Taıaý Shyǵys qaqtyǵysy jáne onyń AQSh-tyń tikeleı qatysýy kezindegi ótkir kezeńge ótýi jahandyq táýekelden qutylý prosesin jandandyrdy. Másele teńgede emes - másele álemdik konıýnktýrada.
Munaı sektory oqıǵalardyń epısentrinde qalyp otyr. Brent barreli Ormýz buǵazyndaǵy jaǵdaıǵa qatysty qubylmaly kúıge tústi. Qazirgi baǵasy 77 dollar deńgeıinde tur. Táýekelge degen kózqaras munaıǵa oń qabaq tanytpaı tur. Ulttyq bank alǵash ret 2025 jylǵy 5 maýsymda jarııalanǵan bazalyq mólsherleme boıynsha talqylaýdyń egjeı-tegjeıin ashyp berdi. Mólsherleme jyldyq 16,5% deńgeıinde saqtaldy - sheshim ınflıasııalyq qysymnyń saqtalýy aıasynda qatań monetarlyq saıasattyń qajettiligin kórsetedi.
Inflıasııalyq kútýler ósýde: aılyq qarqynnyń baıaýlaýyna qaramastan, jyldyq ınflıasııa jedeldeýde. Sebebi - ishki suranystyń ósýi, ásirese avtomobılder men turǵyn úıge, sondaı-aq syrtqy faktorlar - RF-daǵy ınflıasııa, azyq-túlikke álemdik baǵanyń ósýi jáne saýda táýekelderi. 2025 jylǵa arnalǵan ınflıasııa boljamy 10,5-12,5% deıin qaıta qaraldy. 5% -ǵa jetý 2027 jyldyń sońyna deıin keıinge qaldyryldy. Bul rette ekonomıkalyq ósý kóbinese munaı sektory men shıkizattyq emes óndiristiń arqasynda 5-6% sheginde kútilýde.
Sarapshylar komıtettiń osy jolǵy bas qosýy asa tartysta jaǵdaıda ótkenin aıtyp jatyr. Alǵashqyda mólsherlemeni 100 b.p. kóterýdi usyndy, keıin naryqqa dabyldy kúsheıtý kezinde aǵymdaǵy deńgeıdiń saqtalýyn, áliptiń sońyn kútýdi usyndy.
Qosymsha qysym tutynýshylyq jáne sıfrlyq nesıelendirýden týyndaıdy. Komıtet nesıe portfeliniń ósýin shekteı otyryp, retteý sharalaryn qoldaný qajet dep esepteıdi. Inflıasııalyq qysymnyń kúsheıýi kezinde qatańdatýǵa qaıta oralýy múmkin. Taıaý bolashaqta jumsartý kútilmeıdi.Dúısenbi kúngi shetel valıýtalary baǵamynyń aýytqýyna qatysty kútýler mynadaı:
- AQSh dollary - 520-530 teńge,
- eýro - 600-615 teńge,
- rýbl - 6,60-6,75 teńge,
- qytaı ıýany - 72-73 teńge dálizinde.
Sarapshylardyń aıtýynsha, Munaı baǵasynyń ósýi birden teńgeniń nyǵaıýyna ákeledi dep kútý qate. Naryqtyq zańdar boıynsha bul jumys istemeıdi. Teńge men dollardyń dálizine qatysty saýda-sattyq kóbinese alypsatarlyq sıpatqa ıe boldy, biraq birneshe mańyzdy jaıt bar. Munaıdyń nyǵaıýy, eger ol irgeli sıpatta bolsa, shyn máninde baǵamǵa áser etýi múmkin, biraq dál qazir emes, keıin. Aldymen bizge dollar men teńgeni bir-birimen salystyrý qısynsyz ekenin túsinýimiz kerek. Dollar álemdik deńgeıdegi valıýta, tipti qytaıdyń valıýtasy da oǵan tolyqqandy balama bola qoıǵan joq. Sondyqtan dollar jahandyq valıýta bolyp qala beredi. Sondyqtan dollar 3-4% -ǵa tómendegende teńge nyǵaıa bastaıdy dep kútý ańqaýlyq bolar edi. Bul ekonomıkalyq turǵydan negizdi emes. Bizdiń valıýtalar ekonomıkalarymyzdyń aýqymy sııaqty ár túrli damýda.
