Zertteýdiń abyroıly jyly

Qaldyqtan qundy materıal ázirlendi

Sátbaev ýnıversıtetiniń zertteýshileri qant óndirisinde paıda bolatyn negizgi qaldyq – qant qyzylshasynyń syǵyndysyn tıimdi paıdalaný arqyly jańa materıaldar alýdyń tyń tásilin usyndy. Bul qaldyq jalpy bıomassanyń 80 paıyzyna deıin jetedi. Qaýymdastyrylǵan professor Sana Qabdrahmanovanyń jetekshiligimen postdoktorant Faisal Kholiya men PhD doktoranty Merýert Imanbek gıdrotermaldyq sıntezdiń zamanaýı tehnologııalaryn qoldana otyryp, taǵam jáne farmasevtıka salasyna jaramdy joǵary sapaly pektın, shamamen 35 paıyzdyq shyǵymmen sellıýloza, sondaı-aq ólshemi 8-14 nanometrdi quraıtyn fotolıýmınessentti kómirtekti kvanttyq núkteler aldy.

Jańa materıaldar azyq-túlikti saqtaý júıesinde, dári-dármekterdi baǵyttap jetkizý tehnologııasynda, zamanaýı vızýaldy medısınada jáne qoldanbaly nanotehnologııa salalarynda keńinen paıdalanýǵa jol ashady. «Bul joba aýyl sharýashylyǵy qaldyqtaryn joǵary sapaly, qosymsha quny mol materıaldarǵa aınaldyrýdyń aıqyn úlgisi», deıdi joba jetekshisi Sana Qabdrahmanova.

Zertteý jumystary Sátbaev ýnıversıte­tiniń О́.Baıqońyrov atyndaǵy Taý-ken jáne metallýrgııa ınstıtýtyna qarasty Hımııalyq úderister jáne óndiristik eko­lo­gııa kafedrasy negizinde jumys isteı­tin ozyq fýnksıonaldy materıaldar men olardyń kompozıtteri boıynsha ha­lyqaralyq «R&D» ortalyǵynda júrgizildi. Ǵalymdardyń qorytyndysy boıynsha, aýyl sharýashylyǵy qaldyqtaryn qaıta óńdeý – ónerkásiptik aýqymda júzege asyrýǵa bolatyn turaqty ári ekonomıkalyq turǵydan tıimdi úderis. Bul baǵyt aýyldyq aımaqtarda jańa jumys oryndaryn ashýǵa, óndiris salasynyń áleýetin arttyrýǵa jáne eldegi ǵylymı-tehnologııalyq múmkindikterdi damytýǵa jol ashady.

Avtonomdy kólikke arnalǵan zamanaýı sheshimder

Búginde elimizde tehnıkalyq joǵary oqý oryndary tek ónerkásip pen ekonomıkany bilikti mamandarmen qamtamasyz etetin bilim ordalary ǵana emes, sonymen qatar Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstr­liginiń strategııalyq bastamalary men basym baǵyttaryn júzege asyratyn mańyzdy ǵylymı-tehnologııalyq alańdarǵa aınaldy. Bul úderis ýnıversıtetterdiń ǵy­lymı-ınnovasııalyq áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan naqty jobalar arqyly kórinis taýyp otyr.

Sonyń jarqyn úlgisiniń biri – D.Serik­baev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan tehnı­kalyq ýnıversıteti bazasynda quryl­ǵan «SMART Driving Technology» ınjı­nırıngtik ortalyǵy. Atalǵan ortalyq bıyl qarasha aıynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń qoldaýymen ashylyp, Lý Ban sheberhanasynyń damý jolyn jalǵastyrdy. Qazirgi tańda bul ortalyq bilim berý, ǵylymı zertteý jáne avtopılot tehnologııalaryn tájirıbelik deńgeıde ushtastyratyn keshendi ınjenerlik keńistikke aınaldy.

Ortalyqtyń tehnıkalyq ınfraqury­lymy keń múmkindikterdi qamtıdy. Munda jańa býynǵa arnalǵan oqý-tájirıbelik gıbrıdti jáne elektrli avtokólikter, onyń ishinde «Changan» markaly avtonomdy modelder bar. Sonymen qatar avtopılot júıelerine arnalǵan mýltısensorlyq platformalar (LiDAR, radarlar, beınekameralar, ýltradybystyq datchıkter), jasandy ıntellekt pen mashınalyq oqytýǵa negizdelgen kompıýterlik kórý, navıgasııa jáne sheshim qabyldaý algorıtmderin ázirleý men synaqtan ótkizý múmkindikteri qarastyrylǵan. Budan bólek, ıntellektýaldy kólik júıeleri men sıfrlyq kartalar, jol qaýipsizdigi men tótenshe jaǵdaı ssenarıılerin modeldeýge arnalǵan sıfrlyq sheshimder, AR/VR-sımýlıatorlar, sondaı-aq ekologııalyq taza ári avtonomdy kólikke baǵyttalǵan «SMART» tehnologııalar ortalyq jumysynyń mańyzdy bóligi sanalady.

Osylaısha, «SMART Driving Technology» ınjınırıngtik ortalyǵy júrgizýshisiz kólik, jasandy ıntellekt jáne ıntellektýaldy transporttyq júıeler salasynda ınnovasııalyq sheshimderdi ázirleý men synaqtan ótkizýge arnalǵan zamanaýı tehnologııalyq platforma retinde qalyptasty. Dál osy ınfraqurylym ShQTÝ-dy Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrliginiń júrgizýshisiz taksıge arnalǵan sıfrlyq kartalar ázirleý bo­ıynsha qanatqaqty jobasyna qatystyrýǵa múmkindik berdi. Joba sheńberinde jasandy ın­tellekt algorıtmderin tekserý jáne tehnologııalardy tájirıbeleý úshin ortalyq­tyń «Changan» markaly oqý-tájirıbelik avtonomdy kólikteri paıdalanyldy.

Atalǵan tájirıbe Memleket basshysy­nyń «Qazaqstan jasandy ıntellekt dáýi­rinde» atty Joldaýynda belgilengen avtopılot, jasandy ıntellekt jáne smart-kólik baǵyttaryn damytý mindetterin iske asyrýdaǵy vedomstvoaralyq yntymaq­tastyqtyń naqty úlgisi boldy. Bul rette «memleket – ýnıversıtet – tehnologııa» arasyndaǵy baılanys abstraktili tujyrym deńgeıinen shyǵyp, otandyq joǵary oqý oryndarynyń kólik salasy men eldiń sıfrlyq ekonomıkasyn tehnologııalyq jańǵyrtýǵa naqty daıyn ekenin kórsetti.