Kollajdy jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Indýstrııalandyrýdyń jańa kezeńi
2022–2025 jyldardaǵy jańa kásiporyndar ekonomıkalyq damý men ónerkásiptik serpinge keń tynys berdi. Keıingi úsh jylda el ekonomıkasynda jańa óndirister men kásiporyndardyń qurylýy burynǵydan da júıeli sıpat aldy. Osy jyldar aralyǵynda elde 4 myńnan asa jańa óndiristik kásiporyn ashylyp, jalpy ınvestısııa kólemi 8 trln teńgeden asty. Bul – Úkimettiń óńdeýshi ónerkásip pen joǵary tehnologııalyq baǵyttardy damytýǵa basymdyq bergeniniń aıǵaǵy.
Resmı málimetterge qaraǵanda, jańa kásiporyndardyń úshten biri eksportqa baǵyttalǵan. Al, jalpy alǵanda, jańa óndirister esebinen 150 myńǵa jýyq turaqty jumys orny quryldy.
Innovasııa uǵymy – tek ǵylymı jańalyq emes, óndiris tıimdiligin arttyrýdyń, ónim sapasyn jaqsartýdyń ári jańa naryqtarǵa shyǵýdyń naqty tetigi. Elimizde keıingi jyldary ınnovasııalyq belsendi kásiporyndardyń úlesi 10%-ǵa jýyqtapty. Bul kórsetkish damyǵan eldermen salystyrǵanda tómen, áıtse de ósim baǵyty baıqalady. Máselen, «Innovasııalyq tehnologııalar parki», «Astana Hub» IT-ortalyǵy men óńirlik tehnoparkter ınnovasııalyq ekojúıeni qalyptastyrýda mańyzdy ról atqaryp keledi. Osyndaı alańdar arqyly otandyq startaptar men sıfrlyq sheshimder halyqaralyq naryqqa jol taýyp jatyr. Sarapshylar ınnovasııany damytý úshin eń aldymen ǵylym men óndiris arasyndaǵy baılanysty kúsheıtip, jas zertteýshilerdi qoldaý men zııatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaý júıesin jetildirý qajet ekenin aıtady.
Investısııasyz ınnovasııa damymaıdy. Al sheteldik jáne otandyq kapıtal tartý – kez kelgen ekonomıkalyq strategııanyń ózegi. Elimiz keıingi jyldary ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý baǵytynda birqatar ınstıtýsıonaldyq reformany júzege asyrdy.
Byltyr el ekonomıkasyna tartylǵan jalpy tikeleı sheteldik ınvestısııa kólemi 27 mlrd dollarǵa jetti. Bul – Ortalyq Azııa boıynsha eń joǵary kórsetkish. Investısııalardyń negizgi bóligi taý-ken, energetıka jáne kólik-logıstıka salalaryna baǵyttalǵanymen, keıingi jyldary óńdeýshi ónerkásip pen IT sektoryna da qyzyǵýshylyq artyp keledi. Úkimettiń jańa ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý saıasaty «jasyl tehnologııalar», balamaly energııa kózderi, bıotehnologııa, mashına jasaý men aqparattyq tehnologııa salalaryndaǵy jobalardy qoldaýǵa basymdyq berip otyr.
Innovasııa men ınvestısııa bir-birinen ajyramaıdy. Eger el ınnovasııalyq ónim shyǵara almasa, ınvestısııa tartý da qıyn. Al sheteldik kapıtal tek turaqty ári tehnologııalyq jaǵynan damýǵa qabiletti naryqqa keledi. Álemdik ekonomıkalyq kartada óz ornyn saqtaý úshin elimiz ınnovasııaǵa baǵdarlanǵan damý modelin tolyq qalyptastyrýy shart. Bul oraıda ınnovasııa men ınvestısııa – ekonomıkany ártaraptandyrý men jańa sapalyq deńgeıge shyǵarýdyń basty tetigi. Eldiń uzaqmerzimdi damý strategııasy osy eki baǵyttyń ózara baılanysyna negizdelýge tıis.
Irgeli jobalar – iri ekonomıka kórsetkishi
Munaı-hımııa jáne gaz óńdeý salasynda qolǵa alynǵan ıgi ister bar. Máselen, Atyraýdaǵy polıpropılen zaýyty ındýstrııalandyrýdyń kóshbasshysy sanalady. Úsh jyl buryn iske qosylǵan bul jobaǵa 2,6 mlrd dollar ınvestısııa quıylyp, jylyna 500 myń tonna ónim shyǵarý kózdelgen. Sonymen qatar Batys Qazaqstandaǵy gazdy tereń óńdeý kesheni (Qarashyǵanaq jobasy) 2023 jyly paıdalanýǵa berilip, óńirlik ekonomıkanyń jańa draıverine aınaldy. Mashına jasaý men metall óńdeýde Qostanaıdaǵy «KamAZ» avtokomponentter zaýyty men Qaraǵandydaǵy «YDD Corporation» bolat zaýyty – mashına jasaý men metallýrgııadaǵy iri serpilister. Bul jobalar eldi aımaqtyq ındýstrııalyq habqa aınaldyrýǵa negiz bolyp otyr.
Jańartylatyn energııa salasy da alǵa basyp keledi. 2022–2025 jyldar aralyǵynda elde 28 jańa JEK nysany (kún, jel, sý elektr stansalary) iske qosylyp, jalpy qýaty 900 megavattqa jetti. Jetisýdaǵy Qapshaǵaı kún elektr stansasy men Jambyldaǵy «Tokmak Energy» jel parki óńirlerdiń «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý qarqynyn kúsheıtti. Agroónerkásip pen óńdeý sektoryndaǵy serpin de el ekonomıkasyn nyǵaıtýǵa úlken úles qosyp otyr. Túrkistan oblysynda qurylǵan «AgroPark Turkistan» ındýstrııalyq aımaǵy – aýyl sharýashylyǵyn óńdeýdiń jańa úlgisi. 2022–2024 jyldary munda 40-tan astam jańa kásiporyn ashylyp, óńirdiń eksporttyq áleýetin aıtarlyqtaı arttyrdy. Soltústik Qazaqstandaǵy «BioOperations» kesheni elimizde astyq pen etti tereń óńdeýdiń jańa kezeńin bastady.
Sırek metaldar men joǵary tehnologııalar boıynsha da alǵa basý bar. Shyǵys Qazaqstan men Aqtóbede iske qosylǵan sırek metall óndirisi baǵytyndaǵy jobalar – Qazaqstannyń bolashaq «jasyl tehnologııalar» naryǵyndaǵy ornyn nyǵaıta tústi. «Ulba Metallurgical Plant» kásipornynda tıtan men berıllıı óndirisi keńeıtilip, «KazLithium» kompanııasy Mańǵystaýda lıtıı óndirýdiń qanatqaqty jobasyn qolǵa aldy.
Keıingi úsh jyldaǵy ındýstrııalandyrý saıasaty naqty nátıje berip otyr. Eger 2015–2020 jyldary jobalardyń basym bóligi iri qalalarǵa shoǵyrlansa, qazir óńirlik teńgerim baıqalady. Bul ındýstrııalyq saıasattyń jetilgenin kórsetedi. Sondaı-aq sheteldik ınvestorlar elimizdegi jańa zaýyttarǵa belsendi qatysyp otyr. 2023–2024 jyldary ǵana 200-den astam birlesken joba júzege asyryldy. Bul – elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵynyń artýynyń dáleli.
Qazirgi jahandaný dáýirinde ekonomıkalyq básekeniń basty ólshemi – tabıǵı resýrstar kólemi emes, ınnovasııalyq damý deńgeıi men ınvestısııalyq tartymdylyq.
Innovasııalyq-ınvestısııalyq saıasattyń tabysy eń aldymen adam kapıtalynyń sapasyna baılanysty. Qazir elimizde ınjenerlik, IT men ǵylymı baǵyttaǵy mamandarǵa suranys artyp otyr. Úkimet bul baǵytta «Sıfrlyq Qazaqstan», «Bilimdi ult», «Indýstrııa 4.0» baǵdarlamalaryn júzege asyryp, bilim men óndiris arasyndaǵy baılanysty kúsheıtýdi kózdeıdi. Bıylǵa deıingi strategııalyq maqsat – ǵylym men ınnovasııaǵa jumsalatyn shyǵyndy IJО́-niń keminde 1%-yna deıin arttyrý. Bul qadam eldiń jahandyq ınnovasııalyq reıtıngtegi ornyn 80-orynnan 60-orynǵa deıin kóterýge múmkindik beredi dep kútiledi.
