Álemge senim men ashyqtyqqa negizdelgen konsensýs qajet

Jalpy debattaǵy sózin­de Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev álemde qordalanǵan prob­lema­larǵa toqtalyp, basty basym­dyq­taryna nazar aýdardy. Olardy eńse­rý úshin júıeli qadamdar men tyń tásilder usyndy.

Barsha jerlesterimiz Prezı­denti­miz­diń sózin maqta­nysh­pen tyńdady dep oılaımyn. Ol konstrýk­tıvızmmen, dáldigimen erekshe­lenedi. Basynan aıaǵyna deıin beıbit­shilik, toleranttylyq pen dıalog baıandamanyń negizgi dińgegi bol­ǵa­ny kórinip tur. Bizdiń qoǵam úshin bul qarapaıym qundylyqtar men qaǵı­­dattar bolǵanmen, álem oǵan zárý bolyp otyr.

Qasym-Jomart Toqaev barlyq memleket basshylaryn keler urpaq aldynda parasattylyq pen jaýap­ker­­shilik tanytýǵa shaqyrdy. Halyq­­­ara­lyq quqyqtyń buzylýy «jańa normaǵa» aınalǵan qazirgi jahandyq daǵdarysqa endi kóz juma qaraýǵa bolmaıdy. BUU basshylyǵymen jańa ǵalamdyq tártip modelin birge izdeýge oralǵan jón. Álemge senim men ashyqtyqqa negizdelgen jańa konsensýs qajet. Ol úshin mem­leketterdiń bári birigip, BUU-ny jan-jaqty reformalaýǵa kirisýi kerek.

Jalpy alǵanda, Memleket basshysy sam­mıtke qatysýshylarǵa jahan­dyq máse­lelerdiń saldarymen kúres­peı, BUU naqty quraldarǵa ıe bolyp, daǵda­rystardyń aldyn alyp, búkil adamzattyń beıbit damýyn qam­ta­masyz etýi kerek ekenin dóp basyp aıtty.

Ár bastama elimizdiń barlyq deńgeıde jáne halyqaralyq alańdarda júrgizip jatqan baıypty, jete oılastyrylǵan ári beıbitsúıgish saıasattyń nátıjesi ekeni Prezıdent sóziniń salmaǵyn arttyra tústi.

Budan bólek, Memleket basshysy BUU minberinen jańa ıdeıalar usynyp, elimizdiń ǵalam­dyq syn-qaterlerdi eńserýge qa­­tysty strategııasy týraly aıtyp berdi. Ol – klımattyń ózgerýi, sý tapshylyǵy, Aral men Kaspıı teńizderiniń máseleleri, jasan­dy ıntellektini engizý, energetıka men aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa qatysty jaıttar.

Bul máseleler Qasym-Jomart Toqaev reformalarynyń negizgi basymdyqtaryna aınalǵany jáne onyń únemi nazarynda ekeni barshaǵa aıan. Prezıdenttiń saılaýaldy baǵdarlamasy men árbir Joldaýy joǵaryda atalǵan baǵyttar boıynsha eldi damytýǵa arnalǵan naqty sharalardy qamtıdy.

Álem kóshbasshylarynyń basyn qosqan jıynda jahandyq dıalog­­­tiń basty taqyryptarynyń biri sıfr­landyrýǵa baılanysty syn-qater­ler boldy. Prezıdent dál osy taqy­ryp­ta álemniń eń bıik minberinen sóz sóı­le­gen kúni Májilistiń «Jasandy ıntellekt týraly» jańa zańdy ekinshi oqylymda qabyldaýynyń rámizdik máni zor. Bul qujat Memleket bas­shy­­­synyń tapsyrmasyn oryndaý maq­satynda depýtattardyń bastama­sy­men ázirlendi. Bizdiń elimiz – álem­de mundaı zańdy qabyldaǵan alǵashqy elderdiń qatarynda. Ol álem­dik tájirıbe negizinde ázir­lenip, qazirgi qoǵam­daǵy úreı men alań­daý­shylyq­tyń bárine jaýap beredi. Jańa zań­nyń progressıvtiligi men der kezinde qolǵa alynýy elimiz­diń álem­dik úrdisterge saı damyp otyr­ǵa­nyn kórsetedi.

Eń bastysy, jahandaǵy almaǵaıyp jaǵdaıda elimizde barlyq ózgeris halyqpen birge júzege asyrylyp jatyr. Biz damýdyń demokratııalyq baǵdaryn turaqty túrde kúsheıttik. Prezıdenttiń aýqymdy saıası jáne ekonomıkalyq reformalary qoǵamnyń sanasyn ózgertip, azamattardyń barlyq salada belsendiligin arttyryp keledi. Bizdiń saıası júıemiz odan ári ashyq bolyp, tıimdiligi artyp keledi. «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasy tolyqqandy iske asty. Zań men tártip qaǵıdaty barlyq deńgeıde múltiksiz oryndalyp, zańǵa baǵynatyn azamattardyń múddesin qorǵaıdy. Reformalar jolyndaǵy kelesi mańyzdy qadam bir palataly Parlament bolýǵa tıis. Ol eldiń saıası ómirine qoǵamnyń budan da belsendi aralasýyn kúsheıtedi.

Qasym-Jomart Kemelulynyń BUU Jarǵysyn qaıta qaraý, orta der­ja­va­lar­dyń halyqaralyq qatynas­tar­daǵy rólin kúsheıtý, Qaýipsizdik Keńesin jańǵyrtý, ıadrolyq qarýǵa qarsy keshendi sharalar qabyldaý, qazirgi ǵalamdyq syn-qaterlerdi sheshý sııaqty naqty bastamalary jahandyq deńgeıde egjeı-tegjeı talqylanady dep senemin. Munyń bári burynǵydan da ózekti. Kóptegen el men álemniń túkpir-túkpirindegi mıllıondaǵan adam qazirgi álemdik tártip­tiń ádilet­siz­di­gi­men betpe-bet kelip, osy másele­lerge naqty ári batyl jaýaptar kútip otyr. Bul bizdiń planetamyzdyń bolashaǵy úshin mańyzdy másele desek, artyq aıtqandyq emes.

Erlan QOShANOV,

Parlament Májilisiniń tóraǵasy