Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Agrarlyq saıasattyń basymdyǵy – zamanaýı tehnologııalardy bir mezgilde engizip, uıymdastyrylǵan aýyl sharýashylyǵy qurylymynda ónim óndirý aýqymyn keńeıtý. О́tken jyl qorytyndysynda aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligi bir jumyspen qamtylǵanǵa shamamen 5 mln teńgeni qurady, bul burnaǵy jylǵy uqsas kórsetkishten 16%-ǵa joǵary (4,2 mln teńge).
«Osy jyldyń birinshi toqsanynda bul ósim saqtaldy ári eńbek ónimdiliginiń 10,6%-ǵa artýy baıqalady. Bul dınamıka salanyń tıimdiligi artqanyn kórsetedi. Biraq mundaı jaǵdaı eńbek resýrstaryna, ásirese turaqty jumyspen qamtý bóliginde qajettiliktiń tómendeýine ákeledi. Budan bólek, agrarlyq saladaǵy eńbek resýrstaryna qajettilik aýyl sharýashylyǵy jumystarynyń maýsymdylyǵyna baılanysty», dedi Úkimet otyrysynda Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Amanǵalı Berdalın.
Búginde mal sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý qarqyndy damyp keledi. Aqtóbe oblysyndaǵy «KAFELTEK» JShS júnnen jylý oqshaýlaǵysh materıaldar óndirý jobasyn júzege asyryp jatyr, al Almaty qalasynda «Iskefe Holding» JShS aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń terisinen jelatın óndirý jobasyn qolǵa alǵan. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń teri men júnge eksporttyq kedendik bajdy alyp tastaý jóninde ereje qabyldaýy mańyzdy qadam boldy. Bul ónimdi satyp alý men eksporttaý boıynsha 15 kásiporynnyń jumysyn jandandyrdy.
Et eksportyn jylyna 50 myń tonnaǵa deıin arttyrý josparlandy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi sút-taýar fermalaryna etti mal sharýashylyǵy salasyna jeńildikpen kredıt berý baǵdarlamasyn keńeıtýdi kózdeıdi. Baǵdarlamanyń áleýetti qatysýshylary etti mal sharýashylyǵyna aýstralııalyq tájirıbeni engizý boıynsha jobalar bolýy múmkin, olar jyldyq túsimi 500 mlrd teńgege jýyq 50 myń tonnaǵa deıin et eksportyn qamtamasyz etedi. 14 jobany iske asyrý úshin 29,3 mlrd teńge qarastyrylǵan. Sút fermalaryna jeńildikpen kredıt berý jyldyq 2,5%-ben júzege asyrylady. Baǵdarlama aıasynda 116 sút-taýarly fermany salý josparlanǵan. Onyń 69-y qoldanysqa engizildi, taǵy 47-si iske asyrý satysynda.
Jeńildikpen kredıt berý iske qosylady
Memleket basshysynyń aýyl sharýashylyǵyndaǵy jalpy ónimdi eki esege kóbeıtý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde sharýalarǵa jeńildikpen kredıt berý boıynsha eki baǵdarlamany iske qosý josparlanyp otyr. Olar mal sharýashylyǵyn damytýdy qoldaýǵa ári kásiporyndy aınalym qarajatymen qamtamasyz etýge arnalǵan. Qarjylandyrýdyń jalpy kólemi 100 mlrd teńgeni quraıdy. Birinshi baǵdarlama iri qara men usaq maldyń asyltuqymdy mal basyn satyp alýǵa 50 mlrd teńge bólýdi kózdeıdi. Sharýalar jyldyq 5%-ben «uzaqmerzimdi» nesıe ala alady. Taǵy 50 mlrd teńge aǵymdaǵy qarjylandyrý tetikterine uqsas, jyldyq mólsherlemesi 5%-dan aspaıtyn aınalym qarajatyn kredıtteýge baǵyttalady.
Bıylǵy 5 aıdyń qorytyndysyna qarasaq, aýyl sharýashylyǵy janýarlary sany men mal basynyń jalpy ónimi kóleminiń turaqty ósýi baıqalady. Bul týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov atap ótti. Naqty derekke zer salsaq, iri qara mal basy 23,4%-ǵa artty, usaq mal – 7,8%-ǵa, jylqy – 12,2%-ǵa, túıe – 8,5%-ǵa, qus 2,2%-ǵa ósti. Mal sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 1,2 mlrd teńgeden asyp, 4,2%-ǵa ósti. Et (+3%), sút (+7,5%) pen jumyrtqa (+0,3%) óndirisiniń kólemi artqany da anyq kórinedi.
Elimizde otandyq azyq-túlik óndirisi de birtindep artyp keledi. Osy jyldyń 5 aıynda onyń kólemi 10,5%-ǵa ósip, 1,5 trln teńgeni qurady. Áleýmettik azyq-túlik taýarlarynyń ishinde eń kóp ósimdi qyzylsha qanty (4,6 myń tonnadan 64 myń tonnaǵa deıin), ósimdik maıy (316,3 myń tonnadan 376,8 myń tonnaǵa deıin), sary maı (13 myń tonnadan 15 myń tonnaǵa deıin), un (1,3 mln tonnadan 1,4 mln tonnaǵa deıin), ashytylǵan sút ónimderi (102 myń tonnadan 106 myń tonnaǵa deıin), óńdelgen sút (264 myń tonnadan 274,6 myń tonnaǵa deıin) jáne taǵy basqalary kórsetti.
Agrarlyq salanyń sany men sapasyn arttyrý jan-jaqty júrgizilip jatyr. Memlekettik qoldaýdy iske asyrý aıasynda saladaǵy birqatar baǵytta oń nátıjege qol jetti. Aıtalyq, tyńaıtqyshtardy qoldaný kólemi 2 esege – 626 myń tonnadan 1,3 mln tonnaǵa deıin artty. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańartý deńgeıi 4,3%-dan 5,5%-ǵa deıin ósti. Sonymen qatar dándi jáne burshaq daqyldarynyń ónimdiligi 1,38 esege – gektaryna 11,0 sentnerden 15,2 sentnerge deıin ulǵaıdy. Sý únemdeıtin tehnologııalar qoldanylatyn jer kólemi 1,82 esege – 258,8 myń gektardan 470,1 myń gektarǵa deıin keńeıdi.
Agroónerkásiptik keshendi qarjylandyrý damıdy
Taıaýda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov «Freedom Holding Corp.» kompanııasynyń negizgi aksıoneri ári bas dırektory Tımýr Týrlovpen kezdesti. Taraptar agroónerkásiptik keshendi qarjylandyrýdy damytý máselelerin, sonyń qatarynda agrobıznesti nesıeleý, agrosaqtandyrý men aýyl sharýashylyǵyna sıfrlyq sheshimderdi engizý joldaryn talqylady.
Tımýr Týrlov holdıngtiń memlekettik agrarlyq saıasatty júzege asyrýǵa belsendi qatysýǵa múddeli ekenin bildirdi. Atap aıtqanda, bul «Freedom Finance Insurance» saqtandyrý kompanııasy qatysyp otyrǵan qoldanystaǵy agrosaqtandyrý tetigi arqyly iske asyrylyp jatyr.
Erekshe nazar saladaǵy otandyq taýar óndirýshilerdi uzaqmerzimdi jeńildetilgen nesıelermen qamtamasyz etý múmkindikterine, sondaı-aq saýda jelileri men fermerlik sharýashylyqtardy biriktiretin, aýyl ónimderin jetkizýge arnalǵan sıfrlyq platformany damytýǵa aýdaryldy. Atalǵan platforma ótkizý naryǵyna yńǵaıly ári ashyq qoljetimdilikti qamtamasyz etpek.
Kezdesý qorytyndysynda taraptar agrarlyq sektordy qoldaýdyń negizgi baǵyttary boıynsha jumysty jalǵastyrýǵa ýaǵdalasty. Negizgi ekpin turaqty qarjylandyrýǵa, sıfrlandyrýǵa jáne agroazyq-túlik naryǵy ınfraqurylymyn damytýǵa qoıyldy.
Negizi keıingi 10 jylda elimizde kóktemgi egis jáne oraq jumystaryn qarjylandyrý kólemi 70 mlrd teńgeden 700 mlrd teńgege deıin ósti. Bıyl 7 485 aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshisine jalpy 490,1 mlrd teńge kóleminde qoldaý kórsetildi. Fermerler úshin qarjylandyrýdyń alty arnasy jumys isteıdi, al «Damý» qory qaryzǵa 85%-ǵa deıin kepildik beredi.
«Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes, aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý salasynda jeńildetilgen nesıelendirý qoljetimdiligin keńeıtý maqsatynda byltyr shıkizat satyp alýǵa 35 mlrd teńge somasyna jyldyq 5% mólsherlememen kásiporyndardy qarjylandyrý bastaldy. Bıyl da bıýdjette qaryzdardy arzandatýǵa qarajat kózdelgen. Qaıta óńdeý kásiporyndaryna aınalym qarajatyn tolyqtyrý úshin «taza» 5% jyldyq mólsherlememen shamamen 44 mlrd teńge qysqamerzimdi kredıt berý josparlanyp otyr», dedi Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Ermek Kenjehanuly.
О́tken tamyzdan bastap, kóktemgi egis jumystaryn jeńildetilgen nesıelendirýdiń ózin jaqsy tanytqan tájirıbege saı, mal sharýashylyǵyna arnalǵan jańa jeńildetilgen kredıttik ónim iske qosyldy – jyldyq mólsherlemesi 5%-dan aspaıtyn 50 mlrd teńge. Bul saladaǵy aınalym qarajatynyń jetispeýshiligin sheshýge múmkindik beredi.
Investısııa ıgiligi
Jaqynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Iordanııanyń «Al Husseini Group» korporasııasy arasynda ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Qujat agroónerkásiptik keshen salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa ári keńeıtýge baǵyttalǵan. Atalǵan kelisim aıasynda el aýmaǵynda asyltuqymdy qus ósiretin reprodýktor salý jobasy júzege asyrylady.
Kompanııanyń josparyna sáıkes, ınvestısııa kólemi 85 mıllıon dollardy quraıdy. «Al Husseini Group»-tyń jobalary eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtyp qana qoımaı, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, ozyq tehnologııalardy tartýǵa, sondaı-aq qus sharýashylyǵyn damytýǵa jáne qosylǵan quny joǵary ónim eksportyn arttyrýǵa serpin beredi.
Negizi elimiz jańa naryqtarǵa jol ashyp, jetkiziletin taýar túrin keńeıtýde. Búginde otandyq ónim EAEO, Eýropalyq odaq, TMD elderi, Qytaı, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Mońǵolııa, Saýd Arabııasy, BAÁ, Iran, Ázerbaıjan men О́zbekstandy qosa alǵanda 15-ten astam memleketke eksporttalady.
Sheteldik ımporttaýshylar tizimine 3 652 otandyq kásiporyn engen. Onyń qatarynda tek maýsym aıynda 9 jańa eksporttaýshy tirkeldi. EAEO elderi tiziminde mal sharýashylyǵy salasyndaǵy 3 292 kásiporyn bar.
