Alashordashy Baqtyǵalı Beısenovtiń urpaǵy Roza ájeı óz bólmesin mýzeı sekildi jasap qoıypty. Bólmeniń bir qabyrǵasy toly arhıvten alynǵan qujattar, gazet qıyndylary, sýretter... «Mynaý, ákeme qatysty málimetter» dedi oń qaptaldaǵy jınalyp turǵan jádigerlerdi nusqap. Ájeı alǵashqy qazaq dárigerleriniń biri, Batys Alashordanyń qaıratkeri Baqtyǵalı Beısenovtiń 1937 jyly tutqyndalyp, 1938 jyly 25 aqpanda KSRO Joǵarǵy Soty Áskerı kollegııasy «úshtiginiń» qaýlysymen Oral qalasynda atylǵanyn, 1958 jylǵy 14 maýsymda Oral oblystyq soty qaýlysymen aqtalǵanyn, ózi de áke jolyn qýyp, dárigerlik mamandyqty ıgergenin, uzaq jyl boıy elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynda qyzmet etkenin tilge tıek etti. «Al mynaý sol qaptaldaǵy sórege kúıeýimniń aǵasy, Keńes Odaǵynyń batyry Amantaı Dáýletbekov týraly derekterdi jınaqtadym. Jeńistiń 80 jyldyǵyna oraı Amantaı aǵam týraly bir maqala jazylsa dep edim. Sol úshin de senderge qolqa salyp, úıge shaqyryp otyrmyn», dedi de qaıynaǵasy týraly estelikterdi aıta bastady.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy qazaq jaýyngerlerdiń erlikteri sarǵaıǵan arhıv qujattary men týǵan-týysqandardyń jadynda saqtalǵan. Keı batyrlardyń esimderi mektepterge, kóshelerge berilip, attary taǵzym taqtalaryna jazylǵanymen, olardyń barlyǵynyń aty-jónin keıingi urpaq bile bermeıdi. Roza Beısenova ájeı sol olqylyqtyń ornyn toltyrǵysy keletinin tilge tıek etti.
«Amantaı Dáýletbekov 1917 jyly qazirgi Ulytaý oblysy Jańaarqa aýdanynda dúnıege kelgen. 1931 jyldyń 25 sáýirinde Jańaarqa óńiriniń betke ustar 180 azamaty aýqatty baı retinde kámpeskelenip, tutqynǵa alynady. Olardyń arasynda Amantaıdyń ákesi Dáýletbek Ábishev te bar edi. Bolashaq Keńes Odaǵy batyrynyń ákesi, óz zamanynda eldiń kóshin bastaǵan arda azamat 1931 jylǵy 17 maýsymda 10 jylǵa sottalyp, eńbekpen túzetý lagerine aıdalady. Sodan keıingi taǵdyry urpaqtaryna beımálim», deıdi R.Beısenova.
Keńestik bıliktiń «Asyra silteý bolmasyn, asha tuıaq qalmasyn» degen syńarjaq saıasaty eldiń yrys-nesibesinen aıyrdy, halyqtyń arqa súıer tireýi bolǵan qolynda maly bar baılardy joıdy. Baılardyń dúnıe-múlki men maly kámpeskege túsip, Sibirge jer aýdarylǵan soń qazaq dalasyn ashtyq jaılady.
Sol ashtyq jyldary Amantaı Dáýletbekov anasy men baýyrlarynan tirideı aıyrylyp, týǵan-týystarymen birge bes júz shaqyrym jerdegi Moıynqumǵa qaraı qonys aýdarýǵa májbúr boldy. Uzaq kóshte qanshama adam qaza taýyp, tiri qalǵandary Talas ózeniniń jaǵalaýyndaǵy Maıtóbe aýylyna qonys tepti. Otyzynshy jyldardaǵy taýqymetti taǵdyr qarshadaı Amantaıdy aıaǵan joq. Ony týystary 14 jasynda Jetimder úıine ótkizedi. Sol bir qıyn kezeńde Jetimder úıindegi balalardyń kóbi ınfeksııa men ashtyqtan qynadaı qyrylyp qalyp jatty. Amantaı batyr ol synaqqa da shydap, oqýyn úlgili oqıdy, komsomol ómirine belsene aralasady. Ákesiniń «Halyq jaýy» retinde sottalǵanyn jasyryp júrip, orta mektepti támamdap, Jambyl zooveterınarlyq tehnıkýmyna oqýǵa túsedi. Oqýyn bitirgen soń Maıtóbe aýylynda zootehnık bolyp qyzmetin bastaıdy.
«Amantaı Dáýletbekov 1939 jyly Jambyl oblysynan ásker qataryna shaqyrylyp, azamattyq boryshyn Qıyr Shyǵysta ótedi. Arada eki jyl ótisimen adamzat basyna qara bult úıirgen Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalyp, Amantaı áskerı qyzmette qaldyryldy. 1942 jyldyń jaz aıynda 1180-polk Brıansk maıdanyna jiberilip, sol polk quramynda maıdanǵa kirdi», deıdi Roza ájeı qolyndaǵy qujattaryn kórsetip.
Amantaı Dáýletbekov soǵysty 13-armııaǵa qarasty tankterdi buzyp joıatyn 1180-polktiń artıllerııalyq raschettiń komandıri retinde Orlov oblysyndaǵy Lıvny qalasyn qorǵaý shaıqasynan bastady. Ol tusta German áskeri Voronej jáne Stalıngrad baǵyttaryna áskerin tógip, qııan-keski shabýyldarǵa shyqqan edi. Lıvny men Kastornoı aýdandaryndaǵy qandy qyrǵynda nemis áskeriniń tegeýrini myqty boldy. Dese de jaz boıy keskilesken urystar júrip, eki tarap ta bir qadam shegingen joq. Osy shaıqasta Amantaı Dáýletbekov erlik kórsetip, alǵashqy «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen marapattaldy. Al 1943 jyldyń 25 qańtarynda taǵy bir shaıqasta kózsiz erlik jasap, «Qyzyl Juldyz» ordenin keýdesine taqty.
Bizge Roza Beısenova ájeı qaıynaǵasy Amantaı Dáýletbekov týraly derekterdi birinen keıin birin kórsetip, ár sózin derektermen dáıektep berip otyrdy. Ol kisi 1943 jyldyń 6 shildesinde Orel men Kýrsk temir joldary arasyndaǵy Ponyrı qalashyǵy túbinde keskilesken urys bastalǵanyn, jaý áskeri Máskeý men Stalıngrad túbindegi jeńilisterden keıingi qaıta qarqyn alyp, olarǵa 13-armııanyń 307-dıvızııasynyń polktary qarsy turǵanyn, sol shaıqastardyń birinde Amantaı Dáýletbekovtiń toby jaý áskeriniń qorshaýynda qalǵanyn aıta kelip: «Bul oqıǵany tolyǵymen rastaıtyn qujat muraǵatta saqtalǵan. 1180-artıllerııa polkiniń komandıri podpolkovnık Mas qol qoıǵan qujatta Amantaı basqarǵan artıllerııalyq raschettiń jaýmen shaıqastaǵy erligi bylaısha baıandaldy: «Urys eki saǵatqa sozyldy. Jaý Dáýletbekov basqarýyndaǵy raschetti talqandaý úshin 13-ret shabýylǵa shyqty. Biraq jaý shabýyldan nátıje shyǵara almaı, «Sý-7» markaly 10 tankiden, bir rotadaı jaıaý áskerinen aıyryldy. Qarsylastar odan beter yzalanyp, nebári tórt-aq adamy qalǵan zeńbirek pen onyń raschetin joıý úshin 14-márte oqtaldy. Bul kezde Amantaı Dáýletbekov bastaǵan jaýyngerlerdiń snarıadtary bitýge taıaǵan. Jaýdyń dál tıgen snarıadynan Dáýletbekovtiń zeńbiregi múldem isten shyqty. Osyndaı qysyltaıań shaqta Dáýletbekov tabandylyq tanytyp, tiri qalǵan tórt jaýyngermen birge jaýdyń jaıaý áskerine qarsy umtyldy. Oqtary ábden bitken jaýyngerler qoıan-qoltyq urysqa kóship, Amantaı batyr bir ózi tórt jaý áskerin murttaı ushyrdy. Kenet ózine de oq tıip, erlikpen sheıit ketti...» delingen. Iаǵnı jazbadaǵy derekterge qaraǵanda aǵa serjant Amantaı Dáýletbekovtiń zeńbiregi jaýdyń 29 tanki men 13 ózi júretin zeńbiregin isten shyǵaryp, 150 jaıaý ásker men 40 avtomatshyny joıǵan», dedi Roza Baqtyǵalıqyzy.
1943 jyldyń 9 shildesinde jaýmen arystansha alysyp erlikpen qaza tapqan batyrdyń erligi laıyqty baǵalanyp, KSRO Joǵary Keńesi Prezıdıýminiń 1943 jyldyń 24 jeltoqsanyndaǵy Jarlyǵy boıynsha Amantaı Dáýletbekovke «Keńes Odaǵynyń batyry» ataǵy berildi. Batyrdyń esimi eskertkish taqtalarǵa jazylyp, ózi jerlengen baýyrlastar zıratynyń janyndaǵy aýylǵa kóshe aty berilgen. Búginde Talas aýdany Maıtóbe aýylynda Amantaı Dáýletbekov atyndaǵy orta mektep bar jáne bir kóshege batyrdyń aty berilgen.
Roza Beısenova qan maıdanda eli men jeri úshin kózsiz erlik kórsetip, qazaqtyń batyrlyǵyn álemge áıgilegen bozdaqtar men ardagerlerge qaryzdar ekenimizdi, sol úshin de Amantaı Dáýletbekovteı batyrdyń óshpes erlikterin keıingi býyn jastardyń bilýi kerektigin eskertip, sózin túıindedi.
Qylyshynan qan tamǵan keńestik zamanda «halyq jaýy» degen jalamen sottalyp, ıtjekkenge aıdalǵan qazaqtan shyqqan tuńǵysh dárigerlerdiń biri Baqtyǵalı Beısenovtiń qyzy, asyldyń synyǵy Roza ájeıdiń qazaqtyń batyr uly, «Keńes Odaǵynyń batyry» Amantaı Dáýletbekov týraly aıtary áli de kóp ekenin ańǵardyq. Bizge artynda osyndaı joqtaýshysy bar jaýyngerdiń baǵy bardaı kórindi.
