Bilim men tárbıeniń qatar órilgen keń órisinde ár balanyń boıyndaǵy talant pen qabiletti der kezinde baıqap, durys baǵytqa jeteleý – ustazdyń da, qoǵamnyń da basty mindeti. Osy jolda úıirme jumystary – oqýshynyń ishki áleýetin ashyp, ony bolashaqqa senimmen jeteleıtinin erekshe atap ótken jón.
Byltyr qarasha aıynda Shymkent qalasyndaǵy №140 jalpy orta bilim beretin mektep óz jumysyn resmı túrde bastady. Saltanatty ashylý rásimine qala ákimdigi ókilderi, ustazdar qaýymy, ata-analar men oqýshylar qatysty. Jańa mekteptiń ashylýy – bilim sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Zamanaýı talaptarǵa saı jabdyqtalǵan oqý kabınetteri, zerthanalar men shyǵarmashylyq alańdar oqýshylardyń jan-jaqty damýyna múmkindik beredi.
Bizdiń №140 jalpy orta bilim beretin mektep bazasynda jumys isteıtin úıirmeler oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵy men beıimdilikterin eskere otyryp uıymdastyryldy. Úıirmege qatysýshylar jyl boıy túrli taqyryptarda jobalar jasap, baıqaýlar men túrli sporttyq jarystarǵa qatysyp, joǵary nátıjelerge qol jetkizdi.
Atap aıtqanda, fýtbol, basketbol, toǵyzqumalaq, shahmat, bes asyq, ústel tennısi, voleıbol sekildi sport túrlerinen úıirmeler ashylyp, oǵan mekteptiń 296 oqýshysy turaqty túrde qatysyp keledi. Sabaqtar aptasyna bir ret ótkizilip, deneshynyqtyrý-saýyqtyrý jumystarynyń keshendi túrde uıymdastyrylýyna, oqýshylardyń densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa, salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa baǵyttaldy.
Oqýshylardyń tanymdyq belsendiligin arttyrý, shyǵarmashylyq qabiletin damytý, ózdiginen eńbek etý daǵdylaryn qalyptastyrý, iskerligin jetildirý – qosymsha bilim berý úderisiniń basty maqsaty. Osy baǵytta bıyl 9 qańtarda ótken №2 pedagogıkalyq keńestiń sheshimi negizinde mektepte birqatar jańa úıirme óz jumysyn bastady. Qańtar aıynan bastap mektebimizde sporttyq, shyǵarmashylyq jáne ǵylymı tehnıkalyq baǵytyndaǵy úıirmeler jumys isteıdi. Búginde mektepte jalpy 23 úıirme jumys isteıdi. Olarǵa 1-11-synyp aralyǵyndaǵy 505 oqýshy qamtylyp, óz qabiletterin shyńdap keledi.
Dene tárbıesi – jas urpaqtyń densaýlyǵyn nyǵaıtyp, jigerin shyńdaıtyn, rýhanı jáne tulǵalyq damýyna áser etetin mańyzdy baǵyttyń biri. Sport – tek kúsh-qýatty ǵana emes, tártiptilik pen tabandylyqty talap etetin ómir salty. Osy maqsatta mektep janynda jumys isteıtin sport úıirmesi jyl boıyna nátıjeli ári júıeli jumys júrgizip, oqýshylardyń sportqa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, olardyń sheberligin jetildirýge úles qosty.
Byltyr qarasha jáne jeltoqsan aılarynda mektepishilik fýtbol jáne voleıbol jarystary ótti. «Sport – bizdiń senimdi serigimiz» atty bul saıystar oqýshylardyń sportqa degen qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, komandalyq rýhty nyǵaıtty. Jarys nátıjesinde úzdik oıynshylar men komandalar anyqtalyp, júldeli oryndar men madaqtamalar tabystaldy.
Bıylǵy sáýir aıynda Shymkent qalasyndaǵy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebinde «NIS PhM Shymkent CHESS OPEN CUP 2025» atty shahmat týrnıri ótti. Bul bedeldi jarysqa №140 mekteptiń namysyn qorǵaǵan daryndy shahmatshylar – Mereı Erseıt, Ferýza Ýral, Aısultan Toqtamys qatysyp, joǵary deńgeıde óner kórsetti. Sondaı-aq 1 mamyr – Qazaqstan halyqtarynyń birligi kúni merekesine oraı, №118 Kókbulaq jalpy orta bilim beretin mektebinde fýtboldan jarys uıymdastyryldy. Bul saıys «Birtutas tárbıe» baǵdarlamasy aıasynda ótti. Osynda №140 mekteptiń 7-8-synyp oqýshylary tartysty oıyn kórsetip, júldeli II oryndy ıelendi. Komanda jetekshisi Ashat Úmbetbaev pen jas fýtbolshylar madaqtamalarmen marapattaldy.
Sport – tek densaýlyq kepili ǵana emes, tárbıe men rýhanı damýdyń mańyzdy quraly. №140 mektep ujymy aldaǵy ýaqytta da sporttyq baǵyttaǵy jumystardy jandandyryp, oqýshylardyń qabiletin shyńdaýǵa kúsh salmaq. Sonymen qatar osy jylǵy 4 naýryzda Shymkent qalasynda Ulttyq mektep lıgasynyń qalalyq kezeńiniń ashylý saltanaty mektebimizde ótti. Bul dodaǵa №55 mektepten toǵyzqumalaq jáne basketbol, fýtbol úıirmeleriniń músheleri qatysty.Toǵyzqumalaq úıirmesi – ulttyq oıynymyzdy dáriptep, básekelestik rýhty oıatty. Basketbol úıirmesiniń komandasy aýdandyq kezeńde 1-oryn ıelenip, qalalyq jarysqa joldama aldy. Fýtbol úıirmesi oqýshylary Abaı aýdany boıynsha 2-oryn ıelendi.
Fýtbol jáne voleıbol úıirmeleri de oqýshylardyń deneshynyqtyrý men komandalyq rýhyn qalyptastyrýda mańyzdy ról atqardy. Voleıbol úıirmesiniń jetekshisi Álibı Dúısebekov oqýshylardyń sheberligin arttyrý maqsatynda mektepishilik jattyǵýlarmen qatar, №54 jalpy orta bilim beretin mektep oqýshylarymen joldastyq kezdesýler uıymdastyrdy. Bul – sport arqyly dostyq pen yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń tamasha úlgisi.
Sporttyq úıirmeler – jasóspirimderdiń densaýlyǵyn nyǵaıtyp qana qoımaı, olardyń boıyna tabandylyq, tózimdilik, ózara syılastyq jáne jeńiske degen jigerli rýh qalyptastyratyn tárbıe oshaǵy. Mektepte júrgizilip otyrǵan sporttyq úıirmeler men jarystar oqýshylardyń úlken jetistikterge jetýine bastar alǵashqy qadamdardyń biri.
Qazirgi bilim men tárbıe júıesinde oqýshylardyń shyǵarmashylyq qabiletin damytýdyń, olardyń ónerge degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýdyń bir joly – drama úıirmesi. Drama óneri – tek sahnada oınaý ǵana emes, ol – balanyń jan dúnıesin baıytyp, sóz saptaýyn, sahna tili men mádenıetin qalyptastyratyn mańyzdy sala. Drama úıirmesi bıylǵy oqý jylynda da jemisti eńbek etip, oqýshylardyń ónerge degen yntasyn arttyryp, olardyń shyǵarmashylyq qabiletterin damytty.
Jyl boıynda úıirme músheleri mynadaı baǵyttarda jumys atqardy: birinshi, sahna mádenıeti men akterlik sheberlikti úırený, ekinshi, daýys yrǵaǵy, mımıka jáne pantomımıka jattyǵýlaryn oryndaý, úshinshi, klassıkalyq jáne zamanaýı shyǵarmalardan úzindiler daıyndaý, tórtinshi, mektepishilik jáne aýdandyq mádenı is-sharalarǵa belsene qatysý.
Bıylǵy aqpan aıynda №140 jalpy orta bilim beretin mektebi men №2 balalar saz mektebi arasynda ózara yntymaqtastyq týraly kelisimshart jasalyp, oqýshylardyń shyǵarmashylyq jáne sporttyq qabiletterin damytýǵa baǵyttalǵan jańa múmkindikter ashyldy. Kelisimshart negizinde ashylǵan dombyra jáne dástúrli án úıirmelerine 70-ke jýyq oqýshy qatysyp, ulttyq ónerdiń qyr-syryn meńgerip otyr.
Dombyra — qazaq halqynyń rýhanı qazynasy, ulttyq bolmystyń rámizi. El tarıhy men halyqtyń muńyn, qýanyshyn kúımen jetkizetin bul aspapty jas urpaqqa úıretý — ult tárbıesiniń ajyramas bóligi. Osy oraıda mektep janynan qurylǵan dombyra úıirmesi oqýshylarǵa ulttyq mýzykalyq murany úıretip qana qoımaı, olardyń ónerge degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýda mańyzdy ról atqaryp keledi.
Dombyra úıirmesiniń qatysýshylary jyl boıy mektepishilik jáne qalalyq mádenı is-sharalarǵa belsene qatysyp, ónerlerimen kópshiliktiń yqylasyna bólendi. Bul úıirmeler – ulttyq murany dáripteýdiń jáne jas býynǵa rýhanı tárbıe berýdiń jarqyn úlgisi.
Mektep pen saz mektebi arasyndaǵy seriktestik – oqýshylardyń jan-jaqty damýyna, óner men sportty qatar ushtastyrýyna múmkindik beretin mańyzdy bastama. Aldaǵy ýaqytta bul baǵyttaǵy jumystar odan ári jalǵasyn tabady.
Búgingi zaman — bilim men logıkanyń, oı men sózdiń básekege túsken zamany. Oqýshylardyń synı oılaý qabiletin damytyp, óz kózqarasyn erkin bildirýge, naqty dáleldermen qorǵaýǵa úıretetin tıimdi quraldardyń biri – pikirsaıys (debat) úıirmesi. Bul úıirme oqýshylardyń bilim deńgeıin arttyryp qana qoımaı, olardyń kóshbasshylyq, zertteý, saýatty sóıleý jáne komandada jumys isteý daǵdylaryn qalyptastyrady.
Mektep janynan qurylǵan pándik debat úıirmesi 2024–2025 oqý jylynda belsendi jumys istedi. Úıirme jumysy aıyna 2 ret ótkizilip, ár pán boıynsha (mysaly, tarıh, geografııa, ádebıet, bıologııa, t.b.) túrli taqyryptarda debat formatyndaǵy kezdesýler uıymdastyryldy. Jyl boıy ótken debattardyń taqyryptary zamanaýı máseleler men oqý baǵdarlamasyna saı suraqtardy qamtydy. Bul taqyryptar oqýshylardyń tek pándik bilimin ǵana emes, sonymen qatar olardyń oılaý mádenıetin, logıkalyq jáne synı kózqarasyn damytýǵa yqpal etti.
«Úıirmeden – úlken jetistikke» degen ustanym – bizdiń oqýshylarymyzdyń shynaıy ómirlik tájirıbesi. Sebebi úıirmede alǵan bilim, daǵdy jáne tárbıe – erteńgi kúnde olardyń kásibı jolyna, tulǵalyq damýyna jáne azamattyq qalyptasýyna myqty irgetas bolmaq. Jas urpaqtyń qanatyn keńge jaıyp, arman bıigine umtylýyna jol ashatyn osyndaı shyǵarmashylyq pen izdenis alańy árdaıym óz jemisin bere beretini sózsiz.
Aıkúmis KÁRIBAEVA,
№140 jalpy orta bilim beretin mektep dırektory
ShYMKENT
