Sýret «Egemen Qazaqstannyń» arhıvinen alyndy
Ony ótkizýdiń basty maqsaty – egde jastaǵy adamdardyń memleket pen qoǵam aldyndaǵy eńbegin qurmetteý, baǵalaý, sondaı-aq olardyń máseleleri men qajettilikterine, ómir súrý sapasyn arttyrý qajettiligine nazar aýdarý, olarǵa jan-jaqty qamqorlyq kórsetý.
Memlekettik saıasattyń mańyzdy bir baǵyty – aǵa býyn ókilderine shynaıy qamqorlyq jasaý. Elimizde qarttardy áleýmettik qoldaý sharalarynyń tutas kesheni júzege asyrylyp keledi. Zeınetaqy men qamsyzdandyrýdyń tıimdiligi arta tústi, aǵa býyn ókilderin qoǵamdyq ómirge aralastyrý týraly baǵdarlamalar jumys isteıdi. Muqtaj jandarǵa materıaldyq kómek kórsetiledi.
Qarttar – ótkenniń shejiresi, ómir tájirıbesiniń, ulttyq tárbıe men salt-dástúrdiń saqshylary, janashyrlary. Olardyń sózi – ósıet, isi – ónege.
Bul kúni elge eńbegi sińgen zeınetkerlerge qurmet kórsetilip, olardyń hal-jaǵdaıyna jan-jaqty nazar aýdarylady. Arnaıy mádenı is-sharalar, qaıyrymdylyq kómekter kóptep uıymdastyrylady.
Eńbek jáne halyqtyń áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, qazirde elimizde 100 jastaǵy, odan da úlken jastaǵy 448 azamat bar. Eń jasy úlken otandasymyz Ulytaý oblysynda turady, onyń jasy – 115-te. Aıta ketelik, 100 jasqa tolǵandardyń basym kópshiligi Almaty qalasynda turady, onda 100, odan joǵary jastaǵy 58 adam bar. Uzaq ómir súrýshiler sany jóninen ekinshi orynda – Túrkistan oblysy. Onda 100 jastan asqan 53 adam turady. Úshinshi orynda – Almaty oblysy, onda 37 adam turady. Eń qart otandastardyń úshtigine Ulytaý oblysynyń turǵyny – 115 jas, Pavlodar oblysy – 113 jas, Jambyl oblysy – 110 jas kirdi.
Memlekettiń qarttarǵa jasaǵan qamqorlyǵy eldegi áleýmettik saıasattyń sapasyn kórsetedi. Aıtýly kúni qarııalarǵa qurmet kórsetilip qana qoımaı, olarǵa birjolǵy ótemaqy da tólenedi. Degenmen elimizdiń ár óńirinde qarttarǵa kórsetiletin qoldaý árqıly uıymdastyrylǵan. Máselen, elorda zeınetkerlerine jyl saıyn bir rettik aqshalaı kómek berilse, Almatyda mundaı tólem qarastyrylmaǵan. Qarttar kúnine oraı astanalyq zeınetkerlerge 2,5 aılyq eseptik kórsetkish (AEK) – 9 830 teńge kóleminde birjolǵy járdemaqy beriledi. Bul tólemdi elordanyń 100 myńǵa jýyq turǵyny alady. Almatyda, ákimdiginiń málimetinshe, qarııalarǵa qoldaý kórsetý jergilikti bıýdjet esebinen qarjylandyrylatyn 13 túrli áleýmettik qyzmet arqyly júzege asyrylady. Shymkent qalasynda 70 jasqa tolǵan, odan jasy asqan adamdarǵa 3 AEK mólsherinde (11 796 tg) bir rettik áleýmettik kómek, 80 jastan asqan jalǵyzilikti qarttarǵa 2 AEK mólsherinde (7 864 tg) aı saıynǵy aqshalaı tólem túrindegi áleýmettik kómek beriledi. Atyraý oblysynda múgedektigi bar zeınetkerlerge qazan aıynda 7,5 AEK (29 490 teńge) birjolǵy áleýmettik kómek tólenedi. Bul óńirdegi zeınetkerler sany – 71 956 adam. Sondaı-aq 2023–2025 jyldar aralyǵynda Teńizshevroıl JShS-niń qoldaýymen 300 jalǵyzilikti qarttar men áleýmettik qoldaýdy qajet etetin adamdar Atyraý shıpajaıynda em qabyldaǵan. Qaraǵandy oblysynda da qarttarǵa birjolǵy ótemaqy beriledi. Oǵan jergilikti bıýdjet esebinen 1 mıllıard teńgeden astam qarjy bólingen, 70 jastan asqan 51 648 adam birjolǵy tólem alady.
Zeınetkerlerdiń qarjylyq aýyrtpalyǵyn jeńildetý úshin birqatar salyqtyq jeńildik te qarastyrylǵan. Aıtalyq, 2026 jylǵy 1 qańtardan bastan qoldanysqa enetin jańa Salyq kodeksiniń 341-baby 1-tarmaǵyna sáıkes, Memlekettik zeınetaqy tóleý ortalyǵy arqyly tólenetin barlyq zeınetaqy tólemderi jeke tabys salyǵynan bosatylady. Bul – bazalyq, yntymaqty, Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynan tólenetin zeınetaqy jınaqtary da salyq salýǵa jatpaıdy degen sóz. Jeńildik zeınetkerlerdiń ómir súrý deńgeıin jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Degenmen jeńildikter tek zańda kórsetilgen shekteýler sheńberinde ǵana beriledi. Sondyqtan zańnamany únemi baqylap otyrý, qajet bolsa, salyq organdaryna naqtylaý úshin júginý – óte mańyzdy.
Halqymyz qashanda úlkenge qurmet kórsetýdi tárbıeniń temirqazyǵy sanaǵan. Qart adam – ómirdiń talaı belesin artqa tastap, urpaq ósirip, elge eńbek sińirgen taǵylymdy tulǵa. Qarııa – otbasynyń aqylshysy, ulttyq salt-dástúr men rýhanı muranyń máıegi. Olar arqyly ulttyń tarıhy men tárbıesi jalǵasady. Zeınet jasyndaǵy adamdar kezinde el dáýleti jolynda eselep ter tókken. Qoǵamnyń sol esepsiz eńbekti baǵalap, qurmet kórsetýi – ádilettilik pen azamattyqtyń kórinisi.
