Qazaq-fın yntymaqtastyǵy jańa baǵytta damıdy

Eýropa odaǵyndaǵy senimdi seriktes

– Sizdiń saparyńyz – ekijaqty yntymaqtastyqty damytýǵa tyń serpin berý turǵysynan óte mańyzdy. Qazaqstan men Fınlıan­dııa arasynda dostyqqa ári ózara túsinistikke negizdelgen yqpal­dastyq ornaǵan. Eki eldiń orta­synda sheshimin tappaǵan másele joq. Degenmen ınvestısııa jáne saýda salalarynda birqa­tar múm­kindik bar. Sizdiń basta­mańyz­­ben ótip jatqan bıznes-fo­rým­nyń orny erekshe. Búgin atalǵan jıynǵa qatysamyn. Bul kásipkerlerimizdiń iskerlik baılanystardy óristetýi­ne zor septigin tıgizedi dep oılaımyn. Buǵan qosa, gýmanıtarlyq yntymaqtastyqqa aıryqsha mán beremiz. Qazaqstan­dyqtar Fınlıandııany, sizderdiń salt-dás­túrlerińiz ben mádenıet­terińizdi qurmetteıdi. Kóptegen otandasymyz Sizdiń elge týrıst retinde jıi barady. Saparyńyz memleketter arasyndaǵy serik­tes­tikti nyǵaıtý úshin jańa múmkindikterge jol ashatynyna senimdimin, – dedi Memleket basshysy.

О́z kezeginde Aleksandr Stýbb qonaqjaılyq tanytqany úshin Qasym-Jomart Toqaevqa rızashylyǵyn bildirip, bul sapardy asyǵa kútkenin aıtty.

– Bul – meniń Qazaqstanǵa úshinshi márte kelýim. Alǵash ret 2008 jyly men Syrtqy ister mınıstri, al siz Senat spıkeri laýa­zymyn atqarǵan kezde júzdesken edik. Bul joly eki baǵytqa basa na­zar aýdaramyz dep oılaımyn. Bi­rin­shi – ózara qarym-qatynas jáne is­kerlik baılanystar. Búgin Fın­lıandııadan úlken delegasııa keldi. Onyń quramynda 20-dan asa iri kompanııanyń ókilderi bar. Astana kóshelerinen Isku jáne Honkarakenne sııaqty tany­mal fın brendterin kórdim. Bul bizdi qýantady. Kelissózdiń ekinshi baǵyty – syrtqy saıasat jáne qaýip­sizdik. Birshama másele boıyn­sha ustanymdarymyz ortaq, kúrdeli halyqaralyq jaǵdaı­lar­dyń she­shimin tabýǵa birlese umtylamyz, – dedi Fınlıandııa Prezıdenti.

Budan keıin Qazaqstan men Fınlıandııa prezıdentteriniń kelissózi eki el delegasııalarynyń qatysýymen odan ári jalǵasty.

Prezıdenttiń aıtýynsha, Fın­lıandııa Qazaqstannyń Soltús­tik Eýropa men Eýropa odaǵyn­daǵy basty saýda seriktesi sanala­dy. Memleket basshysy Fınlıan­dııanyń taza energetıka, tehnologııa, sıfrlyq ınnovasııa, ekologııalyq jaýapkershilik, basqarý, bilim berý jáne adam kapıtaly baǵyttaryndaǵy joǵary standarttary álemdik deńgeıde moıyndalǵanyn atap ótti. Atalǵan salalardaǵy Fınlıandııanyń jetis­tikteri kóptegen elge, sonyń ishinde Qazaqstanǵa da úlgi.

– Sizdiń basshylyǵyńyzben Fınlıandııa Eýropada, sondaı-aq álemde syndarly ról atqarady. Memlekettik ustanymyńyz ben qundy­lyqtarǵa beriktigińiz Fın­lıan­­dııany dúnıejúzine úlgili el retinde tanytyp otyr. Biz muny joǵa­ry baǵalaımyz. Qazaqstan Fın­lıan­dııamen dostyq qarym-qaty­nasqa basa mán beredi. Buǵan deıin qol jetkizilgen ýaǵda­las­tyq­tar­dy iske asyrýǵa, yntymaq­tastyq­tyń jańa baǵyttaryn damy­týǵa ázirmiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń piki­rin­she, saýda-ekonomıkalyq ynty­maqtastyqty odan ári damytýǵa mol múmkindik bar. Bul rette Úkimetaralyq komıssııasynyń jumysy mańyzdy ról atqarady.

Prezıdent fın delegasııa­synyń quramynda bıznes ókilde­riniń bolýy Helsınkıdiń ózara seriktestikti tereńdetýge shynaıy múddeli ekenin kórsetedi dep sanaıdy. Elimiz Fınlıandııa kompanııalarymen birlesken jobalardyń júzege asyrylýyna jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıyn.

Qasym-Jomart Toqaev fın bıznes­menderin Ortalyq Azııanyń keń naryǵyna shyǵý úshin Qazaqstanda shetel ınvestorlaryna jasalatyn qolaıly jaǵdaıdy paıdalanýǵa shaqyrdy.

Aleksandr Stýbb fın kompanııalary Qazaqstan naryǵyndaǵy qyzmetin keńeıtýge múddeli ekenin jetkizdi.

– Búgingi kezdesýlerge daıyndyq barysynda delegasııadaǵy kásipkerlerdiń biri «Qazaqstandaǵy ózgeristiń bári jedel júrip jatqanyn túsiný kerek. Sondyqtan baıaý qımyldap, bıýrokratııaǵa jol berýge bolmaıdy» dedi. Bul – damýdyń dańǵylyna túsken elderimiz úshin qýanarlyq jaǵdaı, – dedi Fınlıandııa Prezıdenti.

Sondaı-aq taraptar óńirlik jáne halyqaralyq kún tártibiniń ózekti máseleleri jóninde pikir almasty.

Birlesken mańyzdy málimdeme

Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti Qasym-Jomart Toqaev pen Fın­lıan­dııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksander Stýbb Qazaqstanǵa resmı saparǵa oraı birlesken málimdeme jasady:

1. Taraptar Qazaqstan men Fınlıandııa arasyndaǵy dostyqqa, ózara qurmet pen tabysty yntymaqtastyqqa negizdelgen 33 jyldan astam ýaqyttaǵy dıplomatııalyq qatynastardy atap ótip, Qazaqstan-Fın­lıandııa áriptestigin odan ári nyǵaıtýǵa jáne ártaraptandyrýǵa berik beıildiligin rastady.
2. Prezıdentter ekijaqty yntymaq­tastyqtyń kún tártibindegi aýqymdy máseleler, jahandyq jáne óńirlik oqıǵalar boıynsha mazmundy pikir almasty. Olar turaqty baılanystardy qoldap otyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti jáne ózara qyzyǵýshylyq týdyratyn máseleler boıynsha syndarly dıalogti jalǵastyrýǵa ýaǵdalasty.
3. Taraptar kópjaqty yntymaqtas­tyqqa, sondaı-aq barlyq memleketterdiń egemendigin, táýelsizdigin jáne aýmaqtyq tutastyǵyn qurmetteýdi qosa alǵanda, halyqaralyq quqyqtyń jáne Birikken Ulttar Uıymy Jarǵysynyń negiz quraýshy qaǵıdattaryna adaldyǵyn taǵy da rastady. Olar daýlar men shıelenisterdi beıbit, saıası jáne dıplomatııalyq joldarmen retteýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.
4. Prezıdentter shaǵyn jáne orta kásiporyndardy qoldaýǵa erekshe mán bere otyryp, ekonomıka, saýda jáne ınvestısııa salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýge jáne bıznes júrgizýdiń ornyqty tásilderin ilgeriletýge ýaǵdalasty. Olar ener­getıka, energııa tıimdiligi, ekologııa­lyq tehnologııalar, sý resýrstaryn jáne orman sharýashylyǵyn basqarý, qury­lys, aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehno­lo­gııalar, ınfraqurylym, kólik jáne lo­gıstıka, ınjenerııa jáne ozyq óner­kásip ınnovasııalary sııaqty negizgi salalar­daǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý nıetin bildirdi. Taraptar sıfrlyq damý jáne jasandy ıntellekt salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń áleýetin atap ótti. Prezı­dentter Azııa men Eýropa ara­synda­ǵy senimdi ári tıimdi baǵyt retinde mańyzy artyp kele jatqan Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn (THKB) mo­ıyndap, ony damytýdaǵy Qazaqstannyń negizgi rólin atap ótti. Taraptar Eýropa odaǵynyń «Global Gateway» jobasynyń iske asyrylýyna qoldaý bildirdi. Osyǵan baılanysty olar Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi Qazaqstan-Fınlıandııa úkimetaralyq komıssııasynyń ekijaqty baılanystardy nyǵaıtýdyń tıimdi alańy retindegi rólin atap ótip, resmı sapar aıasynda bıznes-forýmnyń ótkizilýin qoldady.
5. Prezıdentter «Astana» halyq­aralyq qarjy ortalyǵynyń (AHQO) halyqaralyq ınvestısııalyq ynty­maqtastyqty jáne qarjylyq ınnovasııalardy qoldaýdaǵy rólin moıyndaı otyryp, ornyqty qarjy­landyrýdy ilgeriletý jáne qarjy tehnologııalaryn damytý maqsatynda AHQO men fın qarjylyq jáne ınnova­sııa­lyq ınstıtýttary arasyndaǵy ynty­maq­tastyqtyń áleýetin zerdeleýge shaqyrdy.
6. Prezıdentter bitimgershilik salasyn­daǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa, onyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń Bitimgershilik operasııalar ortalyǵy (KAZCENT) men Fınlıandııa Qorǵanys kúshteriniń Halyqaralyq ortalyǵy (FINCENT) arasyndaǵy ózara is-qımyldy jalǵastyrý arqyly nyǵaıtýǵa degen múddelerin rastady.
7. Prezıdentter ornyqty týrızm salasyndaǵy ozyq tájirıbelerdi qolda­nýdy qosa alǵanda, bilim men tájirıbe almasýǵa basa nazar aýdara otyryp týrızm sala­synda barynsha tyǵyz yntymaq­tas­tyq­qa qoldaý bildiretinderin taǵy rastady.
8. Prezıdentter joǵary bilim, ǵylym jáne zertteýler júrgizý salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty qoldaýǵa, sondaı-aq birlesken akademııalyq jáne ǵy­lymı bastamalardy iske asyrý múmkin­dikterin zerdeleýge ýaǵdalasty.
9. Taraptar eki el arasyndaǵy mádenı baılanystardy tereńdetýdi qoldaı otyryp, mádenı yntymaqtastyqty kórme­ler, konsertter, festıvaldar jáne kıno kórsetilimderin ótkizý arqyly jandandyrý nıetterin bildirdi.
10. Taraptar kóshi-qon saıasaty sala­syndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń jáne vızalyq rejimdi yryqtandyrý dıalo­gin ilgeriletýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Olar Qazaqstan Respýblıkasy men Eýropa odaǵy arasyndaǵy vızalyq rejim­di jeńildetý týraly kelissózderdiń bastal­ǵanyn qoldap, tıisti kelisimniń ýaqty­ly jasalýyna múddeli ekenderin rastady.
11. Taraptar 2020 jylǵy 1 naýryzda kúshine engen bir jaǵynan Qazaqstan Respýblıkasy, ekinshi jaǵynan Eýropa odaǵy men oǵan múshe memleketter arasyndaǵy keńeıtilgen áriptestik pen yntymaqtastyq týraly kelisim sheńberinde tyǵyz yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa daıyn ekenderin atap ótti.
12. Prezıdentter órkendeý men ornyqty damýdy qoldaýdyń mańyzdy tetigi retinde Ortalyq Azııa men Eýropa odaǵy arasyndaǵy dıalogti nyǵaıtýǵa beıildilikterin rastady.
13. Fınlıandııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Ortalyq Azııa óńirindegi yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýdegi, beıbitshilikti nyǵaıtýdaǵy, dostyq, senim jáne tatý kórshilik ahýalyn qalyptastyrýdaǵy, sondaı-aq onyń halyqaralyq arenadaǵy mańyzdylyǵyn arttyrýdaǵy Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń konsýltatıvtik kezdesý­leriniń rólin aıryqsha atap ótti.
14. Prezıdentter 2030 jylǵa deıingi Ornyqty damý kún tártibin jáne Ornyqty damý maqsattaryn (ODM) iske asyrýǵa járdemdesýge jáne olardy jyldamdatýǵa, sondaı-aq sý resýrstaryn basqarýǵa, las­tanýmen jáne shóleıttenýmen kúresýge, bıologııalyq áralýandylyqty saqtaýǵa jáne apat táýekelderin tómendetýge erekshe nazar aýdara otyryp, klımattyń ózgerýi máselesin sheshýdiń birlesken tásilderin ilgeriletýge ýaǵdalasty.
15. Taraptar 2026 jylǵy sáýirde Qazaqstanda Birikken Ulttar Uıymymen jáne basqa da jetekshi halyqaralyq uıymdarmen áriptestikte ótetin jáne klımattyń ózgerýi, «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý jáne Ortalyq Azııa men onyń sheginen tys jerlerde ornyqty damý máseleleri boıynsha dıalogti ilgeriletýge arnalǵan mańyzdy halyqaralyq alań qyzmetin atqaratyn О́ńirlik ekologııalyq sammıtti qoldady.
16. Fınlıandııa Qazaqstannyń Almatyda Birikken Ulttar Uıymynyń Ortalyq Azııa men Aýǵanstanǵa arnalǵan ornyqty damý maqsattary jónindegi óńirlik ortalyǵyn qurý jónindegi bastamasyn qoldady. О́z kezeginde, Qazaqstan Fınlıandııaǵa Birik­ken Ulttar Uıymynyń tıisti qararyna qoldaý jasaǵany jáne teń avtorlyǵy úshin shynaıy rızashylyǵyn bildirip, eki eldiń turaqty damýdy qoldaýǵa, óńirlik turaq­tylyqty nyǵaıtýǵa jáne jahandyq syn-qa­terlerdi kópjaqty yntymaqtastyq arqy­ly sheshýge ortaq túrde beıildi ekendigin atap ótti.
17. Taraptar Birikken Ulttar Uıy­my Jarǵysynyń qaǵıdattaryna sáıkes Ýkraınada jappaı, ádil jáne turaqty beıbitshilikti tezirek ornatýdyń mańyz­dylyǵyn atap ótti.
18. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Fınlıandııanyń 2025 jyly EQYU-ǵa belsendi tóraǵalyq etkenin atap ótti jáne osy jaýapty mandatty tabysty aıaqtaýǵa tilektestigin bildirdi.
19. Prezıdentter resmı sapar barysynda qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar halyqtarymyzdyń múddesi úshin ekijaqty yntymaqtastyqty jan-jaqty damytýǵa jańa serpin beretinine senim bildirdi.
20. Prezıdentter eki el arasyndaǵy qa­rym-qatynastardy odan ári nyǵaıtý jáne yntymaqtastyqty tereńdetý maqsa­tyn­da tyǵyz dıalogti qoldap otyrýǵa ýaǵdalasty.

Ekonomıkalyq baılanys baǵyttary aıqyndaldy

Qasym-Jomart Toqaev pen Aleksandr Stýbb «Qazaqstan – Fınlıandııa» bıznes forýmyna qatysty. Qazaqstan Prezıdenti elimizge resmı saparmen kelgen Aleksandr Stýbbty qarsy alý zor mártebe ekenin jetkizdi.

– Fınlıandııa – halqymyz óte jaqsy biletin el ári Qazaqstannyń strategııalyq deńgeıdegi asa mańyzdy seriktesi. Qazaq-fın bıznes forýmynyń tabysty ótýine tilektespin. Prezıdent Aleksandr Stýbbqa osy ózekti forýmdy uıymdastyrýǵa bas­tama kótergeni úshin rızashylyǵymdy bildiremin. Basqosýdaǵy pikirtalastar qos memleket arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqty odan ári keńeıtýge tyń serpin beredi dep senemin. Fınlıandııamen seriktestigimiz shynaıy dostyqqa, ózara túsinistikke, sondaı-aq halyqtarymyzdyń ınnovasııa, ornyqty damý jáne órkendeý jolyndaǵy ortaq umtylystaryna negizdelgen, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Memleket basshysy Fınlıandııa Prezıdentiniń Astanaǵa resmı sapary elaralyq qarym-qatynastyń jańa kezeńi­ne jol ashatynyn atap ótti.

– Búgin Prezıdent Aleksandr Stýbbpen júrgizgen kelissóz barysynda Qazaqstan men Fınlıandııa arasyndaǵy seriktestikti keńeıtýge jáne damýdyń jańa múmkindikterin izdeýge nıetti ekenimizdi rastadyq. Byltyr Fınlıandııanyń Qazaqstanǵa quıǵan tikeleı ınvestısııasy 80 paıyzdan asyp, jalpy esebi jarty mlrd dollarǵa jýyqtady. Fınlıandııa ınnovasııa jáne tehnologııa salalaryndaǵy kóshbasshylyǵymen damyǵan elderdiń biri retinde áldeqashan moıyndalǵan. Kone, Nokia, Fortum sekildi kompanııalar – el jetistiginiń eń jarqyn úlgileriniń biri. Olar odan ári órkendeýge yqpal etip, novatorlardyń jańa býynyn yntalandyrdy. Búginde Qazaqstanda fın tarapynyń qatysýymen 50-ge jýyq kompanııa tabys­ty jumys isteıdi. Olardyń arasynda Tikkurila, Wärtsilä, Nurminen, Metso, Valtra, Peikko jáne basqa da álemge tanymal brendter bar. Qazaqstan osy seriktestikti keńeıtýge, sondaı-aq elimizdegi fın ınves­tısııasynyń jáne iskerlik tobynyń artýy­na beıil, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent bıylǵy úshinshi toqsanda el ekonomıkasy 6,3 paıyzǵa artqanyn, bul iri halyqaralyq uıymdar­dyń jahandyq ósim boljamynan shamamen eki ese artyq ekenin aıtty. Ishki jalpy ónim kólemi 300 mlrd dollardan asady dep kútilýde.

– Jan basyna shaqqandaǵy IJО́ kórsetkishi boıynsha Qazaqstan TMD, tipti odan tysqary elder arasynda birinshi orynǵa ıe. Degenmen bul kórsetkish Fınlıandııadan úsh ese tómen. Elimizdiń syrtqy saýda kólemi 140 mlrd dollardan asty. Bul da osy aımaqtaǵy eń joǵary nátıje sanalady. Negizgi seriktesimiz – Eýropa odaǵymen ózara saýda kólemi 50 mlrd dollarǵa jýyqtady. Shaǵyn jáne orta kásiporyndar ulttyq damýdyń irgetasy bolyp otyr. Ekonomıkadaǵy onyń úlesi shamamen 40 paıyzdy qurady. Biz bul progreske ekonomıkada, sonymen qatar saıasatta keshendi reformalar júrgizý arqyly tolyq qoldaý kórsetip otyrmyz. «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» strategııalyq qaǵıdaty – elimizdiń saıası baǵytynyń negizgi ózegi. Bul 2027 jyly jalpyulttyq referendým barysynda qabyldanatyn konstıtýsııalyq reformalardan keıin de Qazaqstannyń prezıdenttik respýblıka bolyp qala beretinin kórsetedi. Sáıkesinshe, «Zań jáne tártip» tujyrymdamasy ishki saıasatymyzdyń basty baǵdaryna aınaldy. Zań ústemdigi ekonomıkalyq reformalardy tabysty júrgizýge jáne kásipkerlikpen aınalysýǵa qajetti jaǵdaı jasaıdy dep senemin, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy UNCTAD máli­meti boıynsha, keıingi bir jylda teńizge shyǵar joly joq elder arasynda jańa jobalarǵa salynǵan barlyq ınves­tısııanyń 80 paıyzǵa jýyǵy Qazaq­stanǵa tartylǵanyn, elimizdiń úlesine quny 1 mlrd dollardan asatyn jobalardyń besten bir bóligi tıesili ekenin jetkizdi. Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Fınlıandııa ara­syndaǵy yntymaqtastyqtyń birqatar perspektıvti salalaryna nazar aýdardy.

– Eýrazııanyń qaq tórinde ornalasqan Qazaqstan – Shyǵys pen Batysty jalǵas­tyratyn strategııalyq aımaq. Eýropa men Qytaı arasynda qurlyq arqyly tasymaldanatyn júktiń 85 paıyzǵa jýyǵy elimizdiń aýmaǵymen ótedi. Bul qurlyqtaǵy qatynastyń mańyzdy kúretamyry sanalady. Jurtshylyq Orta dáliz dep tanıtyn, ıaǵnı Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdaryn damyta otyryp, Qazaqstan qurlyqaralyq saýdanyń ortalyq arnasy retindegi rólin nyǵaıta túsedi. Orta dálizdiń áleýetin odan ári ulǵaıtý úshin biz tranzıt aǵynyn ońtaılandyrý men úılestirýge arnalǵan Smart Cargo biregeı sıfrlyq basqarý platformasyn iske qosamyz. Osy rette aımaqta tıimdi mýltımodaldy kólik jelisin qurǵan Nurminen Logistics fın kompanııasynyń kúsh-jigerin joǵary baǵalaımyz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Qasym-Jomart Toqaev budan keıin elimiz Kaspıı teńizindegi Aqtaý jáne Quryq porttaryn belsendi túrde jańǵyr­typ jatqanyna toqtaldy. Jylyna 240 myń konteıner ótkizý múmkindigi bar Aqtaý portyndaǵy konteınerlik hab qurylysynyń alǵashqy kezeńin bıyl aıaqtaý josparlanǵan.

– Biz tájirıbe men ozyq tehnologııalyq sheshimderdi almasý arqyly Helsınkı jáne Hamına-Kotka sekildi fın porttarymen yntymaqtastyqty tereńdetýge umtylamyz. Bul elderimiz arasyndaǵy yqpaldastyqtyń jańa baǵyty bolmaq. Fın kompanııalaryn Eýropa men Ortalyq Azııa arasynda tıimdi jáne ornyqty kólik baılanysyn ornatýǵa úles qosyp, kúsh jumyldyrýǵa shaqyramyz, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent atom qýatyn elimizdiń uzaq­merzimdi energetıkalyq strategııasynyń mańyzdy tiregi sanaıdy. Boljam boıyn­sha, 2030 jylǵa qaraı álemde ýranǵa suranys 28 paıyzǵa ósedi, al 2040 jylǵa qaraı eki ese artady.

– Elimiz jahandyq iri ýran óndirý­shilerdiń biri sanalady, ıaǵnı álemdik sura­nystyń 40 paıyzyn qamtamasyz etip otyr. Qazaqstannyń Atom energııasy jónindegi agenttigi men Fınlıandııanyń Radıasııalyq jáne ıadrolyq qaýipsizdik basqarmasy (STUK) ıadrolyq otyndy beıbit maqsatta paıdalaný ári tájirıbe almasý boıynsha seriktestik ornatty. Biz bul yntymaqtastyqty quptaımyz. Osy oraıda Sýomıdiń qaýipsizdik jáne ornyqty ıadrolyq sheshimderine arqa súıeı otyryp, ıadrolyq qaldyqtardy basqarý boıynsha birlese áreket etýge ázirmiz. Sonymen qatar Qazaqstan kómir energetıkasy salasynda taza, tıimdi ári ekologııalyq sheshimder qabyldaýǵa umtylady. Bizdiń strategııamyz shyǵaryndylardy barynsha azaıtý úshin zamanaýı tehnologııalardy engizýge jáne ónerkásiptiń, ásirese, elektr energııasy óndirisiniń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Sondyqtan biz keleshegi zor yntymaqtastyqqa fın sarapshylarynyń qatysýyn qýattaımyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy elimizde ınnova­sııalyq gıbrıdti energetıkalyq júıe men elektr energııasy óndirisiniń ıkemdi tehnologııasyn engizgen Fınlıandııanyń Wärtsilä kompanııasyna alǵys aıtty. Prezıdent Qazaqstanda energııanyń dástúrli kózderinen bólek, paıdaly qazbalardyń mol qory bar ekenin atap ótti. Olardyń kóbi áli ıgerilmegen.

– Elimiz sırek kezdesetin ári Eýropa odaǵy ekonomıkasy úshin asa mańyzdy sanalatyn 34 elementtiń 21 túrin óndiredi. Biz naqty pragmatıkalyq ádiske júginemiz: shıkizatty ınvestısııa men tehnologııaǵa almastyramyz. Fınlıandııanyń Metso kompanııasy mıneraldy shıkizatty óńdeý jáne óndiristi avtomattandyrý salalarynda ozyq sheshimder usynyp jatyr. Osy baǵyttaǵy yntymaqtastyq aıasyn keńeıtýge múmkindik mol ekenin baıqaımyz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan egistik jerleriniń kólemi jaǵynan álemde altynshy oryn alady. Jyl saıyn jahandyq naryqqa 10 mln tonnaǵa jýyq bıdaı jáne 2 mln tonna un jetkizip, álemdegi eń iri astyq eksporttaýshylardyń ondyǵyna kiredi.

– Elderimizdiń ósimdik jáne mal sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeýge baǵyttalǵan birlesken kásiporyn qurýǵa múmkindigi bar. Osylaısha, agrarlyq óndiristiń búkil tizbesinde qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵa bolady. Biz yntymaqtastyqtyń naqty tetikterin qalyptastyrdyq. Akademııalyq almasýdy jandandyrý jáne Erasmus+ baǵdarlamasy aıasynda birlesken jobalardy ilgeriletý maqsatynda Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıteti men Shyǵys Fınlıandııa ýnıversıteti seriktestik ornatty. Qazaqstan agrarlyq mamandardyń jańa býynyn daıarlaýǵa jáne aýyl sharýashylyǵynyń ınnovasııalyq, ornyqty ádisterin engizý salasynda birlesken zertteýlerdi damytýǵa múddeli, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent jasandy ıntellekt salasyn­daǵy yntymaqtastyqtyń mańyzyna toq­talyp, bıznes forým qatysýshylaryna Qazaq­stan aldaǵy úsh jyl ishinde tolyq sıfr­­lyq el bolýdy maqsat etkenin málimdedi.

– Fınlıandııa jasandy ıntellekt jáne LUMI sýperkompıýteri arqyly ónim­diligi joǵary esepteýler salasynda kósh bas­tap tur. Sondyqtan JI boıynsha zert­teý júrgizý, málimetterdi ozyq taldaý, tehnıkalyq bilim berý jáne ınno­va­sııa­lyq ekojúıe baǵyttarynda seriktes­tikti jolǵa qoıa alamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy Fınlıandııa isker­lik toptaryn «Astana» halyqaralyq qar­­jy ortalyǵymen baılanys ornatýǵa shaqyr­dy. Sonymen qatar qorshaǵan ortany qor­ǵaý jáne tabıǵı resýrstardy tıimdi paıda­laný salalaryndaǵy birlesken bastamalardy keńeıtýde mol áleýet bar ekenin atap ótti.

– Elimizde aýa sapasyn boljaýdyń ozyq modelin paıdalanatyn SILAM júıesi tabysty jumys istep tur. Orman sharýashylyǵynda da aıtarlyqtaı pers­pektıva bar. Biz aǵash kesýdiń ekologııalyq turǵydan qaýipsiz tásilderin ilgeriletýge, kásibı daıarlaý baǵdarlamalaryn ázirleýge jáne aǵash óńdeýde zamanaýı tehnologııalardy engizýge basa mán beremiz. Fınlıandııanyń osy salalardaǵy ozyq tájirıbesi «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq ekologııalyq bastamasyn iske asyrýǵa aıtarlyqtaı úles qosa alady. Budan bólek, birlesken zertteýler men ınvestısııaǵa jol ashady, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń fın kompanııalaryna senimdi ári uzaqmerzimdi seriktes bolýǵa umtylatynyn aıtty.

– Búgingi kezdesý – ekonomıkalyq baılanystarymyzdy nyǵaıtý jolyndaǵy mańyzdy qadamdardyń biri. Bul forýmda jaı ǵana kelisimder jasalmaıdy. Kásip­kerler, ınjenerler jáne ozyq oıly azamattar arasynda baılanys ornatylyp, senim nyǵaıady, – dedi Memleket basshysy.

Fınlıandııa Prezıdenti qazaqstandyq kásipkerler jumysynyń tıimdiligin, sondaı-aq eki el bıznes qurylymdarynyń arasynda ózara senim bar ekenin atap ótti.

– Biz qubylmaly, bolashaqty boljaý qıynǵa soǵatyn, kúrdeli geoekonomıkalyq álemde ómir súrip jatyrmyz. Mundaı kezde bıznes shyn máninde turaqtylyqty qajet etedi. Búgin Qazaqstan men Fınlıandııa arasynda saıası deńgeıde kelisimder jasaldy. Al osyndaı ýaǵdalastyqtar turaqtylyqty qamtamasyz etedi. Budan bólek, ózara túsinistik jónindegi memorandýmdarǵa qol qoıyp, qujattar almastyq, – dedi Aleksandr Stýbb.