Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev eki jyl burynǵy Joldaýynda ilkimdi joba barlyq salany qamtýǵa tıis ekenin aıtyp, Úkimetke tapsyrma bergen edi. Áleýmettik ámııanǵa salynǵan qarajatty bankter, kollektorlar, salyq organdary óndirip ala almaıdy. О́ıtkeni «Tólemder jáne tólem júıeleri týraly» zańmen qorǵalatyn qarajat tek áleýmettik maqsatqa ǵana jumsalady. Ulttyq bank, Saýda jáne ıntegrasııa, Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikteri birlesip, áleýmettik ámııandy jan-jaqty saralap engizdi. Áleýmettik ámııan bank kartasyna balama sanalady. Munyń artyqshylyǵy – Ulttyq bank júıesinde árbir el azamatyna JSN negizinde ashylady. Shot ashý nemese bank kartasyn jańartýǵa (árbir 3 jyl saıyn) ekinshi deńgeıdegi bankterge barýdyń qajeti joq. Sondaı-aq ámııanǵa áleýmettik tólemderdi proaktıvti túrde esepteýdiń de múmkindigi qarastyrylǵan.
Taǵy bir eskerer jaıt, azamattarǵa áleýmettik tólemder men járdemaqylardyń qaıda esepteletinin tańdaý múmkindigi bar. Áleýmettik ámııanǵa elektrondyq aqshamen nemese ádettegi tásilmen bank kartasyna aýdarý joldary usynylady. Áleýmettik ámııannan óz qarajatyn bank kartasyna aýdarýǵa, bankomattan sheship alýǵa da bolady. Banktik tólem quraly retinde barlyq qaýipsizdik talaptaryna saı keledi. Eń aldymen ámııandy qoldanýshy tarapynan eki faktorly aýtentıfıkasııa júrgiziledi. Derbes derekterdi qorǵaý, saqtaý, óńdeý qamtamasyz etiledi. Ekinshi deńgeıli bankter men elektrondyq tólem júıelerine qoıylatyn qoldanystaǵy barlyq talaptar áleýmettik ámııanǵa da tıesili. Elektrondyq kartamen onlaın rejiminde kommýnaldyq qyzmet syndy tólem túrlerimen de esep aıyrysýǵa bolady.
Memleket basshysy byltyrǵy Joldaýynda sıfrlandyrýǵa basa mán beretinin atap ótti. «Túptep kelgende, elimizdiń túbegeıli sıfrlyq jańǵyrýyn halyqtyń turmys sapasyn jaqsartýǵa bastaıtyn jol deı alamyz. Memleket ár azamattyń laıyqty tabys taýyp, sapaly áleýmettik qyzmet alyp, erteńgi kúnine senimdi bolýy úshin barynsha jaǵdaı jasaı beredi. Sebebi qolǵa alynǵan barlyq reforma bir ǵana maqsatty kózdeıdi. Bul – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý jáne eldiń jan-jaqty órleýin qamtamasyz etý. Elimizdiń halyqaralyq bedelin arttyrý jolyndaǵy kúsh-jigerimizdiń túpki máni de – osy. Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt dáýirinde memleketimizdiń ulttyq strategııalyq múddesine saı keletin teńgerimdi ári syndarly syrtqy saıasaty áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan ornyqty damýymyzǵa zor yqpal etedi dep senemin», dedi Prezıdent.
2024 jyly elimizdegi mektepterge áleýmettik ámııan sıfrlyq júıesi engizilip, synaqtan ótkizildi. Bul júıe áleýmettik kómek alatyn otbasylardyń 5–11-synyptarda oqıtyn balalaryna beriletin tegin ystyq tamaqtyń ádil ári ashyq túrde taratylýyn qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Basty ereksheligi – ata-analardan eshqandaı qaǵaz qujat jınaýdyń qajeti joq. Qoldaý alý quqyǵy memlekettik derekter bazasy arqyly avtomatty túrde anyqtalady. Áleýmettik ámııannyń sıfrlyq sheshimi memlekettik qoldaýdy anyqtap, avtomatty túrde kórsetip qana qoımaı, oqýshynyń ózine tıesili tamaqty alǵanyna naqty kóz jetkizýge múmkindik beredi. Memlekettik qoldaý alýǵa quqyǵy bar otbasylardyń balalaryna tegin ystyq tamaq berý úderisin avtomattandyrýǵa ári ashyq baqylaýǵa arnalǵan sıfrlyq platforma ilkimdi joba ekenin aqtady.
Júıeniń jumys isteý tártibi kúrdeli emes. Ata-analarǵa balasynyń tegin tamaqtanýǵa quqyǵy bar ekendigi týraly habarlama joldanady. Eger kelisimin berse, otbasyǵa avtomatty túrde sıfrlyq tamaqtaný vaýcheri qurylady. Bul vaýcherdi ata-ana eGov mobile qosymshasy arqyly iske qosady. Oqýshy mektep ashanasyna barǵanda arnaıy sáıkestendirý ádisteri – QR-kod, karta nemese Face ID arqyly ystyq tamaq alady. Osydan keıin ata-ananyń telefonyna balasynyń mektepte tamaqtanǵany jóninde habarlama jiberiledi. Júıede keri baılanys fýnksııasy da qarastyrylǵan – ata-ana berilgen taǵamnyń sapasyna baǵa bere alady. Al aıdyń sońynda kórsetilgen naqty qyzmetter negizinde avtomatty túrde oryndalǵan jumystar aktisi jasalyp, jetkizýshige tek naqty qyzmetter úshin tólem júrgiziledi.
«Áleýmettik ámııan» júıesi qanatqaqty rejimde aldymen 20 mektepte synnan ótkizildi. Astana qalasyndaǵy 10 mektepte, sonymen qatar Qostanaı oblysynyń 10 mektebinde oqýshylar «Áleýmettik ámııan» arqyly ystyq tamaqpen qamtyldy. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrliginiń málimetinshe, qanatqaqty jobany nátıjesine qaraı, 1–4-synyp oqýshylaryna da kezeń-kezeńmen engizý josparlanyp otyr. Bul sheshim bilim berý salasyndaǵy barlyq jas toptary úshin tamaqtaný úderisin birizdi etip, memlekettik qoldaýdyń ashyqtyǵy men ádilettiligin kúsheıtedi.
Igi bastama aıaqsyz qalmaı, tolyqqandy júzege asyrylsa, memlekettiń qoldaýy shyn muqtaj jandarǵa kórsetiledi. Qyzmet ashyq júrgiziledi, ata-analar úshin de baqylaý múmkindigi artady. Mektep ákimshiliginiń jumysy jeńildep, jetkizýshiler úshin ádil tólem kepildigi ornaıdy.
Memlekettik qoldaýdy sıfrlandyrý jaı ǵana tehnologııa emes, árbir memlekettik kómek ıesine dál ári ádil túrde jetýin qamtamasyz etetin senim júıesin qalyptastyrý tetigi. Joba ázirge eki qyzmetti: tegin dári-dármek pen mektep oqýshylarynyń tegin tamaqtanýyn qamtyp otyr.
Qoldaýdyń naqty ári ashyq kórsetilýin qamtamasyz etetin «Áleýmettik ámııan» jobasyn áli de kúsheıtip, damytýdyń mańyzy zor. Prezıdent Joldaýynda aldaǵy úsh jylda elimiz tolyqtaı sıfrlyq memleketke aınalýǵa tıis ekenin atap ótip, naqty strategııalyq mindetterdi júktedi. Memleket basshysy árbir azamattyń laıyqty tabysqa qol jetkizip, sapaly áleýmettik qyzmetter alýyna barlyq jaǵdaı jasalyp jatqanyna toqtaldy. Mundaı ıgi istiń biri, álbette, «Áleýmettik ámııan» jobasy.
«Amanat» partııasy Saıası menedjment akademııasynyń dırektory Tamara Dúısenova ilkimdi bastama ata-analarǵa, sozylmaly aýrýǵa shaldyqqan azamattarǵa, ózge de sanattaǵy adamdarǵa bıýrokratııalyq kedergilersiz tıisti qoldaý kórsetýde áleýmettik saıasattyń tıimdi sıfrlyq quralyna aınalǵanyn aıtady. Qazirde osy joba arqyly ystyq tamaqpen qamtylǵan 1,6 mln bala, elektrondyq resept arqyly dári-dármek alatyn 2 mln-nan astam eresek adam tirkelgen.
– Áleýmettik ámııandy mektepterde engizý, birinshiden, qaǵazbastylyqtan arylýǵa múmkindik berdi ári qarajattyń ashyq jumsalýyna jol ashty. Ekinshiden, ata-analar balalardyń mektep ashanasyna barǵany týraly, kúndelikti as máziri jaıynda aqparat alyp otyr. Biz árbir adamnyń ózine tıesili áleýmettik qoldaýlar týraly ashyq ári naqty aqparatqa qol jetkizýin qalaımyz. Alaıda ata-analar bul júıege belsendi aralaspasa, keri baılanys jasamasa, júıe tolyqqandy jumys isteı almaıdy. Byltyr qazan-qarasha aılarynda 19 myń ǵana ata-ana mekteptegi tamaq sapasyna baǵa bergen, bul jalpy ata-analardyń nebári 0,04%-y ǵana. Al der kezinde júrgizilgen baqylaý – mektep ashanalaryndaǵy ýlaný sekildi rezonanstyq jaǵdaılardy boldyrmaýǵa septigin tıgizedi, – deıdi T.Dúısenova.
Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi Memlekettik qyzmetter komıtetiniń tóraǵasy Aınur Júsipova búginde 6,7 myńnan astam bilim oshaǵynda oqýshylardyń mektep ashanalarynda tamaqtanýyn esepke alatyn apparattyq-baǵdarlamalyq keshen ornatylǵanyn jetkizdi.
– Bul keshen, ıaǵnı týrnıket mekteptiń kireberisine ornatylǵan. Oqýshy bet-álpetin taný júıesi arqyly ótedi. Osyndaı týrnıketter mektep ashanasynyń kireberisine de qoıylǵan. Júıe ashanaǵa qaı ýaqytta, qaı synyptan, qaı bala kirgenin tirkeıdi. Búginde 910 myń bala osyndaı baqylaý júıesi (skýd) arqyly tirkeldi. Mundaı týrnıket ornatylmaǵan, shaǵyn jınaqtalǵan mektepterde baqylaý arnaıy qosymsha arqyly júrgiziledi, – dedi komıtet basshysy.
Dárimen qamtamasyz etý júıesin sıfrlandyrý isiniń de nátıjesi kóńil qýantarlyq. Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Erbol Ospanovtyń aıtýynsha, keıingi úsh jylda 15,8 mln resept jazylsa, onyń ishinde 12,8 mıllıon dári-dármek «Áleýmettik ámııan» arqyly berilgen. Elektrondy resept pasıentterge, ásirese dıspanserlik esepte turǵandarǵa óte qolaıly. Sebebi sıfrlandyrý sharapaty tıgenge deıin olar qaǵaz qujatty jańartý úshin emhana tabaldyryǵyn tozdyratyn edi.
– Maqsatymyz – sıfrlandyrý deńgeıin 90%-dan asyrý. Bul baǵytta birshama nátıjege qol jetkizdik. Eń áýeli dári-dármekter qoljetimdi bola bastady. Mınıstrlik azamattarǵa tegin dári-dármekti tek áleýmettik dárihanalardan ǵana emes, sonymen qatar jekemenshik dárihanalardan da alýǵa múmkindik beretin qanatqaqty jobany jolǵa qoıyp jatyr, – dedi vıse-mınıstr.
Túıindeı aıtqanda, sıfrlyq memleket qurýdyń alǵysharty sanalǵan ıgi joba óz jemisin berip keledi. Keı oblystarda «Áleýmettik ámııan» iske qosylǵaly memleket qazynasyna bólinetin qarajat ájeptáýir únemdelgen. Dese de keı ata-analar uıaly telefondaryna «Áleýmettik ámııannan» keletin habarlamalarǵa kúmánmen qarap, alaıaqtardyń aram pıǵyly dep senimsizdik tanytatyn kórinedi.
Keleshekte «Amanat» partııasy Saıası menedjment akademııasy shamamen 4 mln adamdy qamtıtyn keń aýqymdy jappaı oqý naýqanyn bastamaqshy. Ár óńirdegi mektepter men emhanalarda mınıstrlik mamandary áleýmettik pedagogterdi, ata-analardy, tegin dári-dármek alatyn azamattardy oqytý jumysyn júrgizedi. О́ıtkeni memleket jyl saıyn ár balaǵa, balabaqshaǵa baratyn búldirshinnen stýdentke deıin qomaqty qarjy bóledi. Ár otbasy bul somalardy ózderiniń sıfrlyq profılderinen kóre alady. Demek «Áleýmettik ámııan» áleýmettik saıasattyń múldem jańa deńgeıdegi aınasy bolady.
