Sýretti salǵan Qońyrtaı Muqamádıev
Qazaq saıatshylary sháýli qyrandardy baýlyp-baptap jelbesin (jyl qustary) qustarǵa salady. Onyń ózinde qus aýlaıtyn arnaıy mezgil bar. Kóktemde jyly jaqtan qustar kelip, jumyrtqa basady, balapan shyǵarady. Ondaı kezde olarǵa tıispeıdi.
Al naǵyz saıatshylyq kezi kúz aıy. Qazaq saıatshylarynyń «qus qaıyrǵan quby jel» nemese «qazannyń qara daýyly» deıtin mejesi bar. Bul mezgil qazannyń sońy, qarashanyń basy. Osy shamada jelbesin qustar ońtústikke qonys aýdara bastaıdy. Bul naǵyz saıatshylyqqa qolaıly ýaqyt. Iаǵnı qusbegiler jelbesin qustardy aýlaý úshin «túıe tirkeý» tásilin qoldanady.
Bul ádis-tásil boıynsha jeldi kúni jibergen qarshyǵa qazdy baýyrlyqtan tuıaǵyn salyp jiberip yqqa jetekteı jóneledi. Qaz jelge qarsy bulqyna almaı jetekke erip ushady. Qalǵan qaz artynan shubaı jóneledi. Buny saıatshylar «túıe tirkeý» deıdi.
Túsindirip aıtsaq, saıatshy jeldi kúni úıretilgen qarshyǵasyn aıdynda qonaqtap otyrǵan top qazǵa jiberedi. Ol barady da top basshysy qulabyz qazdy jelkesinen búrip ustap, jelge yqtata jetekteı jóneledi. Qyzyq bolǵanda, úıirdiń basqa qazdary onyń sońynan tizbektelip ushyp, jaǵaǵa shyǵady. Dál osy sátte basqa saıatshylar sháýli qyrandaryn daıarlap turǵan bosatyp jiberedi. Bosap shyqqan sháýli qyrandar túıe sııaqty tirkelip ushyp kele jatqan qazdarǵa qyrǵıdaı tıedi.
Bul tásildi saıatshylar qalaı qoldanatyny týraly jazýshy Saparǵalı Begalın «Saıatshy áńgimeleri» atty kitabynda: «Qusbeginiń qolyndaǵy qarshyǵa quıqyljı ushyp kóterildi de, zýyldap qazǵa jetip baryp, aıqasa túsip umar-jumar boldy. Biz sýǵa túsedi-aý dep sasyp turmyz. Sonsha bolmady, umar-jumar jazylyp qarshyǵa aldynda, qazdar artynda yqqa qaraı shubyra ushty. Biz aıran-asyr boldyq. Qas qaqqansha qabaqqa shyǵa qarshyǵa men qaz ustasqan kúıi jerge tústi. Biz de shaýyp keldik. Shábdenbek qarshyǵanyń tyrnaǵynan qazdy jazyp alyp, kúmisti qara shaqshasynan nasybaıyn atyp tur eken. Ol: «Baǵana sender meni qus tilin bilmeıtin kisi kórip shattyńdar. Muny qarshyǵa men qazdyń «túıe tirkeýi» deıdi. Tek aıdyn kól, qańqyldaǵan qalyń qaz, qaıyrýly qarshyǵa, qatty jel-daýyl tabyńdar, men salý aqylyn ózim bilemin, dep maqtanyp qoıdy», dep jazypty.
