Uqypty paıdalansaq, utarymyz kóp
Elimizdiń energetıkalyq júıesi qalypty rejimde ári Ortalyq Azııa elderiniń energetıkalyq júıelerimen qatar jumys istep tur. Búgingi 237 elektr stansanyń 79-y dástúrli generasııa kózderi, qalǵan 158-i jańartylatyn energııa kózderinen turady. Energetıka mınıstrligi energetıkalyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa, qýattardy keńeıtýge, sıfrlyq sheshimderdi engizýge baǵyttalǵan turaqty negizde sharalar qabyldap jatyr.
«26 GVt-tan astam jańa óndirýshi qýattardy 2035 jylǵa deıin engizýdi kózdeıtin jospar aıasyndaǵy jumys belsendi túrde jalǵasyp otyr. Jańa qýattardy iske qosý qoldanystaǵy stansalardy jańǵyrtý arqyly ári jańa nysandardy salý arqyly da júzege asyrylady. О́tken jyly 771 MVt jańa qýat iske qosyldy, onyń 608 MVt dástúrli, al 163 MVt jańartylatyn energııa kózderi. Jalpy, 2029 jylǵa deıin jańa 6,7 GVt qýat kózderin iske qosý josparlanǵan», dedi Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov.
Mınıstrdiń aıtýynsha, bıyl 621 MVt iske qosý josparlanǵan, onyń qatarynda 166 MVt dástúrli, al 455 MVt jańartylatyn energııa kózderi. Qazir 370 MVt iske qosyldy, onyń ishinde 216 MVt jańartylatyn energııa qýaty. Jyldyń sońyna deıin 251 MVt paıdalanýǵa beriledi.
Kelesi jyly shamamen 2 600 (eki myń alty júz) MVt qýatty, onyń qatarynda jıyntyq qýatty 174 MVt jańartylatyn energııa obektisin engizý josparlanyp jatyr. 2027 jyly qýatty shamamen 1 500 MVt, sondaı-aq qýattylyǵy 573 MVt bolatyn jańartylatyn energııa obektisin iske qosý kózdelip otyr.
Al 2028 jyly 2 000 MVt-tan astam qýatty, onyń qatarynda 245 MVt jańartylatyn energııa obektisin iske qosý josparda bar. Osylaısha, 2029 jyly ekonomıkanyń elektr energııasyna degen barlyq qajettiligin jabý men energııa júıesin profısıtpen qamtamasyz etýge tıis. Bul eldiń eksporttyq áleýetin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Buǵan qosa mınıstrlik Memleket basshysynyń taza kómir tehnologııa bazasynda kómir generasııasyn damytý boıynsha tapsyrmasyna sáıkes ekologııalyq talaptar men normalaryna saı keletin birqatar iri jobany iske asyrýdy josparlap otyr.
Jańartylatyn qýat kózderi men atom energııasy
Búginde energetıka salasy álemdik ekonomıkada mańyzdy ról atqarady. Elektr energetıkasynyń damýy iri taý-ken metallýrgııa kásiporyndarynan bastap shaǵyn bızneske deıin búkil ónerkásip salasynyń ósý qarqynyna tikeleı áser etedi.
«Sondyqtan Memleket basshysy Úkimet aldyna óte aýqymdy mindet qoıyp otyr. Iаǵnı 2035 jylǵa deıin jalpy qýaty 26 Gıgavatt bolatyn jańa energııa kózderin iske qosýymyz kerek. Ol úshin dástúrli generasııamen qatar, jańartylatyn qýat kózderi men atom energııasy sııaqty balamaly energetıkany damytý baǵytynda da belsendi jumys júrgizilip jatyr», dedi O.Bektenov.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Qazir elektr energııasynyń negizgi generasııasyn kómir stansalary óndiredi. Sondyqtan elimiz aldaǵy ýaqytta dástúrli energetıkany damytýǵa da basa mán beretin bolady. Buǵan qosa qoldanystaǵy energııa kózderi men kommýnaldyq jelilerdi jańǵyrtý men keńeıtý sharalary iske asyrylyp keledi.
«Respýblıkanyń batys aımaǵyn Biryńǵaı energetıkalyq júıemen biriktirý, sondaı-aq ońtústik aımaqtyń jelilerin kúsheıtý qolǵa alyndy. Atalǵan mindetterdi júzege asyrý elimizdiń barlyq óńirin energııamen senimdi túrde qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Árbir paıyz qosylǵan qýat kózi ekonomıkanyń ósýine, jańa ınvestısııalardyń kelýine jol ashady», dedi O.Bektenov.
Buǵan qosa, Úkimet basshysy eń aldymen, kez kelgen energııa júıesiniń turaqtylyǵy manevrlik qýattardyń bar-joǵyna baılanysty ekenin aıtty. Keıingi jyldary júkteme artqan saıyn onyń tapshylyǵy da anyq baıqalyp keledi.
«Biz qajetti kólemdi elektr energııasyn qaıta baǵyttaý arqyly tolyqtyryp otyrmyz. Energııany tutyný qarqyny jyldan-jylǵa arta beretin bolady. Elektr qýaty jańa ónerkásip oryndaryn, derekterdi óńdeý ortalyqtaryn iske qosý, sıfrlyq tehnologııalar men ınfraqurylymdy damytý úshin qajet. Al ol úshin energetıka salasy qarqyndy damýǵa tıis», dep oıyn jalǵady Premer-mınıstr.
Sondyqtan elimiz atom energetıkasyna basa mán berip otyr. Josparlanǵan barlyq energetıkalyq jobalardy ýaqtyly iske asyryp, jańa tehnologııalyq sheshimderdi, sonyń qatarynda energııany jınaqtaý júıeleri men gıbrıdti elektr stansalaryn iske qosý qajet.
Maqsat – shynaıy ári sapaly ózgeris
Elektr energetıkasyn damytý men sıfrlandyrý energııany óndirý, bólý men tutyný tıimdiligin arttyrady. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Energetıka mınıstrligi Sıfrlyq transformasııa kartasyn bekitti. Ol Smart Grid, sıfrlyq egizder, monıtorıng júıeleri jáne jasandy ıntellektige negizdelgen boljaý tehnologııalaryn engizý kezeńderin aıqyndaıdy.
«Energetıka salasynda qosalqy túrlerimen birge 43 memlekettik qyzmet kórsetiledi. Olardyń 99 paıyzy onlaın formatta júzege asyrylady. 2027 jylǵa qaraı nysandardyń 50 paıyzy sıfrlyq monıtorıngpen qamtylyp, salanyń negizgi úderisteri avtomattandyrylady. Qolmen oryndalatyn eski rásimderdiń zamanaýı tehnologııalarmen almastyrylýy – reınjınırıngtiń bir mysaly. Jańa sheshimder adamı faktordy azaıtyp, dáldik pen qaýipsizdikti arttyrady», dedi Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev.
Qazir elektr berý jelilerin tekserý joǵary ajyratymdylyqtaǵy beınekameralar men jylý túsirgishtermen jabdyqtalǵan drondar arqyly júzege asyrylady. Olar symdardyń shamadan tys qyzýyn, oqshaýlanýy men tirekterdiń zaqymdanýyn anyqtaıdy. Jınalǵan derekter jasandy ıntellektisi bar defektoskopııa júıesimen óńdeledi. Ol aqaýlardy 98 paıyz dáldikpen tanyp, geoaqparattyq júıede (GAJ) energetıkalyq jeliniń sıfrlyq egizin qalyptastyrady.
Úkimet basshysy mańyzdy baǵyttyń biri – sıfrlyq tehnologııalardy qoldaný ekenin aıtty. Sıfrlandyrý – energııa tıimdiligin arttyryp qana qoımaıdy, ol búkil salanyń senimdi jumysyn qamtamasyz etetin negizgi qural. Sondyqtan sıfrlyq transformasııalaý belgilengen merzimderge saı, múddeli barlyq memlekettik organdar men qurylymdar arasynda naqty úılesimdi túrde júrgizilgeni jón.
«Maqsatymyz – energetıkada, jalpy ekonomıkada shynaıy ári sapaly ózgeristerge qol jetkizý. Osyǵan baılanysty mynadaı tapsyrmalar beremin. Áýeli Energetıka mınıstrligi bıylǵy jyldyń sońyna deıin 250 Megavatt, al kelesi jyly 2,5 Gıgavatt energııa qýatyn engizýdi qamtamasyz etsin», degen Úkimet basshysy qoldanystaǵy stansalardyń qys mezgilindegi jumysyn turaqty baqylaýda ustaý qajet ekenin eskertti. Buǵan qosa vedomstvo Qarjy mınıstrligimen birlesip, jyldyń sońyna deıin «Otyn-energetıka keshenin basqarýdyń biryńǵaı memlekettik júıesin» quryp, oǵan qoldaý kórsetý boıynsha qajetti sharalar qabyldaýǵa tıis.
Sondaı-aq «Samuryq-Energo» kompanııasy kelesi jylǵy naýryz aıynyń sońyna deıin Semeı men О́skemen qalalarynda jylý elektr stansalarynyń qurylysyn bastaý úshin barlyq qajetti is-sharalardy aıaqtaýy kerek. Bul rette aýany lastaıtyn zııandy qaldyqtar boıynsha zamanaýı ekologııalyq standart normalarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý qajet. Sonymen qatar «KEGOC» kompanııasy Batys energetıkalyq aımaǵyn Biryńǵaı ulttyq júıege qosý jumysyn jedeldetýge tıis. Bul joba elimizdiń energetıkalyq júıesin baılanystyryp, onyń derbestigi men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Premer-mınıstr jumysty jedel ári sapaly oryndaýdy tapsyrdy. Budan bólek Oljas Bektenov Energetıka, Jasandy ıntellekt pen Qarjy mınıstrlikteri kelesi jyldyń sońyna deıin Salalyq aqparattyq qaýipsizdik ortalyǵyn iske qosyp, otyn-energetıka kesheninde ınfokommýnıkasııalyq ınfraqurylym operatorynyń jumysyn qamtamasyz etýge tıis ekenin aıtty. Bul júıe energetıka salasynyń barlyq sýbektilerin kıberqaýipterden qorǵaýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
