«Árkimniń týǵan jeri – Mysyr shári» deýshi me edi? Alaıda Berikqaraǵa tabany tıgen jergilikti turǵyndar ǵana emes, óńirge kelgen meımandar da «jer jánnaty eken» dep jatady. Shaqpaqtyń salqyn samaly dıdaryńdy ópken saıyn saf aýany qushyrlana, qumarlana jutyp, mańaıdaǵy qısapsyz sulýlyqqa kóz almaı uzaq qaraısyń. Shatqaldaǵy samsaǵan ósimdik tóńirekti túrlendirip tur. Onyń ishinde joıylýǵa shaq qalǵan tabıǵat baılyǵy da jetip artylady.
Jerdiń kórkine telingen Berikqara aýdan ortalyǵynan alys emes, 30 shaqyrym qashyqtyqta jatyr. Shatqaldaǵy sırek ushyrasatyn terekter men qyzǵaldaqtar kimniń de bolsyn qyzyǵýshylyǵyn týdyrmaı qoımaıdy. Basqa elden kelgen meımandar Berikqarada jatqan qısapsyz baılyqqa súısine kóz tigip, kóp derekke qanyqqysy keledi. Olardyń san túrli saýal qoıyp, tabıǵat tamashasy týraly tereńirek bilgisi keletinin ózimiz de baıqaǵanbyz.
Árıne, qoınaýy qazynaǵa toly shatqal memleket nazarynan tys qalmaıtyny aıtpasa da túsinikti. Sodan da bolsa kerek, Úkimet biraz ýaqyt buryn arnaıy qaýly shyǵaryp, qoryqty qamqorlyqqa aldy. Bir sózben aıtqanda, Berikqarany memlekettik qaýmal, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq sanatyna engizdi. Jýaly jurtynyń ǵana emes, Jambyl óńiriniń maqtanyshyna aınalǵan shatqaldyń jalpy aýmaǵy 17,5 myń gektar jerdi alyp jatyr.
Oblys aýmaǵyndaǵy eń kórikti jerlerdiń sanatyna engen Berikqara shatqaly týraly aıtylatyn áńgime az emes. Jýaly jurty da qoryq týraly san túrli boljamǵa negizdelgen derekterdi jıi tilge tıek etip jatady. Jurt aıtqan derektiń biri Berikqara shatqalyn jaýgershilik kezeńmen baılanystyrady. Jergilikti halyqtyń aıtýynsha, shatqal yqylym zamanda jaýǵa qarsy qol bastaǵan, beıbit zamanda taý ańǵarynda eldi eginshilikke úndep aryq qazdyryp, elge sharapaty tıgen Berik esimdi kedeı jigittiń esimimen atalǵan kórinedi. Álbette, bul shatqal ataýyna qatysty aıtylatyn san túrli áńgimeniń bir nusqasy ǵana.
Birneshe jyl buryn dúnıeden ozǵan jambyldyq qalamger Kárim Baıalıev óz eńbeginde Berikqaraǵa qatysty taǵy bir derektiń shetin shyǵarǵan bolatyn. Ol «Jasarǵan Jambyl jerinde» atty jınaǵynda jońǵar shapqynshylyǵy kezinde dál osy shatqalda berik qamal bolǵan degendi alǵa tartady. «Shatqaldyń ataýy sol sebepti Berikqara dep atalǵan» deıdi ol ózi biletin málimetti bólisip.
Jýalylyqtar tabıǵattyń tosyn minezi men qubylysyn da osy shatqalmen baılanystyrady. Naqtyraq aıtsaq, kóktem, kúz mezgilinde jıi soǵatyn daýyldy jergilikti halyq «Berikqara jeli» dep atap ketken. Bul shatqalǵa qatysty áńgimelerdi estigen saıyn qupııasyn asha túskiń keledi, jańa derektermen tanysýǵa beıil turasyń.
Shynynda da, Berikqara shatqalyndaǵy tabıǵat ǵajaıyptary tamsandyrmaı qoımaıdy. О́lketanýshylar keltirgen derekke sensek, «Qyzyl kitapqa» engen aǵashtar men shópterdiń sırek tuqymdaryn, tipti jabaıy almanyń da joǵalýǵa aınalǵan sırek surpyn Berikqara shatqalynan kezdestirýge bolady. Budan bólek munda jıi ushyrasatyn Zarafshan arshasy, rechel almurty, Tıan-Shan jońyshqasy, taý saǵyzy, kók tiken, Korolkov báısheshegi, Greıg, Kaýfman qyzǵaldaǵy, Berikqara teregi kózdiń jaýyn alady.
Mamandar Berikqara shatqalyn aıryqsha baǵalaıdy. Olar keltirgen derekke sensek, sırek kezdesetin terek shatqaldyń tereń túkpirinde ilgeridegideı kóp bolmasa da, azdap ushyrasady. Mundaı terek Tek AQSh shatqaldarynyń birinde ǵana bar kórinedi.
Qalaı alyp qarasaq ta, Berikqara shatqaly Jambyl oblysyndaǵy eń kórikti jerler sanatyna jatady. Shatqaldaǵy tabıǵı baılyqty mamandar qaı kezde de nazardan tys qaldyrǵan emes. «Berikqaranyń tabıǵı baılyǵy – álemde sırek kezdesetin terekteri», deıdi olar.
Jambyl oblysy,
Jýaly aýdany
