardy ýaqtyly qabyldaýǵa múmkindik beredi», dedi mınıstr.
Budan bólek, árbir jumys ornynyń kásiptik táýekelderin saralaýda sıfrlyq sheshimder men quraldardy qoldana otyryp, kásiporyndarda jalpy ıntegraldyq baǵalaýdyń jańa tásilderi ázirlengen. Zııandy eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin adamdardy áleýmettik qorǵaý – mańyzdy másele. Byltyrdan beri qyzmetkerlerdiń osy sanatyna, 55 jasqa tolǵan, keminde 7 jyl ishinde mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalarynyń aýdarymdary jasalǵan azamattarǵa arnaıy áleýmettik tólemder berilip keledi.
Sonymen qatar óndiriste zardap shekkenderdi jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý júıesin jetildirý de ózekti. Mınıstr osy baǵytta qyzmet salasy ǵana emes, kásiporyndaǵy naqty eńbek jaǵdaılary da eskeriletin eki komponentti saqtandyrý tarıfin engizý josparlanǵanyn atap ótti. Iаǵnı qaýipsizdikke ınvestısııa salatyndar az mólsherde, eńbekti qorǵaýda únemdeıtinder kóp tóleıtin bolady. Bul – qısyndy, ádil hám atalǵan baǵytty damytýǵa qolaıly sheshim.
Oqytý sapasyn arttyrý, ǵylymı áleýetti damytý jónindegi is-sharalar da júıeli iske asyrylyp keledi. S.Jaqypova 2024 jyly oqytý men bilimdi tekserý rásimderin ajyratý, biryńǵaı oqý-ádistemelik ortalyq qurý úderisi bastalǵanyn, biliktiliktiń jańa salalyq sheńberi men «Eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý» kásibı standarty qabyldanǵanyn tilge tıek etti.
«Jumysshy mamandyqtary jylyn ótkizý jónindegi is-sharalar jospary sheńberinde Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen birlesip, eńbek qaýipsizdigi, eńbekti qorǵaý jónindegi jańa kásibı standarttyń talaptaryn eskere otyryp, jumysshy kadrlardy daıarlaý júıesin jetildiremiz», dedi vedomstvo basshysy.
Eńbek ınspeksııasy FSM social qosymshasyn paıdalanyp, óndiristegi jazataıym oqıǵalardy memlekettik baqylaýdy kúsheıtedi. Buzýshylyqtar týraly dabyldardy erte anyqtaý men jedel den qoıý quzyretine ıe minsiz ári úlgili memlekettik ınspektordyń jańa modeli engizilmek. Bıylǵy aqpannan bastap eńbek qaýipsizdigi, eńbekti qorǵaý talaptaryn buzǵany úshin 200 AEK-ke deıin aıyppul tóleıdi, eger qaıtalansa, aıyppul kólemi 400 AEK-ke deıin artady. Munyń barlyǵy eńbekti qorǵaý mádenıetin nyǵaıtý, jaraqattanýdan týyndaıtyn aýrýlardy qysqartý, sondaı-aq zardap shekkenderdi, joǵary táýekel jaǵdaıynda jumys isteıtin adamdardy qoldaýdy kúsheıtpek.
KIOSH 2025 konferensııasy aıasynda uıymdastyrylǵan kórmege elimizdiń irgeli óndiris oryndarynan tys Belarýs, Belgııa, Ulybrıtanııa, Germanııa, Úndistan, Qytaı, Latvııa, Pákistan, Reseı, Rýmynııa, Túrkııa syndy 12 elden 91 kompanııa óz ónimderin usyndy. Qatysýshylar jeke qorǵanys pen monıtorıngtiń sońǵy quraldarynan bastap, sıfrlyq tehnologııalar men personaldy oqytý baǵdarlamalaryna deıingi ónimderin kórsetti.
Kórmege óz ónimderin usynǵan ıtalııalyq Davıd Kostantıno jumys ornynda adamdardyń qaýipsizdigi qatań qadaǵalanatynyn aıtady.
«Munda ózimizdiń «Gasparro» kompanııasyn nasıhattap, áriptestik baılanys ornatýǵa keldik. Kompanııanyń qurylǵanyna 40 jyldyń júzi boldy. Bizdiń ujymda azamattardyń qaýipsizdigi, eńbek talaptarynyń buzylmaýy, áleýmettik ahýalyn jaqsartý máselesi basty orynda. Qyzmetkerlerdiń medısınalyq saqtandyrýy bar, kezekti eńbek demalysyna ýaqtyly barady», deıdi D.Kostantıno.
Aımaqtarmen baılanys menedjeri bolyp eńbek etetin Jalǵas Janserik 1997 jyldan beri jumys isteıtin kompanııasy óndiris oryndaryna qajetti qaýipsizdik quraldaryn shyǵaratynyn atap ótti.
«Biz óndiris oryndary, kásiporyndarmen únemi tyǵyz baılanystamyz. Árbir mekemede qorǵanys quraldary qandaı bolý kerektigin túsindiremiz. Qaýipti jumys oryndarynda qorǵanysh quraldaryn qalaı paıdalanyp, arnaıy tigilgen kıimderdi qalaı kıetinin úıretemiz. Arnaıy kıimder, gaz taldaýysh qurylǵysy syndy qajetti taýarlar shyǵaratyn, 350-ge jýyq qyzmetker jumys isteıtin kompanııa irgesin keńeıtip, qosymsha fabrıka salyp jatyr. Oǵan keleshekte qajetti mamandardy kásiptik-tehnıkalyq kolledjerde bilim alǵan jastardan jasaqtaıdy. Budan bólek, álemniń iri kompanııalarynyń óndirgen taýarlarynyń elimizde saýdalanýyna septigimizdi tıgizemiz. Eki jylda bir ret Germanııada halyqaralyq kórme ótedi. Sonda ónimderimizdi kórsetip, taýarymyzdy nasıhattaımyz. Elimizde ónim shyǵaratyn ken oryndary, munaı-gaz sektory bar. Osy salada eńbek etetin jumyskerlerge qajetti qaýipsizdik quraldary, ınnovasııalyq tehnologııany ózimizge ákelýdi uıymdastyramyz», deıdi J.Janserik.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri S.Jaqypova málim etkendeı, Memleket basshysy qoıǵan mindetterdi iske asyrý maqsatynda mınıstrlik birneshe baǵytta josparly jumystar júrgizedi. Aldaǵy ýaqytta da eńbek jaǵdaıyn jaqsartyp, óndiriste zardap shekkenderdi áleýmettik qoldaýdy jetildirý, zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtin qyzmetkerlerge qoldaýdy kúsheıtý, kásipodaq ınstıtýtyn nyǵaıtý, memlekettik baqylaýdy arttyrýǵa jete mán beriledi.
