Onyń aıtýynsha, sózdiń aıaǵyn jutyp qoıý, oıdy durys jetkizbeý, qate jazý, las sóıleýdi qalypty qubylys dep qabyldaıtyn jastar qatary kóbeıgen. Durys sóılemeý durys oılamaýdan bastaý alatynyn eskersek, oıyn túzeı almaǵan, sózin durys sóıleı almaǵan adamǵa kedergi kóp. О́ıtkeni kóp jaǵdaıda sóıleý mádenıeti qalyptaspaǵan adam synı oılaýǵa qaýqarsyz. О́kinishke qaraı tildik qoldanystardyń buzylýyna áleýmettik jelilerdegi ádepsizdik te tikeleı áserin tıgizip jatyr. Jastardyń sanasy kóp jaǵdaıda neniń durys ekenin baǵamdaı almaıdy. Osy kezde aqyldy, meıirban ata-ana, baǵyt silteı alatyn jaqsy ustaz, janashyr dos úsh jaqtan keńes berip, baǵdaryn túzegeni jón deıdi ol.
«Sábı kezinen bastap jaqsy men jamandy, durys pen burysty aıyra bilýdi úıretý kerek. Shekten tys meıirim men qattylyq ta qajet emes. Eń bastysy – ata-anasy balasyn eńbekke baýlyp, qabiletin erte tanyp, ómirlik maqsatyn aıqyndaýǵa kómekteskeni jón. Baǵdary aıqyn, synı oılaý qabileti bar jas eshqashan da týra joldan taımaıdy. Birine-biri qurmetpen qaraıtyn, eńbekqor, meıirimdi ata-ana, ata men áje, janashyr týystardyń arasynda ósken bala tolyqqandy azamat bolyp qalyptasady», deıdi ustaz.
Sondaı-aq ol jastardy qarabaıyrlyqtan saqtandyrady.
«Jastardyń sóıleý mádenıetiniń jyl saıyn jutańdap bara jatqany erekshe alańdatady. Áleýmettik jelidegi paraqshasyna, messendjerge habarlama almasqanda sleng, jargondardy jıi paıdalanyp, kóp jaǵdaıda ne jazyp jatqany túsiniksiz, qate órip júredi. Mádenıetti sóıleý adamnyń parasattylyǵyn, ishki mádenıetiniń kórinisi. Munyń negizi – qazaqy tárbıeden bastaý alady. Biz jasymyzdan boıǵa sińirgen qazaqy tyıymdar qandaı edi? Úlkenniń aldyn kespeý, sózin bólmeý, oıdy qysqa da nusqa jetkizý, eresek adamdarǵa qurmet bildirý, ózińnen jasty qurmetteý, ǵaıbat sózder aıtpaý, daýysyńdy qatty shyǵaryp kúlmeý sııaqty tyıym-erejelermen óstik. Bylaısha aıtqanda, bul tutas ádep júıesi edi. Osy júıeniń buzylyp jatqanyna bárimiz de kinálimiz. О́ıtkeni úıde ata-ana balasymen sóılespeıdi, týys-týǵanmen aralasý sıredi, adamdar arasynda tuıyqtyq basym. Sanany turmys bılep ketti. Mundaı jerde adam ózgelerden oqshaýlanady. Bul da tildik ortanyń ózgerisine belgili bir deńgeıde áserin tıgizedi. Ásirese bul qubylys jastar arasynda anyq baıqalady», deıdi Balgenje Qaraǵulova.
Osy sebepti ol qoly bos kezinde stýdenttermen pikirleskendi unatady, olardy tolǵandyrǵan máselelermen barynsha ashyq sóılesýge tyrysady. Osyndaı erkin áńgimelesýler kezinde qoǵamǵa tóngen qaterdi de jıi baıqaıdy. Balgenje Saǵıdollaqyzy dinı tanymdy ústirt baǵalaý, jalǵan soqyr senimderge eliktegenderdiń artýy qazaqy tanymǵa berilgen soqqy degen pikirde. «Jasyratyny joq, qazirgi kezde dinı ataýlar qazaqy tanym-túsinikpen bite qaınasqan uǵymdardy yǵystyryp shyǵaryp jatyr. Bul alańdatarlyq másele. Dástúrli tildik qoldanys tek qur sóz emes, ol sana-túsinik, qoǵamnyń damý kórsetkishi. Osy jaǵynan kúndelikti qarym-qatynasta qazaqy tildik normalardy durys qoldanýdy bárimiz talap etýimiz kerek», deıdi lıngvıst ustaz.
О́mirdiń keı sátterinde Balgenje Abaı atyndaǵy Almaty ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetindegi ustazdary men ata-anasynyń aqyl-keńesin jıi eske alady. Shalqar aýdanynda 25 jyl boıy mektep dırektory qyzmetin atqaryp, sanaly ǵumyryn bilim salasyna arnaǵan ákesi Qaraǵulov Saǵıdulla danalyq pen ulaǵattyń dánin sepken naǵyz pedagog, al anasy Rýzııa úı sharýasynda otyryp-aq, on balanyń tárbıesin moınyna alǵan meıirimdi ana bola bildi. Áke-shesheniń tárbıesi osy úıdiń segiz balasyna ustazdyq joldy tańdaýǵa yqpalyn tıgizdi. Oǵan segizi de ókinbedi. Búginde Qaraǵulovtar áýletinde 4 ǵylym kandıdaty bar. Olardyń jaqsy dástúrin nemereleri de jalǵastyra bastady. Ata-ájesiniń tárbıesinde ósken Sandýǵash jaqynda PhD dıssertasııasyn sátti qorǵap shyqty. Balgenje men kúıeýi Erjan da uly men qyzynyń tárbıesinde ata-ana ónegesin únemi nazarda ustaıdy.
Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe pedagogıkalyq ýnıversıtetine 1994 jyly jas maman retinde qabyldanyp, sodan beri taban aýdarmastan osy oqý ornynda eńbek etip kele jatqan Balgenje Qaraǵulova – 130-ǵa jýyq ǵylymı eńbektiń avtory. Oǵan qosa 3 monografııa, 5 oqý quralyn jarııalady. Ol talantty shákirtteriniń ǵylym jolyna túsýine de yqpal etip keledi Osy oqý ornynda júrip, sóz tarıhy men qoldanys aıasy, salalyq termınologııa, aýdarmanyń ózekti máseleleri taqyrybynda 30-ǵa jýyq magıstrlik jumystarǵa jetekshilik etti. Balgenje jahandanýdyń tildiń leksıkalyq qabaty men áleýmettik-mádenı ózgeristerge áserin zertteýdi jalǵastyra bermekshi. Onyń basty maqsaty – jaqsy shákirtke laıyqty ustaz bola bilý.
Aqtóbe oblysy
