Sottaǵy daý
Tamyz aıynyń basynda apellıasııalyq sot munaı alpaýyttarynyń shaǵymyn qanaǵattandyryp, kúkirtti saqtaý isindegi ekologııalyq talaptarǵa qatysty salynǵan aıyppuldy joıǵan edi. Sol kezde North Caspian Operating Company (NCOC) konsorsıýmy – Eni, Shell, ExxonMobil jáne TotalEnergies sekildi iri korporasııalar – bul sheshimdi ózderiniń jumys tájirıbesi qazaqstandyq zańǵa da, halyqaralyq standarttarǵa da saı ekenin dáleldeıtin úkim retinde qabyldady.
Aıta keteıik, Qashaǵan jobasy – Qazaqstandaǵy alǵashqy iri teńiz ken orny. Ol Qashaǵan, Qaıran jáne Aqtoty ken oryndaryn qamtıdy. Qashaǵan sońǵy onjyldyqtaǵy álemdegi eń iri munaı ken ornynyń biri sanalady. Onyń qory 9-13 mıllıard barrel kóleminde baǵalanady.
Qazaqstan tarabynyń ýáji
Soǵan qaramastan, qazaqstandyq tarap konsorsıýmdy kúkirt qaldyqtaryn durys saqtamady dep aıyptap otyr. Bul másele álemdegi eń qymbat ári kúrdeli jobalardyń biri – quny $55 mıllıard turatyn Qashaǵan ken ornyndaǵy negizgi daýlardyń birine aınaldy.
Bılik oryndary ekologııalyq normalardy buzǵany úshin 2,3 trln teńge aıyppul saldy. Buǵan qosa, Qazaqstan Úkimeti kompanııany halyqaralyq arbıtrajǵa berip, 160 mıllıard dollar kóleminde shyǵyndy óndirip alýdy kózdep otyr. Onyń basym bóligi – joǵalǵan tabystarǵa baılanysty shaǵymdar, sondaı-aq ekologııalyq zııan men kelisimsharttarǵa qatysty kúmándi áreketter de bar.
Aıyppul tóleý talaby
Bloomberg taratqan derekke sáıkes, Qazaqstannyń Ekologııa mınıstrligi aıyppul kúshinde ekenin sheteldik kompanııalarǵa resmı túrde jetkizgen. Olar 40 kúnniń ishinde $4,4 mıllıardty tóleýi tıis. Sonymen qatar 10 kúnniń ishinde bul sheshimge shaǵym túsirýge múmkindikteri bar.
Mınıstrliktiń aımaqtyq bólimshesi buǵan deıin sot kórsetken «prosedýralyq kemshilikterdi» joıý boıynsha jumys istep jatqanyn málimdegen.
Qashaǵan jobasy – el ekonomıkasynyń iri tirekteriniń biri. Biraq paıda tabýmen qatar, qorshaǵan ortany qorǵaý máselesi de esten shyǵarylmaýy tıis. Sarapshylardyń aıtýynsha, elimizdiń bul daýdaǵy tabandylyǵy keleshekte tabıǵı resýrstardy ıgerý kezinde ekologııalyq jaýapkershilikti arttyrýǵa yqpal etedi.
