Máselen, 2020 jyldan beri baqqa úsh mıllıonnan astam adam kelgen bolsa, byltyrdyń ózinde kelýshiler sany 600 myńǵa jýyqtaǵan. Jurt bul jerge tek serýendeý úshin ǵana emes, sırek ósimdikterdi tamashalap, kórmelerge, dárister men konsertterge qatysý, sondaı-aq qalanyń qaq ortasyndaǵy tabıǵat aralynda tynyǵý úshin de keledi.
О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken kezekti brıfıng barysynda baqtyń ǵylymı qyzmetkerleri sırek kolleksııalar, oranjereıany jańǵyrtý jumysy jáne aldaǵy josparlar týraly aıtyp berdi.
Qazir Bas botanıkalyq baqtyń qorynda ósimdikterdiń 5 myńnan astam túri, formasy men surpy bar. Olar 14 kolleksııalyq ýchaske men ekspozısııada ornalasqan. Mundaǵy eń erekshe ósimdikterdiń biri – Halyqaralyq «Qyzyl kitapqa» engen kóne metasekvoııa. Dınozavrlar dáýirinen beri saqtalyp kelgen bul aǵash Ortalyq Qytaıdyń taýly aımaqtarynda ǵana ósedi. Qylqan japyraqty bolǵanymen, onyń jumsaq qylqandary men usaq butaqtary qys mezgilinde túsip qalady.
– Munda kelgender Almatyda metasekvoııa ósip turǵanyn bilgende qatty tańǵalady. Bul aǵash Qytaıdyń jekelegen aımaqtarynda ǵana saqtalǵan. Biz mundaı ósimdikterdi kópshilikke kórsetip qana qoımaı, olardy bolashaq urpaqqa saqtap qalýymyz kerek. Botanıkalyq baqtyń búgingi basty mindetteriniń biri de osy, – dedi dendrologııa zerthanasynyń ǵylymı qyzmetkeri Svetlana Nabıeva.
Kóktemde kelýshilerdiń erekshe nazaryn aýdaratyn taǵy bir ósimdik – japyraqty aflatýnııa. Sáýirdiń sońy men mamyrdyń basynda aǵash qalyń gúlge oranyp, gúldeý kezeńi eki jarym aptaǵa deıin sozylady. Bul ósimdik Qazaqstannyń «Qyzyl kitabyna» engizilgen, joıylyp ketý qaýpi bar túrler qataryna jatady. Sonymen qatar botanıkalyq baqta ótken ǵasyrdyń 30–40-jyldary otyrǵyzylǵan, Qyzyl kitapqa engen saǵaqty emender alleıasy da saqtalǵan.
«Alpınarıı» ýchaskesinde elimizde sırek kezdesetin gúldi-sándik jáne endemıkalyq ósimdikter jınaqtalǵan. Munda 280 túr ósedi, olardyń 32-si sırek kezdesetin ósimdikter sanatyna kiredi. Olardyń qatarynda Alataý báısheshegi, elimizdegi eń erekshe qyzǵaldaqtardyń biri sanalatyn Regel qyzǵaldaǵy, sondaı-aq Greıg pen Albert qyzǵaldaǵy bar.
– Kópshilik botanıkalyq baqqa sırek ósimdikterdiń gúldegen shaǵyn kórý úshin keledi. Kóktemde kelýshiler ózimizdiń qyzǵaldaqtar men basqa da endemıkalyq ósimdikterdi tamashalaıdy. Árqaısysy sırep bara jatqan ósimdikterdi óz kózimen kórgisi keledi. Biz olardy saqtap qana qoımaı, barynsha kóp adamǵa tanystyrýǵa tyrysamyz, – dedi dendrologııa zerthanasynyń ǵylymı qyzmetkeri Botagóz Bılibaeva.
Botanıkalyq baq jańa kolleksııalar men ekspozısııalardy damytý jumystaryn jalǵastyryp jatyr. Aldaǵy josparlar qatarynda relıkti ósimdikter ýchaskesin qurý, sándik gúldeıtin butalar kolleksııasyn qalyptastyrý, shyrmalyp ósetin ósimdikter ýchaskesin qaıta jańartý bar. Sonymen qatar mamandar «Arqalan» petroglıfter parkinde dala shópteriniń kolleksııasyn jasaqtap jatyr.
Brıfıng barysynda mamandar oranjereıanyń jaı-kúıine de arnaıy toqtaldy. Qazirgi ýaqytta jobalyq-smetalyq qujattamaǵa túzetýler engizilip, qujat jańa normatıvtik talaptarǵa sáıkestendirilip, memlekettik saraptamadan ótkiziledi. Saraptama aıaqtalǵannan keıin rekonstrýksııa jumysy bastalady.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń qoldaýymen «Botanıkalyq baq dostary qory» jeke qory qurylyp, tirkeldi. Qarjylandyrý kózderi de aıqyndalyp, jańartý jumysyn aıaqtaý úshin qorǵa qajetti qarajat bólinip jatyr. Oranjereıany 2027 jyldyń shilde aıynda paıdalanýǵa berý josparlanǵan.
Rekonstrýksııaǵa daıyndyq barysynda botanıkalyq baq qyzmetkerleri ósimdikter kolleksııasyn saqtap qalý úshin bar kúsh-jigerin jumsaýda. Kolleksııanyń bir bóligi jylyjaıǵa kóshirilgen. Olardyń qatarynda shaǵyn kólemdi ósimdikter de bar.
– Oranjereıadaǵy barlyq ósimdikti barynsha saqtap qalýǵa tyrystyq. Kóshirýge bolatyn túrlerdiń bári qazirgi jylyjaıǵa ornalastyryldy. Jóndeý jumystary aıaqtalǵannan keıin burynǵy kolleksııalardy qysqa merzimde qalpyna keltirip, olardy jańa ósimdiktermen tolyqtyrýdy josparlap otyrmyz. Jańartylǵan oranjereıa kelýshiler úshin burynǵydan da qyzyqty bolady dep senemiz, – dedi Svetlana Nabıeva.
Botanıkalyq baqqa degen qyzyǵýshylyq jyl saıyn artyp keledi. Tek 2025 jyldyń ózinde munda 593 326 adam kelgen. Olardyń shamamen 30 paıyzy – mektep oqýshylary men stýdentter. Sonymen qatar ótken jyly baqty 30 myńǵa jýyq sheteldik týrıst tamashalaǵan.
Búginde Botanıkalyq baq áldeqashan jaı ǵana serýendeıtin oryn bolýdan qalyp, dárister, kórmeler, ekologııalyq festıvaldar, volonterlik baǵdarlamalar jáne klassıkalyq mýzyka konsertteri turaqty túrde ótkiziletin mádenı-tanymdyq ortalyqqa aınalyp keledi.
ALMATY
