Alash baspasózinen Qazaq eli jyl basyn eskishe 9 naýryzda qarsy alǵanyn oqımyz. 1988 jyly Qazaqstan Naýryz merekesin 62 jyldan keıin qaıta resmı atap óte bastaǵanda, toılanatyn kún 22 naýryz dep belgilendi. 2009 jyldan bul data Ortalyq Azııa respýblıkalarymen sáıkestendirildi (21-23 naýryz aralyǵy). Osylaı azattyqty ańsaǵan zııalylar armany kezeń-kezeńmen júzege asty.
Ult zııalylary «ata ǵuryp» uǵymyna eldi sapalandyratyn, ar-uıatyn saqtaıtyn, tájirıbesin arttyratyn, bereke-birlikti nyǵaıtatyn, senim men táýekeldi qoldaıtyn qundylyqtardy syıdyrdy. Ult ustazy: «Jurt úshin shyǵarylǵan nárse jurtqa jaqyn bolýǵa tıis. Aspandaǵanmen alys kete almaspyz. Artyldyq degenmen elden alys kete almaspyz» deıdi. Muny bir deńiz. Máni – tamyrdan, eldik múddeden jyraqtamaý. Alaıda kelesi eńbeginde eskige baılanbaı, óristeýdi de aıtady: «О́tkendi qýǵandy qoıyp, osy kúıińdi túzeýge jón izde!».
Kúni keshe jańa Konstıtýsııaǵa qatysty jalpyulttyq referendým ótti. Saıası reformany el ómirine jaqyndatatyn, sońǵy jyldardaǵy ózgeristerdi zańmen tııanaqtaıtyn bas qujattyń qajettigi túsinikti edi. Memleket pen qoǵam jańaryp, al Ata zań burynǵysha qala bermeıtini aıdan anyq. Osy bastamany teristeýge, keı babyna kúmán keltirýge tyrysqandar syrttan da, óz ishimizden de baıqaldy. Biraq kózi ashyq, ádiletke sengen halyqtyń basym kópshiligi jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldap daýys berdi. Aqań jazǵandaı, «Zákúnniń asyl túbi – áýeli húkimet pen halyq arasyna salatyn, ekinshi húkimetke qaraǵan adamdardyń aralaryna salatyn jol». Bul – álipbılik anyqtama. Al sol bılik pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynas, bılik tarmaqtarynyń maqsat-mindetteri bas qujatta qattalǵanda, munda ata ǵuryptan túrli qaterge deıingi táýekelder zań júıesimen, sharttylyǵymen kósetiletini, retteletini sózsiz edi.
Halqymyzda ejelden kele jatqan «Zamanyna qaraı – zańy, toǵaıyna qaraı – ańy» degen maqal bar. Munyń da máni Aqań meńzegen ata ǵuryptan órbıdi. Biz shekara syrtyndaǵy tórt tarapty da, keıde qarly, keıde qarsyz alys-jaqyn memleketterdiń pıǵyl-peıilin de eskerýge májbúrmiz. Tarıhtaǵy Abylaı arpalysy, Ábilqaıyr áldeǵaıymy, Kenesary kúńirenýi, Syzdyq sergeldeńi azat urpaǵynan saqtyqty, aqyldy, namysty, jaýapkershilikti qatar tileıdi. Jalań aıqaı, jalǵan úgit, jadaǵaı pátýa, jetesiz jarnama eshqashan ata ǵuryp ta, jón de bola almaıdy.
Sonaý Shyńǵys han zamanynan bastalyp, qaǵan urpaǵy – Ulyq ulys (Altyn orda) handaryna deıin jetken «Uly jarǵyda» mynandaı bap bar: «Keleli oı aıtarda úsh aqyldy adammen keńes. Olar qoldasa, jarııa et. Qoldamasa, dymyń ishińde bolsyn!». Sóz bostandyǵy dáýirinde biz muny mysal úshin ǵana dáıektedik. Aıtpaǵymyz – A.Baıtursynulynyń «ata ǵuryp» uǵymynyń astarynda osyndaı eldik parasat tur. Ata zańdaǵy «Uly dala tarıhynyń myńdaǵan jyldyq sabaqtastyǵynan» jetken sondaı bir josyqta: «Jaýynger beıbit zamanda buzaýdaı momaqan, soǵys kezinde ash qyrandaı úreıli bolsyn» delinipti. Osy bapty Aqań óz kezeńinde aǵartýshylyqqa burýdy qalady. Biz búgin muny bilim-ǵylymǵa, IT tehnologııa-ınnovasııaǵa qaraı qalyptaýǵa múddelimiz.
Ata ǵurypta jaýapsyz (jalǵan sóıleıtin, sóz tasıtyn, ýáde men sertke turaqsyz) adamdy «tiri ólik» deıdi. «Uly jarǵy» úsh ret aldaǵandy ólim jazasyna kesipti. Aǵartýshy Aqań «túlenmen túrin ózgertken» t.b. kemshilikter tárbıe, bilim, mádenıet qýatymen túzeledi deıdi. Sol úshin de ıgi dástúr (ata ǵuryp) pen jańashyl zańdy úılestirýdi armandaǵan.
Alash alyby A.Baıtursynuly eldik rýhanı deńgeıdi, ata dástúrdi «asyl sózdiń jańa sıpatyn kórsetken» Abaıdaı tulǵalar bıikke kótergenin de aıtty. Dananyń paıymynsha, kemel adam shynshyldyǵymen, izgiligimen, aqylymen (qarasózde sıddyq, kárám, ǵaqyl) erekshelenedi. Osy sapaǵa jetý úshin talapkerde yjdaǵat bolýy kerek. Muny nege Naýryz merekesine oraı aıtyp otyrmyz? О́ıtkeni jańarý – kemeldikke aparar joldyń bastaýy.
Jańa Ata zańnyń 3-babynda «jaýapty jáne jasampaz otanshyldyq ıdeıasyn ilgeriletý; tól mádenıetti qoldaý» − elimizdiń negiz quraýshy qaǵıdattary qatarynda kórsetilgen. Mine, osy turǵydan da Naýryz merekesi – pálsapa-tujyrymdamasymen, sán-saltanatty dástúrimen, áleýmettik-halyqtyq sıpatymen qoǵamdy tutastandyratyn rýhanı kúsh. Alash arystary ata ǵuryptyń osyndaı jańarý tetigin taýyp, mazmunyna sol zaman zárýligin engizýdi oılady.
Jalpy, Naýryz – mereke ǵana emes, keshendi ózgeris uǵymy. Bul oraıda ol Memleket basshysy Q.Toqaev aıqyndaǵan «Taza Qazaqstan» tujyrymdamasynyń bir qyrymen sáıkesedi. Nıettiń, pikirdiń, istiń, ortanyń tazalyǵy – oń ózgeriske sep. Qoǵamdyq qundylyqtardyń, mádenı kod pen oılaýdyń shynaıy jańarýy zamanaýı óndiristiń de tıimdi jumys isteýine áser etedi.
