О́ńirde veterınarlardyń jetispeıtindigi, juqpaly mal aýrýlarynyń jıi kezdesetini talaı jyldan beri aıtylyp ta, jazylyp ta keledi. Bıyl bizdiń óńirde sibir jarasy qylań berip, tutynýshy qaýymdy bir shoshytyp qoıdy. Oblys qazynasynan veterınarlyq sharalardy ótkizýge 3,8 mlrd teńge qarastyrylǵan. Búginge deıin bul qarjynyń 1,9 mlrd teńgesi ıgerilgen. Mamandar 3,8 mln bas aýyl sharýashylyǵy janýary men qustaryna vaksına ekken. Zerthana saraptamasyna jiti nazar aýdarylǵan. Áıtse de, mal aýrýy tyıylar emes. 247 maldyń ártúrli aýrýǵa shaldyqqany belgili bolyp otyr. Jaǵdaı sál jaqsardy degenmen, Egindikól aýdanyna qarasty Qorjynkól aýylyna jylqy tumaýy, Atbasar aýdanyndaǵy Shuńqyrkól men Iаroslav selolyq okrýgterinde sibir jarasy paıda bolǵan. Ile bul eldi mekenderde karantın jarııalandy. Juqpaly aýrýdyń oshaǵyn zalalsyzdandyrý jumystary júrgizildi.
Respýblıkalyq qordan sibir jarasyna qarsy egiletin 14,5 myń dana vaksına bólindi. Veterınarlyq beketter uıymdastyrylyp, mal ónimderi baqylaýǵa alynǵan. Osy ýaqyt ishinde 2,5 tonna mal ónimderi joıylǵan.
О́ńirde 228 ólgen maldy kómetin oryndar belgili bolsa, tek sonyń 11-i ǵana sanıtarlyq talapqa saı. Qalǵandarynyń qaterli aýrýlardy taratyp jatpasyna kim kepil? Aýrýdy aldymen qańǵybas ıt pen mysyq taratady. Bıyl qaraýsyz ıt-mysyqty aýlap, zararsyzdandyrýǵa jáne ýaqytsha ustaýǵa 96,4 mln teńge qarajat qarastyrylǵan. О́ńirde 4,6 myń ıt aýlanǵan. Mine, osyndaı qany shyǵyp turǵan máselelerdi qatań qadaǵalap, tıisti sharalardy júzege asyratyn veterınarlardyń jetispeýshiligi demeske laj joq.
– Basty maqsat qańǵybas ıt pen mysyqtyń sanyn azaıtyp, turǵyndar men mal-jannyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Sharýa shash etekten. Qazir oblys bilikti mamandarǵa zárý, – deıdi óńirdiń bas veterınary Talǵat Júnisov.
Mine, osyndaı túıtkilderdi sheshý úshin eń aldymen bilikti kadr qajet. Sonda ǵana tórt túlik malymyz túgel aman bolmaq. Mal aman bolsa, Astananyń azyq-túlik beldeýindegi óńirdiń mal sharýashylyǵy qarqyndy damıtyn edi. Dastarqan berekesi de, halyq kóp tutynatyn ónim baǵasynyń turaqtanýy da osy máselege baılanysty ekeni belgili. Aldymen mal dárigerleri nelikten jetispeıdi degen saýal tóńireginde az-kem oı tolǵap kórelik. Birinshi sebep, mamannyń jalaqysynyń tómendigi. 2024 jyly veterınarlardyń eńbekaqysy 30 paıyzǵa kóterildi. Aldaǵy ýaqytta óńirde bul mamandardyń eńbekaqysyn 300–350 myń teńgege jetkizý kózdelip otyr. Aýyl sharýashylyǵynyń eń bir qajetti mamandarynyń jaı-kúıin oblystyq máslıhattyń depýtattary da jete túsinip, jalaqy kóterý máselesin qoldap otyr. Olar kommýnaldyq qyzmet aqysyn bıýdjet esebinen tólep, mal mamandaryna kórsetiletin qamqorlyqty muǵalimder men medısına qyzmetkerlerine teńestirsek oń bolar edi deıdi.
Bizdiń óńirde mal dárigerlerin daıyndaıtyn jalǵyz-aq oqý orny bar. Ol Qatarkól selosyndaǵy joǵary veterınarııa jáne bıotehnologııa kolledji. Materıaldyq-tehnıkalyq bazasy birshama jaqsaryp, bilikti ustazdarmen tolyqqan kolledj zaman suranysyna saı jan-jaqty maman daıarlaýǵa beıil. Kolledj dırektory Aınur Janseıitovanyń aıtýyna qaraǵanda, sonaý 1948 jyldan beri jumys isteıtin oqý ornynda 15 myńnan astam maman daıarlanypty. Baı tájirıbe qalyptasqan. Jańa zamannyń suranysyna beıimdelgen. Qazir osy taraptaǵy birneshe mamandyq boıynsha kadr daıarlap otyr.
Árıne, jalań bilim berý ǵana emes, naqty tájirıbemen ushtastyrylǵan. Kolledj jetekshi aýyl sharýashylyǵy qurylymdarymen, mal fermalarymen, zerthanalarmen, sondaı-aq veterınarlyq stansalarmen tyǵyz baılanys ornatqan. Máselen, respýblıkalyq veterınarlyq zerthananyń Aqmola oblystyq fılıalymen, «Rodına» agrofırmasy» seriktestigimen, «Zenchenko ı K» kommendanttyq seriktestigimen, Aqmola oblystyq veterınarııa basqarmasymen, «Makınsk qus fabrıkasy», «Jaqsylyq Agro» tárizdi iri sharýashylyqtarda tájirıbe ótkizýge kelisim jasap, naqty jumys istep otyr. Búginde kolledjde 200-den astam bilim alýshy aýyl sharýashylyǵy úshin asa qajetti mamandyqty ıgerip jatyr.
Bilim alýshylar alǵashqy tájirıbeni oqý ornynyń ózinde jınaqtaıdy. Oqý fermasyndaǵy tórt túlikti emdep, dıagnostıkadan ótkizip, dári-dármegin berip, bilim nárin kózben kórip, qolmen ustap degendeı bilimderin nyǵaıtady. Sharýashylyqtarǵa tájirıbe jınaqtaýǵa barǵanda malsaq qaýymnyń tájirıbesin ıgerýge de yntaly. Oqý fermasynyń meńgerýshisi Vadım Býtakov 40 bas iri qara men bir otar qoıdy aralatyp kórsetti. Veterınarııa jáne zootehnııa bólimderiniń stýdentteri maldy azyqtandyrý, baqylaýdan ótkizý, mal aýrýlarynyń aldyn alý tárizdi alǵashqy álippeni ıgerip, kún saıyn bolashaq mamandyqtary týraly tanym kókjıegin keńeıte túsedi.
2024 jyly bilim alýshylar ǵylymı-zertteý jobalaryna qatysý nátıjesinde shaǵyn bódene fermasyn uıymdastyrypty. Bilim alýshylar bódenelerdi baǵyp-qaǵyp, qosymsha tabys kózine aınaldyryp otyr. Shaǵyn fermany uıymdastyrýǵa kóp qarajat qajet bolmaǵan. Aldymen ınkýbator satyp alyp, 70 jumyrtqa salǵan. Búginde shaǵyn fermada 200-den astam bódene baǵylady. Oqýshylar fermada kezektesip jumys atqarady, bódene azyǵyn daıyndaıdy. Bódenelerdiń densaýlyǵyn tekserý, emdeý, qajetti dári-dármegin berý arqyly bilim men tájirıbeni ushtastyrady. Al bódene jumyrtqasy bolsa jergilikti turǵyndar men kýrortty aımaqtyń demalýshylar arasynda suranysqa ıe.
Kolledj basshylyǵy óz túlekteriniń jumysqa ornalasý jaıyn da qadaǵalaıdy. Osy arada bir túsiniksizi, jyl saıyn júzdegen maman úlken ómirge joldama alyp, eńbekke aralasyp jatsa da, kadr tapshylyǵy máselesi túbegeıli sheshimin taba qoıǵan joq.
– Eń aldymen túlekterdiń burynǵy kezdegideı joldama boıynsha baǵyttaǵan jerge baryp, kem degende úsh jyl jumys isteýin talap etýimiz kerek, – deıdi el aǵasy Baqytbek Aıdarbekov, – úsh jyldyń ishinde jas maman barǵan jerinde baýyr basyp úırenip, turaqtap qalar edi. Meniń bilýimshe, oqý ornyn bitirip, eńbekke aralasqan jastardyń zeınetaqy jarnasy túsip tursa, jumys istelindi dep esepteledi. Al ol óz mamandyǵymen jumys istep júr me, basqa kásippen aınalysyp júr me, ony oılap jatqan eshkim joq. Negizinde memleketke renjıtin esh qısyn joq. Mal mamandaryn da, mehanızatorlardy tegin jataqhanamen qamtamasyz etip, áleýmettik jaǵynan az qamtamasyz etilgen balalardy tamaqtandyryp, qamqorlyǵyn jasap jatyr, biraq aýyl bilikti mamanǵa sýsap otyr. Osydan shyǵatyn qorytyndy qarjynyń qaıtarymy bolmaýynda. Eger qadaǵalansa, dál búgingideı jaǵdaı qalyptaspas edi.
Kolledj túlekteriniń 88 paıyzy jumysqa ornalasqan degen málimet bar. 2024 jyly 45 maman oqý bitirse, qazir onyń 25-i aýylda jumys istep júr eken. Bıyl taǵy da 77 maman dıplom alýǵa tıis.
– Oqý oryndarynyń iri sharýashylyqtarmen kelisimshart jasap, túlekterin baǵyttaýy quptarlyq is. Jalǵyz sharýashylyq basshylary ǵana emes selolyq okrýgtiń ákimderi de bul máselege nazar aýdarý kerek. Tórt túlik mal uıymdasqan sharýashylyqtar ǵana emes, mal súmesimen kún kórip otyrǵan halyqtyń qolynda da bar ǵoı, – deıdi B.Aıdarbekov.
Qadaǵalaý bolǵanda ǵana kadr daıarlaýǵa ketken qarajat elge sep bolmaq. Talapker bar, oqý orny jumys istep tur, endigi sharýa – dıplomdy mamannyń ózi tańdaǵan baǵytynda jumys isteýin tártipke keltirý.
Aqmola oblysy
