– «Dombyra» ulttyq telearnasy qashan, qandaı maqsatta quryldy?
– Telearna 2019 jyly quryldy. Alty jyldan beri efırdemiz. Negizgi maqsat – el ishindegi dástúrli án men kúılerdi jınap alý. Osy maqsattaǵy «Uly dala sazy» degen jobamyz bar. О́lke-ólkeni aralap, el ishindegi ánshi-kúıshi, jyrshy-termeshilerdi nasıhattaımyz. Bul jobanyń negizin qalaýshy – ult qaıratkeri Sáken Seıfýllın. О́z zamanynda arnaıy qarajat bólgizip, Máskeýden etnograf Aleksandr Zataevıchti arnaıy shaqyryp, búkil qazaq dalasyn aralatyp, Uly dalanyń áýenin jazdyrǵan. Qazaqtyń án-kúıin notaǵa túsirgen. Munyń ózi qaıratker Sákenniń kóregendiligi dep bilemiz. Túsirilim toby búkil respýblıkanyń túkpir-túkpirin aralap, talantty oryndaýshylardy izdestiredi. Qazaq ózi qaı jerde de óz ónerimen, salt-dástúrimen maqtanatyn halyq qoı. О́ńirlerge shyqqanda da ár jerdiń ózderine tán halyqtyq erekshelikterimen tanysyp qaıtamyz.
– Telearnanyń kórilim reıtıngi qalaı?
– Bizdiń arnany negizinen úlken kisiler kóredi. Habarlasyp, óz pikirimen, qundy málimetimen bólisetin de sol qart-qarııalarymyz.
– Qandaı baǵdarlamalar bar?
– Jıyrma tórt saǵat ulttyq án-kúı, jyr-termemiz berilip jatyr. 24 saǵat habar taratatyn telearnada kórermenniń túrli jas sanattaryna arnalǵan kóptegen baǵdarlama bar, halyq aspaptary men kúıleriniń tarıhy baıandalady. Mysaly, buryn «Syr sandyq» – balalarǵa dombyra shertýdi úıretetin, «Injý-marjan» daryndy ónerpazdardyń talantyn ashatyn baǵdarlamalar boldy. Qazir el men el tanysatyn, bir-biriniń mádenı tarıhyna qanyq bolatyn baǵdarlamalar bar. Máselen, ár oblystaǵy qanshama aýdannyń tarıhy men mádenıeti baıandalady. Aýyldyń alty aýyzy aıtylady. «Ádet-ǵuryp», «Ǵasyrlar úni» syndy baǵdarlamalar bar-tyn. Qazir qarjylyq jaǵdaıǵa baılanysty olardy túsirip jatqan joqpyz.
– Qordaǵy baǵdarlamalardy sıfrlandyrylý jumystary júrip jatyr ma? Arhıvte saqtaýly ma?
– Bizde eski qor joq. Al jınalǵan derekter men materıaldardy ózimiz sıfrlyq formatqa túsirip, ıýtýb kanalymyzǵa júktep jatyrmyz. Osy arqyly barlyq baǵdarlamalyq úzindi ózimizdiń serverde saqtalady. Telearna alǵash ashylǵan ýaqytta Almaty, Qaraǵandy oblystary men Astana qalalarynda túsirilim jasadyq. О́ıtkeni qorda materıal bolǵan joq. Shyǵys Qazaqstan óńirinde bolyp, án-kúı, jyr-termelerdi jazyp aldyq. Olardyń barlyǵy qorymyzda saqtalady. Qyryq kúndik ekspedısııada Qyzylorda oblysynyń jeti aýdanyn, Aqtóbe, Oral, Atyraý, Mańǵystaýdy túgel araladyq. Baıqaıtynymyz, kóp jerde jattalyp qalǵan ánder oryndalady. Jergilikti avtorlardyń shyǵarmalary umyt qalyp jatady.
– Sırek qorlar bar ma?
– Iá, bar. Ár óńirge barǵanda esh jerde aıtylmaǵan án-kúılerdi taýyp, jazyp alyp jatsaq qýanamyz. О́ıtkeni negizinen oblystardaǵy repertýar bárine belgili dúnıeler ǵoı. Osy kúnge deıingi beımálim bir ánniń tarıhy, bir kúıge qatysty belgisiz derekterdi sapar barysynda ushyrattyq.
– Aldaǵy josparlaryńyz qandaı?
– Bul telearna jeke bolǵannan keıin biraz qarajat salyndy. Qazir de shama-sharqymyzsha alǵa jyljyp jatyrmyz. Elimizde 17 oblys bolsa, sonda 167 aýdan bar. Osynyń 108-inde bolyppyz. Endigi maqsat – qalǵan aýdandardy da aralaý. Ulttyq tarıhymyzdan, ulttyq ónerimizden habardar qarııalar da azaıyp keledi. Biz sol aqsaqaldarymyzdan halyq aýzyndaǵy áńgimelerdi, el bilmeıtin shejirelerdi jazyp alyp úlgerýimiz kerek. Ákimdikter arnaıy qarjy bólmese de, Mádenıet úılerinde ulttyq naqyshta kıiz úı quryp, el ishindegi aqsaqaldar men ónerpazdardy jınap berip jatyr. Oǵan alǵys aıtamyz. Bizdiń ıgi maqsatymyzdy qoldaıtyn ákimder, ónerge jaqyn azamattar bolsa, qulaqqaǵys aıtamyz. Bıylǵy shyǵarmashylyq josparda Mońǵolııaǵa saparymyz tur. Jalpy, Dombyra kúni – bir kúndik mereke bolǵanymen, dombyra – qazaqtyń bary. Telearnanyń ataýy da tek dombyrany nasıhattaý emes, ulttyq dúnıege, halyq qazynasyna baǵyttalǵan.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Marjan ÁBISh,
«Egemen Qazaqstan»
