Bul jolǵy jol basshymyz Abaı eliniń týmasy, qazaqqa belgili rejısser Juldyzbek Jumanbaı bolatyn. Biz Kúshikbaı batyr bulaǵyna túskende: «Bul qasıetti bulaq qysy-jazy qatpaıdy hám sarqylmaıdy. Qunekeńniń kóp jylqysy osy jerge deıin jetken eken», dedi J.Jumanbaı. Demek, Abaıdyń aıaǵy tıgen dala osy jerden bastalady degen sóz. Budan ári Eraly jazyǵy, Aqshoqy, Orda taýy (Han Shyńǵys orda tikken taý), ári qaraı saı-sala, yqpyl-jyqpyl, bulaq, kól bári-bári dala mýzeıi, tarıhı oryn. Bárine burylatyn jol bar. Oblys ortalyǵymen Qaraýylǵa deıingi jolda ázirge ahaý joq, keıbir kedir-budyr jerlerin jóndep jatqan qurylysshylardy da kózimiz shaldy. Sóıtip bizdi aýdan ortalyǵynan Abaı aýdandyq Ishki saıasat jáne mádenıet bóliminiń basshysy Baqytjan Baıbolov qarsy alyp, toı bolatyn Qaraýyl tóbege alyp bardy.
Qaraýyltóbe eteginde 400 oryndyq kórermen sııatyn dala sahnasy, at jarysyna arnalǵan sheńber, kıiz úıler qalashyǵy, 2 500 sharshy metrlik jármeńke alańy, sonymen qatar jaryq, sý, káriz jelileri men sanıtarlyq-turmystyq nysandar laıyqtalyp salynǵan eken. Qosymsha jol tóselipti.
Abaıdyń 180 jyldyq mereıtoıyn ótkizýge arnalǵan shtabtyń atqarýshy hatshysy Janjigit Omarhan, Abaı toıynyń Bas rejısseri Juldyzbek Jumanbaı mádenı is-sharalardyń barysyn túgel pysyqtap shyqty. Abaı saıabaǵyna baryp, «Jeti qazyna» respýblıkalyq festıvaliniń uıymdastyrylýy talqylandy.
. Qazir bul arhıtektýralyq eskertkishti de qalpyna keltirý jumysy júrip jatyr. Ákim mereıtoıǵa az ýaqyt qalǵanyn eskertip, aımaqtaǵy jumystardyń sapaly ári merziminde aıaqtalýyn basa aıtty.
Oblys ákimi Abaı aýdanynyń turǵyndarymen kezdesti
Ertesinde Abaı aýdanyna jumys saparymen oblys ákimi Berik Ýálı bardy. Aımaq basshysy «Abaı-Shákárim» memorıaldyq keshenindegi jumys barysyn tekserip, Qaraýyltóbe aınalasynda atqarylyp jatqan sharýanyń jaı-kúıimen tanysty. Oblys ákimi mereıtoıǵa arnalǵan shtab mamandarynyń esebin qadaǵalaýmen qatar Abaı aýdanynyń turǵyndarymen de tildesýdi jón sanady. Ákim aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy men damýy jónindegi josparyn halyqqa aıtyp berdi. Abaı aýdanynyń ákimi Meıirjan Smaǵulov aýdannyń 2024-2025 jylǵy ekonomıkalyq damý kórsetkishin tanystyrdy. Keıingi ýaqytta óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishi edáýir ósken. О́ńirdegi ónim kólemi 4,3%-ǵa artyp, 3,2 trln teńge bolǵan. О́sim negizi ónerkásip, saýda, aýyl sharýashylyǵy, qurylys jáne kólik salasyna tıesili. Al ınvestısııa kólemi 575,4 mlrd teńgege jetken, onyń 75,8%-y – jeke ınvestısııa.
Aımaq basshysynyń málimetinshe, oblystaǵy 408 shaqyrym jylý jelisiniń 242 shaqyrymy aýystyrýdy qajet etedi. Onyń 25%-y Abaı aýdanynda ornalasqan. Qaraýyl aýylyna 1,3 shaqyrym jylý jelilerin salýǵa qujat ázirlenip, Ulttyq ekonomıka mınıstrligine bıýdjettik ótinim joldandy. Qýanarlyq jańalyq, bıyl Abaı aýdany boıynsha «Aıagóz-Qaraýyl-Semeı-Qaınar», «Semeı-Qaraýyl», «Qaraýyl-Arhat» baǵyttaryndaǵy joldyń birneshe bóligi jóndeledi. Buǵan qosa Toqtamys aýyly men Qaraýyl aýylyndaǵy kóshelerge asfalt tóseledi. Arhat, Keńgirbaı bı, Qundyzdy aýyldarynda sý qubyryn qaıta jańǵyrtýǵa da qarjy bólindi.
Jıynda aýdan turǵyndary ortalyqqa qazandyq salý, Semeı synaq polıgony aýmaǵyndaǵy halyqqa jeńildik jasaý, polıgon jerin aýyl sharýashylyǵy maqsatynda paıdalanýǵa berý, jedel járdem qyzmetin aýdanǵa qaıtarýǵa, jedel járdem kóligin alýǵa, Jıdebaı mýzeı-qoryǵynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartýǵa, jylyjaı salýǵa qatysty birqatar usynystaryn aıtty.
Abaı aýdanyna úshinshi ret jumys saparymen barǵan aımaq basshysy usynystardyń bári quptarlyq jaǵdaı ekenin, bári de kezeń-kezeńimen jasalatynyn, mańyzdy máseleler únemi nazada bolatynyn, aýdandy damytý toı kezindegi naýqanshyldyq emes, alda da jumys jalǵasa beretinin jetkizdi.
Jıdebaıda ınternet jelisi iske qosyldy
Buǵan deıin Abaı aýdanyna bara qalsaq, ınternettiń álsizdigi biraz sarsańǵa salatyny bar edi. Oblys ákiminiń osy saparynda ol da oń sheshim tapty. Abaı mereıtoıy qarsańynda Jıdebaı mýzeı-qoryǵyna Beeline uıaly baılanys operatorynyń ınternet jelisi iske qosyldy. Joba oblystyq bıýdjet esebinen júzege asqan.
– Aqpan aıynda aýdanǵa jumys saparymen kelgenimde, jergilikti ákimdik osy máseleni aıtqan edi. Qoldap, oblystyq bıýdjetten qarjy bóldik. Bul tek Jıdebaıdy emes, aınalasyndaǵy eldi mekenderdi ınternetpen qamtamasyz etedi. 1 tamyzda Bórili eldi mekenine antenna-dińgekti qurylǵyny ornatý jumysy aıaqtalady. Osylaısha, Abaı toıynda Abaı aýdany oblystaǵy 100% ınternetpen qamtylǵan alǵashqy aýdan, – deıdi aımaq basshysy.
Aýdanynda áleýmettik ortalyq ashyldy
Sonymen qatar Abaı aýdanynyń ortalyǵynda ońaltý ortalyǵy ashyldy. Semeı polıgonynyń zardabynan áli aıyǵa almaı jatqan azamattarǵa Abaı toıynda jasalǵan bul da bir ıgilikti is boldy.
– Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń zardaby osy ólkege, ulylar mekeni – Abaı aýdanyna ólsheýsiz kesirin tıgizgeni ras. 1949 jyldan 1989 jylǵa deıin júrgizilgen 450-ge jýyq ıadrolyq jarylystyń saldary myńdaǵan adamnyń densaýlyǵyna, urpaq taǵdyryna, jer men tabıǵatqa orny tolmas zııan keltirdi. Sol zardaptyń salqyny búginge deıin sezilip otyr. Radıasııalyq áserden densaýlyǵy álsiregen jandarǵa qoldaý kórsetý – bizdiń azamattyq ári adamdyq boryshymyz, – dedi oblys ákimi.
Arnaıy ortalyqtan em alatyn balalardyń ata-anasy ǵımarat ashylǵanda, erekshe rızashylyǵyn jetkizdi.
– Aýylymyzda osyndaı úlken ońaltý ortalyǵyn ashyp, ınvataksı syılap jatqandaryńyzǵa, áleýmettik kómek alýshy balalardyń atynan, ata-analardyń atynan zor alǵys aıtamyn. Prezıdent tapsyrmalarynyń jergilikti jerde atqarylyp, armanymyzdyń oryndalǵanyna qýanyshtymyz, – dedi Qaraýyl aýylynyń turǵyny Sáýle Raıymbekova.
Qaraýyldaǵy Jıdebaı ulttyq aýyly
«Týǵan jerge týyńdy tik» aksııasy aıasynda Abaıdyń 180 jyldyǵyna oraı «Jıdebaı ulttyq aýyly» qurylyp jatyr. Keshen Abaı aýdanyndaǵy «Abaı-Shákárim» kesenesi aýmaǵynda boı kóteredi. Ǵımarattyń irgetasyn qalaý bastalyp ta ketti. Oǵan oblys ákimi Berik Ýálı, mesenat Bektas Medǵatov qatysty.
Abaı aýdanynyń týmasy, mesenat Bektas Medǵatovtyń bastamasymen salynatyn keshen 60 gektar aýmaqty qamtıdy, keshenniń jalpy quny – 1,2 mlrd teńge. Joba maqsaty – óńirdegi týrızmdi damytý, rýhanı-mádenı murany dáripteý jáne Jıdebaıdy halyqaralyq týrıstik baǵyttardyń birine aınaldyrý bolyp otyr.
Keshen jobasynda jyl boıy jumys isteıtin kıiz úıler men býngalo úlgisindegi qonaqúıler, etno-SPA ortalyǵy men qoǵamdyq tamaqtaný oryndary bar. Sonymen qatar ıppodrom, haıýanattar baǵy, konferens-zal, tımbıldıngke arnalǵan aımaqtar, elektromobılderdi qýattaý stansııalary men qymyz quıý jelisi bar zamanaýı oryndar bolady. Joba iske qosylsa, 50 adamǵa turaqty jumys orny ashylady. Bul jergilikti turǵyndardy jumyspen qamtýǵa jáne óńirdiń týrıstik áleýetin arttyrýǵa oń áser etedi.
Oblys basshysy jobanyń Abaı aýdanynyń týrızm salasyn damytyp qana qoımaı, ekonomıkasyna da jańa serpin beretinin aıtady. Ákimniń aıtýynsha, mesenat Bektas Shyńǵysuly Qaraýyl aýylynda aýmaǵy 1 200 sharshy metrden asatyn qonaq úı qurylysyn bastaıdy. Qonaq úı kesheninde zamanaýı meıramhana, kofeınıa, jazǵy terrasa, balalar oıyn aýmaǵy, bılıard zaly bolmaq. Buǵan ákimdik tarapynan jan jaqty qoldaý kórsetiledi.
Abaı toıy – mereke ǵana emes, bereke bastaýy ekeni aýdanǵa jasalyp jatqan ıgilikterden-aq biliner edi. Munyń bári áýlıe babalardyń eline tıgizip jatqan sharapaty. Jol, baılanys, daıarshylyq (servıs), jalpy toı qamyna kirisip, Qaraýyldaǵy qyzý qarbalas toıǵa daıyndyqtyń joǵary deńgeıde jasalyp jatqanyn bildirse kerek.
Abaı oblysy
