Erikti erender

Aldaǵy jyldyń qoǵamdyq kún tártibinde aıryqsha atalatyn bir taqyryp bar. 2026 jyl Qazaqstannyń bastamasymen BUU deńgeıinde Ornyqty damý maqsattary jolyndaǵy Halyqaralyq eriktiler jyly dep jarııalandy. Bul sheshim Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń qararymen bekitilip, múshe memleketterge ortaq úndeý retinde qabyldandy. Yjdaǵat bizdiń Prezıdentten.

Memleket basshysy bul bastamany 2020 jyly BUU Bas Assambleıasynyń 75-sessııasynda resmı túrde usynǵan bolatyn. Sol kezde eriktilik áleýmettik jaýapkershilikti arttyratyn, azamattyq belsendilikti júıeli arnaǵa túsiretin qural retinde ataldy.

2026 jylǵa josparlanǵan bul bastama volonterlik qozǵalysty ınstıtýsıonaldyq turǵyda damytýǵa, halyqaralyq tájirıbeni tartýǵa jáne azamattardyń qoǵamdyq iske qatysý múmkindikterin keńeıtýge baǵyttalǵan. Nátıje qandaı bolary atqarylatyn jumys pen naqty mazmunǵa baılanysty. Degenmen, eriktilik taqyrybynyń jahandyq deńgeıde kún tártibine shyǵýy qoǵamdaǵy azamattyq qatynastyń jańa formalaryn izdeýge negiz bolatyny anyq.

Jahandyq klımat

Ǵalymdar jahandyq jylyný endi bolashaqtyń emes, búgingi kúnniń shyndyǵyna aınalǵanyn ashyq aıtyp júr. Kúrt ózgergish aýa raıy, sý tapshylyǵy, ekojúıelerdiń álsireýi memleketterdi ádetkideı derbes emes, birlesken sheshim qabyldaýǵa ákelip otyr. Osy turǵydan alǵanda 2026 jyl klımat saıasaty úshin de mańyzdy kezeńge aınalmaq.

Soǵan oraı elimiz 2026 jyly Aımaqtyq klımattyq sammıt ótkizýdi josparlap otyr. Bul bastama da Qasym-Jomart Toqaevtyń BUU Bas Assambleıasynyń 78-sessııasynda jarııalanǵan usynysynan bastaý alady.

Sammıtke daıyndyq barysy 2024 jyly Bakýde ótken BUU-nyń Klımattyń ózgerýi jónindegi konferensııasynda talqylandy. Sol jerde Qazaqstan klımattyń ózgerýine qarsy kúreste óńirlik yntymaqtastyqty kúsheıtýge nıetti ekenin málimdedi. Negizgi maqsat – Ortalyq Azııa elderi men halyqaralyq uıymdardy bir alańǵa jınap, ortaq strategııalar men beıimdelgish sheshimderdi qarastyrý. Bul sammıt klımattyq syn-qaterlerdi bir eldiń aıasynda emes, óńirlik deńgeıde qaraýǵa talpynystyń belgisi retinde baǵalanady. Endi nátıjesi qabyldanatyn naqty sheshimder men olardyń oryndalýyna baılanysty bolmaq.

Ǵalymdar tórge ozsyn

Keler jyldyń kelbetinde bilim men ǵylym taqyryby da aıqynyraq kórine bastady. «Ortalyq Azııa – Qytaı» II sammıtinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óńir elderi men Qytaı arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardyń qarqynyna nazar aýdaryp, osy yntymaqtastyqtyń bilim berý men ǵylymı zertteýler salasynda da tereńdeı túsýi qajet ekenin aıtty.

Prezıdent Qytaı tarapynyń Ortalyq Azııamen yntymaqtastyq aıasynda ataýly jyldar ótkizý bastamasyn qoldaı otyryp, 2026 jyldy «Bilim berý jáne ǵylymı zertteýler jyly» dep jarııalaýdy usyndy.

Bul bastama bilim, ǵylym jáne akademııalyq almasý baǵytyndaǵy baılanystardy júıeleýge, ortaq zertteý jobalaryn keńeıtýge jáne adamı kapıtaldy damytýǵa serpin berýi múmkin. Sonymen qatar mádenı ortalyqtar ashý, kreatıvti ındýstrııa men týrızmdi damytý sekildi gýmanıtarlyq yqpaldastyqtyń ózge baǵyttarymen sabaqtasyp, aımaqaralyq yntymaqtastyqtyń mazmunyn baıyta túsýi yqtımal.

Salyq pen halyq

2026 jyldan bastap salyq júıesi ózgerip, onyń áserin eń aldymen qarapaıym tutynýshy sezinýi múmkin. Jańa Salyq kodeksi esep-qısapty jeńildetýdi, qaǵazbastylyqty azaıtýdy maqsat etedi. Biraq bul ózgeristerdiń ekinshi qyry da bar. Qosylǵan qun salyǵynyń 16 paıyzǵa deıin ósýi naryqtaǵy baǵaǵa yqpal etpeı qoımaıdy. Dári-dármek pen áleýmettik mańyzy bar qyzmetterge jeńildik qarastyrylǵanymen, kúndelikti tutynatyn kóptegen taýardyń baǵasy birtindep joǵarylaýy yqtımal.

Ekonomıst Almas Chýkın bul jaǵdaıdy qarapaıym tilmen bylaı túsindiredi: «1 qańtardan bastap QQS tórt paıyzǵa ósedi, soǵan baılanysty taýarlar qymbattaı bastaıdy. Árıne, bári birden tórt paıyzǵa kóterilmeıdi. Sebebi dúken sórelerinde burynǵy baǵamen alynǵan taýarlar bar, bul prosess birneshe aıǵa sozylady. Biraq jyl sońynda adamdar «erteń qymbattaıdy» dep, azyq-túlikti, turmystyq zattardy aldyn ala alyp qoıýy múmkin. Al odan keıin halyqtyń satyp alý múmkindigi tómendeıdi».

Iаǵnı, salyqtaǵy ózgeris bir kúnde baıqalmaıdy, biraq ýaqyt óte qaltaǵa salmaq sala bastaıdy. Aldymen baǵa jaılap kóteriledi, keıin adamdar únemdeýge kóshedi. Memleket úshin bul reforma bıýdjetti turaqtandyrýdy kózdese, qarapaıym halyq úshin 2026 jyl shyǵyn men tabysty qaıta tarazylaıtyn, kúndelikti tirshilikte eseppen júretin kezeńge aınalýy yqtımal.

Biraq salyqtyq tártiptiń ashyq ári túsinikti bolýy bıznestiń kóleńkeden shyǵýyna, jańa jumys oryndarynyń paıda bolýyna jol ashýy múmkin. Al orta jáne uzaq merzimde bul ózgerister ekonomıkadaǵy tepe-teńdikti saqtap, áleýmettik mindettemelerdiń ýaqytynda oryndalýyna negiz bolady.