Jádiger • Búgin, 08:17

«Husraý-Shyryn» dastany

10 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Elordadaǵy Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortaly­ǵy­nyń qorynda HIV ǵasyr týyndysy «Husraý-Shyryn» das­ta­ny­nyń Parıj ult­tyq kitap­hana qorynan alynǵan túp­­nus­qalyq kóshirmesi saqtaýly tur.

«Husraý-Shyryn» dastany

Atalǵan ortalyqtyń bilikti mamany ári arheografy Ádiláli Jabyqbaıulynyń aıtýyna qaraǵanda, bul dastan Altyn Orda dáýirine tán mura hám HIV ǵasyrdyń birinshi jartysynda, ıaǵnı 1341 jyly Ulyq ulys hany Tynybekke arnalyp jazylǵan. Dastannyń mazmuny Husraý men Shyryn arasyndaǵy mahabbat hı-kaıasyna negizdelgen.

«Ázerbaıjan halqynyń kemeńger aqyny Nızamıdiń «Husraý men Shyryn» poemasyn Qutb aqyn qypshaq-oǵyz tiline 1341–1342 jyldary aýdarǵan bolsa kerek. Bul – Tynybektiń Altyn Orda taǵyna otyrǵan kezi. Aýdarmashy dastandy Tynybek patsha men hansha­ıym Malıka qatynǵa arnaıdy. Dastan 91 taraý, 4740 báıitten turady. Jalpy kólemi – 120 paraq. Dastanda Qutb aqynnyń ózi jazyp, qosqan jyr joldary da bar. Qalǵandary shyǵarmany kóshirýshiler tarapynan qosylǵan óleńder bolyp keledi», dep jazypty fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Nemat Kelimbetov 2001 jyly jaryq kórgen «Ejelgi dáýir ádebıeti» atty eńbeginde.

Shyǵarmanyń basty ereksheligi –  túrki-qypshaq poezııasynyń kórnekti ádebı jaýharlarynyń biri retinde baǵalanýy. Poemada avtorlar tarapynan keltirilgen aforızmder men maqal-mátelder shyǵarmanyń qundylyǵyn arttyryp tursa, kelesi kezekte atalǵan dastan –  ortaǵasyrlyq túrki poezııasy men folkloryn zertteý úshin asa baı derekkóz sanalady.

Sondaı-aq ortaǵasyrlyq túrki týyndylaryn zerttegen ádebıetshiler  XIV ǵasyr týyndysy Qutb shyǵarmasynyń tili men XVII ǵasyrdyń basyndaǵy Qadyrǵalı bek Jalaıyrı «Jamıǵ at-taýarıh» eńbeginiń tili óte jaqyn ekenin aıtady. Oǵan dálel – eki shyǵarmadaǵy tirkester, termınder men sózder birdeı.