sýret: parlam.kz
Ol 2024 jyly Qazaqstan bıýdjetiniń kiristeri 44 mıllıard AQSh dollarynan asqanyna toqtaldy. Bul О́zbekstanmen (26,4 mlrd) salystyrǵanda bir jarym eseden artyq jáne Qyrǵyzstanmen (4,4 mlrd) salystyrǵanda on ese kóp.
Taǵy bir aıta ketetin másele, elimizdiń bıýdjeti áleýmettik baǵytqa baǵdarlanǵan. Iаǵnı, halyqty áleýmettik qoldaýǵa aıryqsha mán berilip keledi. Atap aıtqanda, shyǵystardyń 60%-y áleýmettik salaǵa baǵyttalady. Respýblıkalyq bıýdjettiń zeınetaqy men járdemaqyny ındeksteýge arnalǵan shyǵystary jyl saıyn bir trıllıon teńgege ulǵaıyp otyrady. Al bizdiń ońtústiktegi kórshilerimizde bul kórsetkishter, kerisinshe, azaıýda.
«Jyl basynan beri halyqaralyq rezervter, ıaǵnı altyn-valıýta qory men baǵaly qaǵazdar kólemi 20%-ǵa ósip, 52,2 mıllıard AQSh dollaryna jetti. Sonymen qatar Ulttyq qorda 64 mıllıard dollar bar. Bul – shamamen 63 trıllıon teńge, ıaǵnı eldiń úsh jyldyq bıýdjetine teń qarjy. Aıta keteıik, Halyqaralyq valıýta qorynyń málimetinshe, búginde álemde 57 elde ǵana ulttyq qor bar», dedi E.Beısenbaev.
Fraksııa jetekshisi memlekettik qaryzdyń ósýin tejeý maqsatynda júrgizip otyrǵan qatań saıasat ta nátıjeli ekenine toqtaldy.
«О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha memlekettik qaryz 74,3 mıllıard dollardy nemese IJО́-niń 25,3%-yn qurady. Bul kórsetkish kórshilerimizde áldeqaıda joǵary. О́zbekstanda 37%, Qyrǵyzstanda 45,5%. Sondaı-aq birqatar Shyǵys Eýropa elderinde de syrtqy qaryzdyń IJО́-ge qatynasy Qazaqstannan joǵary. Máselen, Slovakııada – 95%, Horvatııada – 55%, Bolgarııada – 44%, Rýmynııada – 39%», dedi ol.
Sonymen qatar 2029 jylǵa qaraı IJО́ kólemin eki esege arttyryp, 450 mıllıard AQSh dollaryna jetkizý kózdelip otyr.
Bıylǵy jyldyń 9 aıynyń qorytyndysy boıynsha, IJО́ ósim 6,3 paıyzdy qurady. Sarapshylardyń pikirinshe, jyl sońyna deıin ósimdi 6,5 paıyz deńgeıine jetkizýge barlyq alǵysharttar bar.
Halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń baǵalaýynsha, Qazaqstanda jan basyna shaqqandaǵy IJО́ shamamen 14 myń dollardy quraıdy.
E.Beısenbaev ınfraqurylymdyq jáne tranzıttik áleýet te qarqyndy damyp kele jatqanyna nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, 2024 jyly qurylys jumystary rekordtyq 12 myń shaqyrym joldy qamtydy. Bul respýblıkalyq joldardyń 93%-yn jáne jergilikti joldardyń 89%-yn normatıvtik jaǵdaıǵa jetkizýge múmkindik berdi.
Budan bólek jańa Bıýdjet kodeksine bıýdjettik josparlaý men ákimshilendirýdiń ashyqtyǵy men jaýapkershiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy tetikter engizilgenin aıtqan E.Beısenbaev: «Osynyń nátıjesinde Ulttyq qordan maqsatty transfertterdi paıdalaný qatań shekteldi. Endi ol tek mańyzdy ınfraqurylymdy qarjylandyrý úshin jumsalady. Bul jetistikter Prezıdent bastamasymen júzege asqan ekonomıkany yryqtandyrý jáne ártaraptandyrý reformalarynyń nátıjesi ekeni belgili» dep túıindedi sózin.
