Qazirgi ýaqytta otandyq munaı-gaz salasynda 1,1 mln adam jumys isteıdi. Búginde elimiz jylyna mıllıondaǵan tonna munaı óndirip, aıbynymyz asyp, mereıimiz ósip jatsa, munyń birden-bir sebepkeri – árıne, qarapaıym munaıshylar. Solardyń biri – «Qarajanbasmunaı» kásipornynda 14 jyldan beri eńbek etip kele jatqan Sabyr Kıikbaı. Ol áýelde bý óndirý sehynda aldymen hımııalyq sý tazartý apparatshysy bolyp jumys istegen. Qazirgi qyzmeti – bý generatorlyq qondyrǵysynyń 5-dárejeli mashınısi. Ádette bý sehy óndiristiń júregi sanalady. Sebebi Qarajanbas – munaıy qoıýlyǵymen, shaıyrlylyǵymen erekshelenetin elimizdegi biregeı ken orny. Munaımen birge shyqqan soń birneshe kezeń boıy tazartylǵan sýdan bý óndirip, ony jer qabatyna aıdaý úderisi áste ońaı sharýa emes. Sabyrǵa kún saıyn gazben, joǵary temperatýra jáne qysymmen jumys isteýge týra keledi.
«Bý óndirý isi kózge kórinbegenimen, alyp qondyrǵylar arqyly júzege asatyn úlken jumys. Qystyń qytymyr aıazy men jazdyń ystyǵynda kún raıymen sanaspaı eńbek etý – bizdi myqty maman etip qalyptastyryp keledi. El ekonomıkasyn órletý jolynda bárimiz judyryqtaı jumylyp, ter tógýimiz kerek. Álemniń alpaýyt elderimen ıyq teńestirýge ár eńbek adamynyń qosar úlesi orasan zor», deıdi Sabyr.
Maman aıtqandaı, elimiz bul kúnde álemdegi alpaýyt munaı óndirýshi elder qatarynda. 2024 jyldyń qorytyndysynda 87 mln tonna munaı óndirildi. Teńiz ken ornyn keńeıtý men Qarashyǵanaq jáne Qashaǵan jobalaryn damytý nátıjesinde óndiris deńgeıi 96 mln tonnaǵa jetkizilýi múmkin. Negizgi strategııalyq mindet – 100 mln tonnalyq mejeni baǵyndyrý. Muny sheteldik ınvestorlar keńesiniń otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev baǵyndyrylýǵa tıis negizgi beles retinde ataǵan edi.
«Sheteldik ınvestorlar kapıtal, aldyńǵy qatarly tehnologııa jáne biliktiligi joǵary jumys kúshi túrinde ınvestısııalar usynyp jatyr. Investısııa bizdiń energetıkalyq salanyń ósýine yqpal etti. Keıingi 30 jylda munaı óndirisi 2 ese ulǵaıdy. Bul jetistik elimizge munaı óndirisiniń ósý kórsetkishi joǵary bes eldiń qataryna kirýine múmkindik berdi. Endi biz keleshekte jylyna 100 mln tonna munaı óndirý sheginen de asqymyz keledi», degen edi Memleket basshysy.
Osy oraıda, taǵy bir bilikti munaıshy Qador Ájibekulyn da atap ótken abzal. Pavlodar munaı-hımııa zaýytynyń (PMHZ) tájirıbeli mamany uzaq jyl boıy kúkirt óndirý jáne gazdardy tazartý ýchaskelerinde úzdiksiz eńbek etip keledi. Búginde ol – tehnologııalyq qondyrǵylardyń 6-razrıadty operatory. Jalpy, osy saladaǵy eńbek ótili – 40 jyl. Osynshama ýaqyt bir baǵytta eńbek etý mamannyń adaldyǵy men tabandylyǵyn aıǵaqtaıdy. Qador PMHZ-da zamanaýı óndiristik tehnologııalardy, jańa sheshimderdi engizýge belsene aralasyp, eńbeginiń jemisin kórip, túrli salalyq marapatqa da ıe boldy.
«Osy zaýytta jumys isteýimdi ómirimdegi eń mańyzdy ári durys tańdaý dep esepteımin. Munda jastar úshin de úlken múmkindik bar. Olarǵa bilgenimizdi úıretip, keıde olardan da kóp nárseni úırenip jatamyz. Men árqashan kásibılikti, adaldyqty jáne jumysqa degen mahabbatty basty ustanym etemin. Bizdiń árbirimiz otandyq munaı salasy irgetasynyń berik, qabyrǵasynyń myqty bolýyna úles qosyp jatyrmyz. Bul – óte jaýapty is», deıdi ardager maman.
Rasymen, osyndaı óz isine jetik qyzmetkerlerdiń arqasynda sala damýy qarqyn alyp kele jatyr. Teńiz kenishin keńeıtý nátıjesinde, ol 2023 jyly tolyq iske qosylyp, qosymsha 12 mln tonnaǵa deıingi óndiris qýatyn qamtamasyz etti. Qashaǵan 2024 jyly munaı óndirý kólemin 20%-ǵa arttyrdy. Bul álemdik naryqta Qazaqstan úlesin saqtaýǵa múmkindik berdi. Atyraý, Pavlodar, Shymkent munaı óńdeý zaýyttary keıingi jyldary tolyq jańǵyrtylyp, elimizdiń ishki naryǵyn janar-jaǵarmaımen 100% qamtamasyz etti.
Qazir elimiz munaı óndirisin júıeli túrde oryndaý jáne kórsetkishterdi jaqsartý turǵysynan tıimdi qadamdar jasaı bastady. Aldymen 2025–2040 jyldarǵa arnalǵan munaı óńdeý salasyn damytý tujyrymdamasy bekitildi. Qujat munaı óńdeý zaýyttarynyń qýatyn qazirgi 18 mln tonnadan 29 mln tonnaǵa deıin keńeıtýdi kózdeıdi. Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenovtiń sózinshe, bul otyn qaýipsizdigin kúsheıtip, ishki naryqtyń ósip kele jatqan suranysyn qamtamasyz etedi. Nátıjesinde, benzın óndirisi 8 mln tonnadan asyp, K5+ ekoklasty dızel otyny 9 mln tonnadan artyq óndirile bastaıdy. Al avıaotyn kólemi eki esege jýyq artyp, jylyna 1,5 mln tonnaǵa jetedi dep josparlanǵan. Álbette, elimiz shıki munaıdy eksporttaýshy el mártebesin mise tutpaq emes. Qazirgideı jahan ekonomıkasy qubylyp turǵan zamanda munaı-hımııa ónerkásibin tıimdi damyta bilý de óte mańyzdy. Sondyqtan jaqyn bolashaqta munaı óńdeý zaýyttary jańǵyrtylyp (bálkim, jańalary salynyp ta qalar), qosymsha quny joǵary ónimder óndirýge den qoıylmaq.
Salaǵa jastardyń da lek-legimen kelip jatqany belgili. Jandos Shákenbaev munaı tasymaldaý salasyna 2013 jyly aıaq basqan. «QazTransOıl» AQ-ǵa qarasty Jezqazǵan munaı qubyry basqarmasynyń qurylymdyq bólimshesi quramyndaǵy Baıqadam Jumaǵalıev atyndaǵy bas munaı aıdaý stansasynda operator bolyp isteıdi. Ol jaqynda Reseıdiń Túmen qalasynda ótken «Úzdik maman – 2025» halyqaralyq kásibı sheberlik baıqaýynda «Munaı aıdaý stansasynyń operatory» atalymy boıynsha 1-oryndy ıelenip, el namysyn abyroımen qorǵady.
«Jarys óte tartysty ótti. Oǵan qatysýǵa jaǵdaı jasaǵan ári senim artqan kompanııa basshylyǵyna rahmet. Árıne, halyqaralyq kásibı baıqaýdyń jeńimpazy ataný maǵan úlken maqtanysh. Bolashaqta da osy deńgeıden kórinýge tyrysamyn», deıdi Jandos Shákenbaev.
Munaıshylar kúni – tek bir salanyń kásibı merekesi ǵana emes, ulttyq ekonomıkanyń júreginde turǵan eńbek adamdaryna kórsetiler qurmet. Otandyq munaı salasy aldaǵy onjyldyqta da el damýynyń negizgi tetigi bolyp qala beredi. Degenmen álemdik trendterge saı munaıdy óńdeý deńgeıin arttyrý, ekologııalyq talaptardy qatań saqtaý men energııa kózderin ártaraptandyrý – basty mindetterdiń qatarynda.
