Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Dáıekti zań jobasy
Otyrysta Premer-mınıstrdiń orynbasary Serik Jumanǵarın «2026–2028 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetter, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar, Astana bıýdjetteri arasyndaǵy jalpy sıpattaǵy transfertterdiń kólemi týraly» zań jobasy boıynsha baıandama jasady. Ol birinshi kezekte áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamy bazalyq nusqa negizinde qalyptastyrylǵanyn aıtyp, bazalyq nusqaǵa sáıkes IJО́-niń naqty ósýi boljamdaryn jyldarǵa shaǵyp, anyq kórsetip berdi. 2026–2035 jyldarǵa arnalǵan uzaqmerzimdi damý boljamyn da táptishtep, qujat jańa Bıýdjet kodeksin iske asyrý úshin ázirlengenin jetkizdi. «Zań jobasy jańa Bıýdjet kodeksinde kózdelgen tásilderdi eskere otyryp daıyndaldy», dedi S.Jumanǵarın.
Úkimet basshysy jaqynda Memleket basshysyna áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamdary men aldaǵy úsh jyldyq kezeńge arnalǵan bıýdjet jobasy usynylǵanyna toqtaldy. Prezıdent bıýdjettiń teńgerimdiligin, qarajatty respýblıkalyq jáne jergilikti deńgeıde sapaly josparlaý men bólýdi qamtamasyz etýdi tapsyrǵanyn eske saldy.
«Osyǵan baılanysty búgin jalpy sıpattaǵy transfertter kólemi jáne 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańdardyń jobalary qaraldy. Zań jobalary bıýdjettik parametrlerge sáıkes ázirlendi. Bul memlekettik qarjynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge barynsha ońtaıly. Bıýdjet teńdestirilgen jáne Memleket basshysynyń barlyq strategııalyq bastamasy eskerilgen», dedi O.Bektenov.
Jalpy sıpattaǵy transfertter kólemi О́ńirlik standarttar júıesine sáıkes óńirlerge bazalyq ınfraqurylymnyń qoljetimdi bolýyna teńdeı jaǵdaıdy qamtamasyz etip otyr. Prezıdent tapsyrmasyna oraı bıýdjet áleýmettik máselelerge baǵdarlanǵan. «Ekonomıkanyń ósýin yntalandyrýǵa baǵyttalǵan shyǵystar da ulǵaıady. Mundaı shyǵystar osy jylmen salystyrǵanda kelesi jyly jalpy shyǵystar quramynda shamamen 11%-dan 16%-ǵa deıin ósip otyr. Respýblıkalyq bıýdjet jobasy men jalpy sıpattaǵy transfertterdi qalyptastyrý barysynda jańa Bıýdjet pen Salyq kodeksi eskerilgenin atap ótý mańyzdy. Barlyq memlekettik organǵa eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń belgilengen parametrlerine qol jetkizýdi qamtamasyz etýdi tapsyramyn», dedi Úkimet basshysy.
Bıýdjet qarajatyn barynsha tıimdi ári ýaqtyly paıdalaný, sondaı-aq shyǵyndardy qatań baqylaýda ustaý mańyzdy ekenine nazar aýdartqan Úkimet basshysy bolǵan talqylaýlardy eskerip, 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamyn jáne 2035 jylǵa deıingi uzaqmerzimdi boljamdy maquldaýdy usyndy.
«2026–2028 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly jáne aldaǵy úshjyldyq kezeńge arnalǵan jalpy sıpattaǵy transfertterdiń kólemi týraly zań jobalaryna daýys bereıik», dedi Úkimet basshysy. Usynys biraýyzdan qabyldandy.
Mańyzdy úsh tapsyrma
Aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq sheńberinde júıelik operator bekitken grafıkke sáıkes aǵymdaǵy jyly elektr stansalarynda 10 energııa blogin, 63 qazandyqty jáne 39 týrbınany jóndeý josparlanǵan. 4 energııa bloginde, 31 qazandyqta jáne 20 týrbınada jóndeý jumystary ártúrli kezeńde júrgizildi. 5 energııa bloginde, 22 qazandyqta jáne 12 týrbınada jóndeý jumystary aıaqtaldy.
«Energetıkalyq kózder boıynsha jóndeý jumystaryna 376,7 mlrd teńge ıgerý josparlanyp otyr, bul ótken jylǵydan 13%-ǵa kóp. Aımaqtyq elektrjelilik kompanııanyń elektr jelilerinde jalpy uzyndyǵy 17 myń km elektr berý jelilerin, 420 qosalqy stansany, 3,5 myń taratý pýnktterin jáne transformatorlyq qosalqy stansalardy jóndeý josparlandy», dedi Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov.
Sala basshysy elektr jelileriniń 77%-y, qosalqy stansanyń 68%-y jáne taratý pýnktteri men transformatorlyq qosalqy stansanyń 73%-y jóndelgenin aıtty. Al jylýmen jabdyqtaý jelilerinde 323 km jylý jelisin rekonstrýksııalaý men kúrdeli jóndeý jumysy josparlanypty. Búginge deıin onyń 66%-y oryndalǵan. Premer-mınıstr Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda energetıkalyq ınfraqurylym men kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtý mindetin qoıǵanyn eske saldy. Energetıka sektorynda tozý dárejesi joǵary bolýyn eskere otyryp, jylytý maýsymyna daıyndyq jumysy josparly ári sapaly júrgizilýi qajet ekenin aıtty.
«Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasy aıasynda elektr stansalaryn jóndeý men jańǵyrtý úshin bıyldyń ózinde 377 mlrd teńge qarjy bólindi, bul ótken jyldan 15%-ǵa joǵary. Sondaı-aq Úkimet rezervinen jylý kózderi men jylý jelilerin jóndeýge shamamen 48 mlrd teńge qarastyrylǵan», dedi O.Bektenov.
Dese de, soltústik aımaqtarda jylytý maýsymy bastalǵanǵa deıin bir aıdan az ýaqyt qaldy. Alaıda birqatar óńirde jóndeý jumysy ýaqtyly aıaqtalmaı qalý qaýpi bar. Ol jaǵdaı oblys ákimderiniń baıandamalarynan baıqaldy. Sondyqtan jumysty barynsha jedeldetý kerek. Máselen, Aqmola oblysynda Stepnogor jylý elektr ortalyǵynda rezervtik qazandyqty jóndeý áli aıaqtalǵan joq. Mańǵystaý oblysynda 2-jylý elektr ortalyǵynda eki týrbınany jóndeý merzimi aýystyrylǵan. Sondaı-aq Aqtaý qalasynda jylý jelilerin jańǵyrtý jumystarynyń qarqyny tómen.
«Mundaı máseleler ár óńirde bar. Bul ákimder tarapynan josparlaýdyń nashar bolýy men qatań baqylaýdyń joq ekenin kórsetedi. Keıbir oblystarda qysqa daıyndyq boıynsha О́ńirlik shtabtardyń jumysy mardymsyz bolyp tur. Tıisti úılestirý men baqylaýdy júrgizý arqyly kóp máseleni ýaqtyly sheshýge bolady», dedi Úkimet basshysy.
Bıylǵy mamyrda jabdyqtardy jóndeý merzimin negizsiz aýystyrýǵa jol bermeý tapsyrmasy júktelgen edi. Alaıda «KEGOC» kompanııasy energııa kózderindegi jóndeý jumystarynyń merzimin uzartýǵa ruqsat berýdi jalǵastyryp jatyr. Bul oryndaýshylyq tártiptiń tómendigin jáne tıisti baqylaýdyń joq ekenin kórsetedi.
«Merzimdi buzý nemese olardy negizsiz aýystyrýdyń árbir faktisi boıynsha Energetıka mınıstrligi qatań sharalar qabyldaýy qajet. Energetıkalyq kásiporyndarǵa ázirlik pasporttaryn berý jumysy bastalyp ketti. Osy rette energııa kásiporyndarynyń jylytý maýsymyna ázirligin baǵalaý komıssııasynyń jumysyna ákimder tikeleı ózderi qatysýǵa tıis», degen O.Bektenov nysandar qysqa ázirlik pasporttarynsyz jumysty bastamaýy keregin qatań eskertti.
Sonymen qatar Rıdder, Kentaý, Ekibastuz, Aqtaý qalalarynyń energııa kózderin erekshe baqylaýǵa alý qajet ekenin aıtty. Ázirlik pasporty bolmaı jylytý maýsymy bastalar bolsa, kináli tulǵalar jaýapqa tartylatynyn qaperge saldy. Sóıtip, jylý berý maýsymyn ótkizý jónindegi óńirlik shtabtardyń jumysyn qaıta jańǵyrtýdy tapsyrdy.
«Energııa kózderi men jelilerdiń jumysyn únemi tekserip otyrý qajet. Jylytý maýsymyn aýa raıyna qaraı qatań belgilengen merzimde bastaý kerek», degen Úkimet basshysy jaýapty mekemelerge birqatar mindet júktedi.
Birinshi. Energetıka mınıstrligi óńir ákimdikterimen birge jylý kózderi men jylý jelilerinde jóndeý jumystarynyń ýaqtyly aıaqtalýyn qamtamasyz etsin. Bıylǵy 1 qyrkúıekke deıin óńirlerge beriletin áleýmettik mazýttyń jetkizý kestesi bekitilsin.
Ekinshi. Energetıka mınıstrligi «Qazaqstan temir joly» kompanııasy jáne óńir ákimdikterimen birge energııa nysandaryna kómir men mazýtty bekitilgen keste men kólemderge sáıkes ýaqtyly jetkizý jóninde sharalar qabyldasyn. Sondaı-aq halyqtyń kómirmen qamtamasyz etilýine baqylaý belgilensin.
Úshinshi. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine, óńir ákimdikterine 1 qyrkúıekke deıin bilim nysandarynyń tolyq ázirligin qamtamasyz etsin. 15 qazanǵa deıin densaýlyq saqtaý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq pen turǵyn úı qory nysandarynyń ázirligin qamtamasyz etsin. Oqý-aǵartý, Ǵylym jáne Densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri de bul máseleni baqylaýda ustaýy qajet.
