Elektromobıl kúdikti oıdy seıilte me?

Jalpy, osy kólik túrlerine qatys­ty qoǵamda negizdi-negiz­siz pikir kóp. «QazAuto­Stan­da­rd» ZTB prezıdenti Erbol Seıpi­­lov elektromobılderdiń BUU-nyń №85-00 erejesine sáıkes synaqtan ótkiziletinin málimdedi.

Onyń aıtýynsha, «30 mınýttyq maksı­maldy qýat» kórsetkishi arqyly avto­kó­lik­tiń ahýaly baǵalanady. Osy ólshem – kólik quralynyń resmı qujattaryna engiziletin basty parametr. Onsyz kólik quralynyń túrin maquldaý, konstrýksııanyń qaýip­siz­digi týraly kýálik, elektrondy tólqujat berilmeıdi.

«Kólik arnaıy stendte synaqtan ótedi. 30 mınýttyq maksımaldy qýat kóliktiń belgili bir temperatýrada, belgili bir ýaqyt aralyǵynda ári naqty jaǵdaıda 30 mınýt ishinde bere alatyn eń joǵary qýatyn kórsetedi. Bul – naqty jol jaǵdaıyndaǵy kórsetkishke eń jaqyn mán, sondyqtan shynaıy ári tıimdi dep esepteledi. Halyq­ara­lyq talaptarǵa sáıkes negizgi synaq osy boıynsha júrgiziledi», deıdi E.Seıpilov.

Bul tásil tek qaýipsizdik talabyna ǵana emes, keden men salyq talabyna da áser etedi. Sebebi bizde elektro­mobılderge keden­dik baj salyǵy nól­dik mólsherlememen qol­danylady. Eger kórsetkishter durys berilmese, bul salyqqa da áser etýi yqtımal.

Sonymen qatar sarapshy gıbrıdti kólik pen elektromobıldiń arajigin ajyratý mańyzdy eke­nin aıtady. Elektromobıl tek toqpen júr­se, gıbrıd elektrmen de, benzınmen de júre beredi.

«Qazir elge beıresmı túrde ákelinip jatqan kólikterdiń keıbiri ózin elektromobıl retinde kórsetip, kedendik jeńildikterdi paıdalanýǵa tyrysady. Biraq kórsetkishteri durys bolmasa, keıin satyp alýshy qosymsha salyq tóleýge máj­búr bolady. Mundaı jaǵdaılar qaýip­sizdik pen ekonomıkalyq talaptarǵa keri áser etedi», deıdi ol.

Elimizde 2015 jyldan beri Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq odaqtyń «Kólik qural­da­rynyń qaýipsizdigi týraly» teh­nıkalyq reglamenti qoldanylady. Sonyń aıasynda elge resmı túrde ákelinetin kólikter «kó­lik quralynyń túrin maquldaý» rásiminen ótedi. Bul rásim kezinde kólikter mindetti túrde birneshe halyqaralyq talapqa saı tekseriledi: №100 ereje – elektr qaýipsizdigi, №85 ereje – «30 mınýttyq maksımaldy qýat», №101 ereje – energııa tıimdiligi, №10 ereje – elektrmagnıttik úı­lesimdilik. Alaıda bular tek resmı túr­de ákelingen kólikterge qatysty. Al beı­resmı jolmen kirgen nemese basqa naryq­qa arnalǵandar mundaı synaqtan ótpeıdi.

Elektromobılderdiń qaýipsizdigine qatysty qoǵamda ártúrli alypqashpa pi­kirler de aıty­lady. Keıbireýler mundaı kólikter densaý­lyqqa zalal keltiredi dese, endi biri órt shyǵý qaýpi bar ekenin aıtady. Erbol Seıpilovtiń sózinshe, kólik halyqaralyq qaýipsizdik talaptaryna saı synaqtan ótse, onyń eshkandaı da zııany bolmaıdy.

«Eger kólik beıresmı arnalar arqyly ákelinse, onyń qaýipsizdigine eshkim kepildik bere almaıdy. О́rt qaýpine kelsek, bul belgili bir deńgeıde kez kelgen kólikke tán. Resmı áke­lin­gen kólikter barlyq sertıfıkattaý saty­­larynan ótedi ári elimizdiń klımattyq jaǵ­­daıyna beıimdeledi. Al basqa klımatqa ar­nal­ǵan kólikter qaýip týdyrýy múmkin. Qysta elektr­omobıl júrmeıdi degen pikir de shyn­dyqqa ja-naspaıdy. Sýyqtyń áserinen qýaty belgili deńgeıde tómendeıtini ras. Bul – qalyp­ty jaǵdaı. Bolashaqta avtoındýstrııa bul túıt­kildi de sheshedi dep oılaımyn», dedi sarapshy.

Elektromobılder eń aldymen únem­di­­lik pen ekologııalyq maqsattar negi­zinde jasalǵany belgili. О́ıtkeni avtokólikterdiń aýany lastaýdaǵy úlesi aıtarlyqtaı joǵary. Ekobelsendi Evgenıı Muhamed­ja­novtyń sózinshe, ishki janý qozǵaltqyshy bar jańa kólikterdiń de shyǵaryndylary az emes. Elektromobıl – ekologııalyq máselelerdi sheshýdiń jalǵyz joly emes. Biraq qazirgi jaǵdaıda bul – zııandy azaıtýǵa múmkindik beretin eń tıimdi ári qoljetimdi quraldyń biri.

«Mysal retinde Almatydaǵy Medeý aıma­ǵyn aıtýǵa bolady. Onda ishki janý qoz­ǵalt­qyshy bar kólikterdiń kirýine tyıym salynǵan. Sonyń nátıjesinde ondaǵan myń adam taza aýada serýendep, osy sheshimge rızashylyǵyn bildirip jatyr. Resmı emes derekke súıensek, ekobeketterde shyǵaryndylar normasyn asyr­ǵan kólikterge salynǵan aıyppul kólemi qazir­diń ózinde 1 mlrd teńgeden asqan. Onyń ústine bizdiń normalar asa qatań da emes», deıdi ol.

Ekobelsendiniń sózinshe, birqatar el 2030–2040 jylǵa qaraı ishki janý qozǵaltqyshy bar kólikterden tolyq bas tartýdy josparlap otyr. Bizdiń elde elektrmobılderdiń úlesi ázirge 1%-ǵa da jetpeıdi. Dese de kólikten qalǵan jaramsyz batareıalardy qaıta óńdeıtin arnaıy kásiporyn jumys isteıdi.

«Almatyda qazirdiń ózinde tek qarapaıym batareıalardy ǵana emes, elektr­o­mobılderdiń lıtıı-ıondy akkýmýlıatorlaryn da qabyl­daıtyn zaýyt jumys istep tur. Men ol jerge baryp kórdim. Zaýytta iri kásiporyndarmen jumys jolǵa qoıylǵan. Bul batareıalar qoqys­qa tastalady degen mıfti joqqa shyǵara­dy. Tipti arnaıy memlekettik baǵdarlamasyz-aq kez kelgen jaýapty azamat akkýmýlıatoryn qaıta óńdeýge tapsyra alady», deıdi E.Muhamedjanov.

Orbis Auto dıstrıbýsııany damytý jónin­degi dırektory Vıktor Nesterovtiń sózinshe, Qytaı brendteri tek óziniń ishki naryǵyna arnalǵan, ózge memleketterde paıdalanylmaıdy degen sóz shyndyqqa janaspaıdy. Máselen, Lynk & Co brendi búginde 30-dan astam elde usynylǵan ári olardyń kópshiliginde naryqtyń tolyqqandy qatysýshysyna aınaldy.

«Bizdiń modelder Eýropanyń Euro NCAP júıesinen 5 juldyz alǵan. Bul – qaýipsizdiktiń eń joǵary deńgeıi. Eýropa naryǵynda usynylatyn brendter osy talaptarǵa sáıkes sertıfıkattalady. Qy­taıdyń da óz standarttary bar, biraq halyqaralyq naryqqa shyǵý úshin óndi­rý­shiler eýropalyq talaptardan ótedi. Synaq tek batareıaǵa emes, kólik shanaǵyna da júrgiziledi», deıdi ol.

Álemde byltyr NEV segmentindegi 20 mıllıonnan astam avtokólik satylǵan. Iаǵnı satylǵan ár besinshi kólik osy segmentke tıesili. Bul ósimde Qytaı sheshýshi ról atqarady. 20 mıllıonnyń shamamen 14 mıllıony dál osy elde satylǵan. Nátıjesinde, Qytaı naryǵynda NEV úlesi 50%-ǵa jetti. Demek, ondaǵy árbir ekinshi kólik – elektromobıl nemese gıbrıd.

Al BYD Kazakhstan dırektory Anton Kýsh salany damytýdyń mańyz­dy faktorynyń biri – qýattaý ınfra­qurylymyn jaqsartý ekenin aıtty.

«NEV segmentimen qatar qýattaý stansa­la­ry­nyń jelisi de qarqyndy damyp kele­di. 2024 jylǵy naýryzda olardyń sany 272 bolsa, bıylǵy qańtar aıyna qaraı 854-ke jetti ári aı saıyn artyp kele­di. Qazir stansalardyń jartysyna jýyǵy Almatyda ornalasqan. О́ıtkeni elektro­mobılderdiń basym bóligi osy qalada shoǵyrlanǵan. Degenmen basqa óńirlerde de ınfraqurylym jaqsaryp keledi», dedi ol.

Sarapshylardyń aıtýynsha, elimiz avtoın­dýstrııadaǵy jańa dáýirdiń aldynda tur. Aldaǵy ýaqytta brendter básekesi kúsheıip, damý údeı túsedi. Naryq endi qa­lyp­tasyp kele jatsa da, suranystyń artýy men ınfraqurylymnyń damýy bul baǵyttyń áleýeti joǵary ekenin kórsetip otyr.

Elimizde elektromobılderge degen qyzyǵýshylyq artyp keledi. Bıyl qańtar-aqpan aılarynda jańa energııa kózderin paıdalanatyn 708 jeńil avtokólik satylyp, ótken jylmen salystyrǵanda 4,2 ese ósken. Alaıda jańa tehnologııanyń qaýipsizdigine kúmánmen qaraıtyndar da bar.