Qoǵam • Búgin, 07:50

Áıgili kúıshi týraly zertteý

10 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Astanadaǵy Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde dombyra kafedrasynyń oqytýshysy, fılosofııa doktory (PhD) Aıtolqyn Toq­taǵannyń «Dına Nurpeıisova kúıleriniń rýhanı álemi» atty monografııasy ta­nys­tyryldy. Alqaly jıynǵa kúıshi-zertteýshiler, zııaly qaýym ókilderi qatys­ty.

Áıgili kúıshi týraly zertteý

Keleli kezdesý Dına Nurpeıiso­va­nyń ómi­ri men shy­ǵar­­ma­shylyǵyna arnalǵan beınerolıkpen bastaldy. Avtor Aıtolqyn Toqtaǵan eńbektiń mazmuny men ǵylymı jańa­lyǵyna qysqasha toqtalyp ótti. Jıynǵa fılosofııa dok­tory Darhan Qojabaı mo­de­­ratorlyq etti. Qaty­sý­shylar monogra­fııa­nyń ǵylymı ma­ńy­zyn aıtyp, qazirgi kúı óne­rin zertteýdegi ózekti máse­leler tóńireginde oı-pikir­lerin bildirdi.

«Kúı ana» qoǵamdyq qo­ry­nyń basshysy, Dına Nur­peıisovanyń shóberesi Tólegen Qýanyshev mo­no­­grafııanyń tulǵa taný máselesi úshin asa qun­dy eńbek ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, kúıshi Dınanyń ómiri men shyǵar­mashylyǵyn ashqan buryn sońdy akademııalyq ǵylymı júıeli kitap bolǵan emes. «Dına Nurpeıisovanyń shyǵarmashylyq joly» degen birinshi bólim­de kúıshiniń ómir joly kezeń-kezeńimen tal­dan­ǵan. Narynqumdaǵy ba­la­lyq shaǵy, shyqqan tegi, bo­ıjetken kezeńi, Astrahan óńi­rindegi ómiri, ke­ıingi Almatydaǵy shyǵarmashylyq belesteri, Jambylmen kezdesýi, ómiriniń sońǵy jyldary keńinen qamtylǵan.

«Ekinshi bólim – «Dı­na­nyń oryndaýshylyq sheberligi». Bul bólimde kúı óneriniń ishki fılosofııasy, oryndaýshylyq ereksheligi tereń taldanady. Avtor Qurmanǵazy kúıleriniń ınterpretasııasyna toqtala otyryp, Dınanyń oryndaý má­nerindegi ımpro­vı­za­sııa­nyń basymdyǵyn kórsetedi. Bul bizge mańyzdy bir tujyrym beredi: kúı tek notalyq dáldikpen shektelmeıdi, ol – mazmunǵa saı týyndaıtyn shyǵarmashylyq, ımprovızasııalyq úderis. Árıne, akademııalyq oryndaý qajet, biraq tyń­daý­shy­nyń tanym deń­geıi men rýhanı qabyl­daýy­na qaraı kúıdiń erkin órisi de saqtalýǵa tıis. Úshinshi bólim – «Dástúr jalǵastyǵy men jańashyldyǵy». Munda avtor salystyrmaly taldaý arqyly Dına men basqa kompozıtorlardyń attas kúılerin zerdeleıdi. Mysaly, «Baıjuma», «Bul­bul», «Jiger», «Qos­al­qa», «Bozsholaq» jáne «Jańa bozsholaq» kúı­leri arqyly dástúr men jańa­shyldyqtyń sabaq­tas­tyǵy aıqyn kórsetilgen», dedi T.Qýanyshev.

Sonymen qatar eńbek­te Dınanyń zamanyna saı taqyryptarǵa, ıaǵnı áıel beınesi, soǵys kezeńi, memlekettik merekelerge arnalǵan kúılerine de erekshe mán berilgen. Bul kúı óneriniń tek estetıkalyq emes, áleýmettik-ıdeo­lo­gııalyq qyz­met atqarǵanyn kór­­setedi. Kúıshiniń oryn­daý­shylyq jáne kompo­zı­torlyq sheberligi mýzy­ka­lyq salystyrmaly tal­daý arqyly ashylǵan. Kitap dombyrashy-oryndaýshy, mýzyka zertteýshi ma­mandarǵa, sol sııaqty jalpy ónersúıer qaýymǵa arnalǵan.