Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Keıingi ózgerister qatarynda targettik jáne ımmýnoterapııany engizý, dıagnozdy bıopsııa arqyly naqtylaý, sondaı-aq naýqasty júıeli baqylaý bar. Al negizgi aıyrmashylyq emdeý syzbalarynda emes, jańa dáriler men tehnologııalardyń qoljetimdiliginde kórinedi. Onkolog-dáriger Ilıa Fomınsevtiń aıtýynsha, zamanaýı tehnologııalar men ǵylymı jańalyqtar isik bıologııasyn dál saralaýǵa jol ashyp otyr. Degenmen derttiń bul túrin jeńil-jelpi tumaý sekildi aýrýmen salystyrý múmkin emes. Sebebi tumaý et pen súıektiń arasyndaǵy jel tárizdi, ony aǵzadaǵy tabıǵı ımmýndyq júıe arqyly da jeńýge bolady.
«Jaqyn arada qaterli derttiń qupııasy tabylatynyna senemin. Biraq obyr tumaý sııaqty jelmen kelip, termen ketetindeı ońaı aýrý emesi túsinikti», deıdi I.Fomınsev.
Medısına ǵylymdarynyń doktory Sýrııa Esentaeva esimi hımııa terapııasy segmentinde jaqsy tanys. Onyń aıtýynsha, hırýrgııa, dárilik terapııa, sáýlelik emdeý, molekýlalyq dıagnostıka biryńǵaı júıe retinde jumys isteıdi. Qoldanystaǵy onkomarkerler obyrdy bastapqy kezeńde de anyqtaı alady. Biraq obyr isigi jasýshasyn qaı kezeńde tanıdy degen másele kún tártibinen túsken emes.
«Bizdiń dárigerlerdiń biliktiligi, qoldanystaǵy tehnologııanyń deńgeıi óte joǵary. «Bizde emdeýdi bilmeıdi», «preparattar men hattamalar eskirgen» degen áńgimeni men de estımin. Emdeý hattamalary birdeı, preparattar da kem emes ekenin aıta-aıta sharshadym. Meniń oıymsha, bul senimsizdik birinshi kezeńde dárigerden qajetti aqparatty, óz suraqtaryna jaýap almaǵan, óz problemalarymen ońasha qalǵan sátte týyndaıdy. Osy turǵyda halyqtyń medısınalyq saýaty da asa mańyzdy», deıdi S.Esentaeva.
Ǵalymnyń aıtýynsha, elimizde keıingi jyldary toq ishek, ókpe, melanoma, mıdyń qaterli isigindegi keıbir genetıkalyq markerlerdi anyqtaý arqyly molekýlalyq dıagnostıka damı bastady. Markerlerdiń tizimi osy qaterli isik lokalızasııasyn emdeý hattamalaryna engizilgen.
Osy ýaqytqa deıin dıagnoz PTR ádisimen anyqtalyp kelse, qazir genetıkalyq profıldeý ádisi (NGS) qoldanylyp júr. Bul derttiń qaı satyda ǵana emes, genderdiń jetkilikti úlken sanynyń (52-den 161, 300-ge deıin) jaı-kúıi týraly aqparat alýǵa múmkindik beredi. Endigi jerde gıstologııalyq materıaldardy shetelge jiberýdiń qajeti joq. Molekýlalyq, genetıkalyq isik markerleri árbir jeke naýqasta aýrýdyń tolyq kórinisin alý, terapııany daralaý turǵysynan durys emdeý taktıkasyn tańdaý maqsatynda anyqtalady.
Hımıoterapııa týraly sóz bolǵanda, kópshilik Reseı, Ońtústik Koreıa, Túrkııa elderinde qoldanylatyn preparattardy salystyryp, sońǵysyna basymdyq berip jatady.
S. Esentaevanyń aıtýynsha, onkologııada ǵana emes, jalpy medısınada qoldanylatyn túpnusqa dáriler belgili bir merzimge patentpen qorǵalady. Osy merzim aıaqtalǵan soń, olardyń balamalary – generıkter men bıosımılıarlar – ártúrli elderde óndirile bastaıdy. Mundaı preparattardy shyǵarýǵa farmasevtıkalyq óndiris oryndary halyqaralyq GLP, GCP, GMP talaptaryna tolyq saı bolýǵa tıis. Bul talaptarǵa sáıkes kelmegen jaǵdaıda óndiris júrgizýge ruqsat berilmeıdi.
Sondyqtan Reseıde, Izraılde, Ońtústik Koreıada, Túrkııada nemese Qazaqstanda óndirilgen dári-dármekterdiń arasynda túbegeıli aıyrmashylyq joq.
Elimizde isikke qarsy birneshe ımmýndyq preparattar: pembrolızýmab, atezolezýmab, dýrvalýmab, avelýmab tirkelgen. Olardyń barlyǵy respýblıkalyq emdeý hattamalaryna engizilgen.
«Byltyrdan bastap otandyq pembrolızýmab qoljetimdi boldy. Biz ony otandyq farmasevtıka ónerkásibiniń basty jetistigi dep qabyldaýymyz kerek. Dári-dármek óndirisin damytý – ulttyq qaýipsizdiktiń mańyzdy faktory ekenin árdaıym este ustaǵan jón», deıdi S.Esentaeva.
Búginde onkologııany emdeý tásili ártaraptandyrylǵan, hırýrgııalyq tásil arqyly dertti paıda bolǵan oshaǵynda joıyp jiberýge múmkindik bar. Osy oraıda hırýrgııalyq emdeý tásilimen isik oshaǵynyń aǵzaǵa taralyp ketýiniń aldyn alýǵa bola ma? Hırýrgııalyq tásil qaterli isiktiń qaı kezeńinde nátıje beredi? Bul saýaldarǵa Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵy torakaldy hırýrgııa sektorynyń aǵa ordınatory Valerıı Makarov tııanaqty jaýap berdi. Onyń aıtýynsha, qan júıesiniń isikteri, ókpeniń usaq jasýshaly obyry, sondaı-aq birqatar joǵary agressıvti isikter hırýrgııanyń múmkindigine baǵynbaıdy. Keıbir jaǵdaıda isikti erte alyp tastaǵanda da aýrý tez órshýi múmkin. Mysaly, melanoma óziniń joǵary agressıvtiligimen belgili, sondyqtan emdeý árqashan keshendi bolýǵa tıis. III, IV satylarda hırýrgııa nátıje bermeýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda júıelik terapııa, ımmýnoterapııa, sáýlemen emdeý neǵurlym tıimdi.
«Operasııalardy isiktiń azaıýyn nemese ómirge qaýip tóndiretin asqynýlardyń: qan ketýdiń, isiktiń ydyrap ketýiniń aldyn alý maqsatynda jasaımyz. Muny medısına tilinde salvajdyq nemese qutqarý hırýrgııasy dep ataıdy», deıdi V.Makarov.
Dárigerdiń aıtýynsha, qaterli isikti bir ǵana aǵzanyń derti dep qabyldaýǵa bolmaıdy. Bul – jasýshadaǵy genetıkalyq buzylýlarmen, ımmýndy baqylaýdy joǵaltýmen baılanysty júıeli úderis. Derttiń keıbir túrlerin erte kezeńde de zamanaýı dıagnostıka ádisterimen anyqtaý múmkin. Olar tipti alǵashqy satylarda da mıkrometastazdy bere alady.
Dert bastapqy satysynda, birqatar jaǵdaıda II A (ekinshi A) satysynda hırýrgııa arqyly jazylady. Keń taralǵan úderisterde emdeý ádette júıeli terapııadan – hımıoterapııadan nemese hımıoımmýnoterapııadan bastalady. Budan keıin pasıenttiń jaǵdaıyn qaıta baǵalaý júrgiziledi. Eger hırýrgııalyq aralasý keıingi adıývanttyq terapııamen birge boljamdy jaqsartatyn bolsa, operasııa týraly sheshim qabyldanady.
V.Makarov aıtyp ótkendeı, Ulttyq onkologııa ortalyǵynda isikke qarsy júıeli terapııanyń barlyq zamanaýı túri qoldanylady. Dárigerler halyqaralyq kongreske qatysyp, tájirıbe almasady. Degenmen bizdiń eldegi emniń nátıjesi damyǵan eldermen salystyrǵanda kenje qalǵan degen pikirdi V.Makarov birneshe dálelmen joqqa shyǵaryp berdi.
«Eger obektıvti statıstıkalyq derekterge qaraıtyn bolsaq, pasıentterdiń ómir súrý deńgeıi men kórsetkishteri kóbinese bizdiń respýblıkalyq kórsetkishtermen salystyrylady», deıdi V. Makarov.
Jalpy, hırýrgııalyq, dári-dármekpen emdeý deńgeıi tutastaı alǵanda salystyrmaly. Aıyrmashylyqtar dıagnostıka kezeńinde týyndaýy múmkin. Mysaly, keıbir klınıkalarda isikti molekýlıarlyq-genetıkalyq zertteý tez júrgiziledi, bul derbes emdeýdi erte bastaýǵa múmkindik beredi. Gıstologııalyq qorytyndyny alǵan sátten bastap, ımmýnogıstohımııany qosa alǵanda, tolyq molekýlıarlyq-genetıkalyq taldaý júrgizý, qajet bolǵan jaǵdaıda jańa urpaqty sekvenırleý (NGS) 14 kúnnen aspaýǵa tıis.
Elimizde NGS-dıagnostıka endi ǵana qoldanysqa ene bastady. Klınıkalarda sıtopatomorfologııa, ımmýnogıstohımııa, translıasııalyq onkologııa ortalyǵy tıimdi jumys isteıdi. Munda pasıent tinderiniń úlgileri arqyly isiktiń túri men onyń molekýlıarlyq erekshelikteri anyqtalady, barynsha tıimdi terapııany tańdaýǵa múmkindik týady.
«Immýnogıstohımııalyq zertteýler ádisi isik jasýshalaryndaǵy spesıfıkalyq aqýyzdardy anyqtaýǵa jaǵdaı jasaıdy. Mamandar isikte qandaı molekýlıarlyq markerler bar ekenin anyqtaıdy. Ulttyq ortalyq zamanaýı avtomatty ımmýnogıstohımııalyq júıelermen, sandyq mıkroskoptarmen jabdyqtalǵan, bul zertteýlerdi jyldam, halyqaralyq standarttar deńgeıinde júrgizýge jol ashady», dep sózin túıindedi V.Makarov.
ALMATY
