«Assalaýmaǵaleıkúm, Muhammed Álı aǵa!»

Amerıkalyq ataqty boksshy Muhammed Álı 1942 jyly 17 qańtarda Kassıýs Kleı degen atpen dúnıege keldi. Dańqty sport­shynyń ómirinde qaǵıda ǵyp us­tanǵan erekshe eki sózi bar. Birinshisi, «Eń bastysy – senim» bolsa, ekinshisi: «Kóbelekshe pyr-pyr­lap ushyp, ara sııaqty shaǵyp al» degenge keledi. Jambyl oblysyna qarasty Baı­zaq aýdanyndaǵy Jetibaı aýy­lynda týyp, táýelsiz Qazaq eliniń áýesqoı boksyn jer júzine ta­nytqan Bolat Jumadilov te kánigi boksshy bolyp qalyptasa kele rıngte kóbelekshe pyr-pyrlaı ush­yp, jekpe-jekke shyqqan qar­sy­lasyn arasha «shaǵatyn» bol­dy. Sporttaǵy eń basty nárse – senim ekenin de esinen shyǵarǵan joq. Muhammed Álı bokspen 16 jasynda aınalysa bastasa, Bolat 12 jasynda bel býdy. Amerı­ka­lyq qara balany bir kórgennen tanyǵan bapkerdiń aty-jóni Andjelo Dandı bolsa, Jetibaıdan shyqqan jampozdyń bapkeri Felıks Tıhonovıch Soı da bolashaq álem chem­pıony men olımpıada júldegerin Tolybaı synshydaı jete bildi. Biraq Bolat kúnderdiń kúninde boksshylar qaýymy bir kórýdi ar­man­daıtyn Muhammed Álıge qo­naqjaı Qazaq eliniń salt-dás­tú­rimen: «Assalaýmaǵaleıkúm, aǵa!» dep, qos qoldap sálem berem dep oılamaǵan. Qazaqstannyń, Do­s­tas­tyq elderiniń birneshe dúrkin chem­pıony bolyp, odan Ortalyq Azııa (1995-1997 j.j.) jáne II Shyǵys Azııa oıyndarynda (1997 j) top jarǵannan keıin berendeı berik Bo­lattyń álem chempıo­nat­tary men Olımpıadalarǵa beriletin jol­damalardy birinen keıin birin jeńip ala bastaǵany belgili. Ol qadamy sátsiz de bolǵan joq. Berlın (1995 j.) men Býdapeshttegi (1997 j.) álem chempıonatynda kú­mis pen qoladan medal taqsa, AQSh-tyń Atlanta qalasynda 1996 jyly ótken HHVI Olımpııa oıyn­darynda kúmis medalǵa ıe boldy. Al Hıýstonda (AQSh) 1999 jyly ótken álem chempıo­natynda jeńis­tiń eń bıik tuǵy­ryna kóterilip, altyn medalǵa qol jetkizdi. Sonda Bolattyń bir ózi álemniń qola, kúmis jáne altyn medaliniń ıegeri bolyp shyǵady. 2000 jyly Sıdneıde (Avstralııa) ótken HHVII Ol­ımpııa oıyndarynda Bolat ekinshi kúmis medalin oljalady. Elbasy N. Nazarbaevtyń qolynan «Qur­met» ordenin aldy. Áli esimde, 1999 jyly Jambyl obly­sy­nyń sol kezdegi ákimi Serik Úm­betov oǵan «Jyl adamy» ataǵyn bergen bolatyn. Jalpy, elimizdiń «Qazaqstan» degen qasıetti atyn ekonomı­ka­lyq qıyn-qystaý kezeńde álem jurtshylyǵyna tanytqan joǵary bilimdi juldyzdy sportshyǵa qan­­daı qurmet, qaı laýazym da jarasady. Biraq óziniń ár nársege bir suqtanbaıtyn, suǵanaq­tan­baı­tyn sypa minezi bar. Sondyqtan bolar, saltanatty jıyndarda beriletin qurmetti ataqtar men marapattaýlardan shet qala beretini bar. Tipti biraz jyldar Bolattan kóz jazyp ta qalǵanbyz. Áıteýir sońǵy jyldary elimizdiń boks federasııasynyń qabyrǵasynan kóre bastadyq. Búginde Qostanaı oblysynyń qurysh bilek boks­shylaryna bas bolyp, baptaı bas­taǵanynan da habardarmyz. Al jaqynda Azıada alaýyn ustaýshylardy irikteýge baıla­nys­ty respýblıkalyq komıssııa­nyń bas­qosýy bolyp, onda Jam­byl ob­lysyndaǵy alaýdy basqa emes, Bolat Jumadilov ustaıtyn bolǵanyn estigende onyń ózi týyp-ósken óń­irge kelip, Azıada alaýyn ustaı­ty­ny túsine de kirmegen ob­lys tur­ǵyndary kádimgideı qýa­nyp qaldy. Qýana otyryp, Azıada alaýyn us­taýshyny tańdaýda qateles­pe­gen­deri jáne Bolattaı berendi qurmet­tegenderi úshin Týrızm jáne sport mınıstrligi men oblystyq ákimdik­ke rızashy­ly­ǵyn bildirgen. Endi sóz basynda aıtylǵan Mu­­hammed Álıdiń jaıyna oralaıyq. – Hıýstonda ótip jatqan ál­em­dik jekpe-jekten qolym qalt etkende jan-jaǵymyzǵa kóz toq­ta­typ qaramaımyn ba. Sol kezde janarym álemge áıgili boksshy Muhammed Álıge túse ketkeni. Álemdik jarystarda tártip qatal, beısaýat júriske ruqsat berilmeıdi. Degenmen, nartáýekel dep qol sozym jerde otyrǵan aty ańyzǵa aınalǵan boksshynyń qa­sy­na baryp: «Assalaý­maǵaleı­kým, aǵa!» dep qos qoldap aman­dastym. Ol da musylman emes pe: «Ýaǵaleıkúmássalam» dep jyly jymıyp qolyn usyndy. Jekpe-jegim unaǵanyn bildirip «ıes», «o, keı» dep aǵylshynshalap ta ja­tyr. Men bolsam tártip saq­shy­lary qýyp jibermeı turǵanda sýretke túsip qalýǵa tyrystym, – degen, Tarazǵa bir kelgen sapa­ryn­da Bolat Jumadilov sol tarıhı sát beınelengen sýretti syılap. Mine, mynaý sol sýret. Ekeýi aǵaıyndy adamdardaı qol aly­syp otyr. Bolattaı berenniń ba­synda qazaqy oıý-órnegi bar t­a­qııa. Ol shet elderdegi jarystarǵa eliniń ulttyq dámi men kıimderin ár­daıym ózimen birge ala baratyn. Boks óneri Muhammed Álıdiń tula boıyna týa bitti daryǵan desek, bizdiń Bolat ta sol qasıetten qur alaqan emes bolatyn. Endeshe, ol ustaǵan Azıada alaýynan myńdaǵan júrekterge tek qana jeńis jylýy tarasyn dep tileıik. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy. –––––––––––––––––– Sýrette: álemge áıgili boks­shy­ Muhammed Álı men Bolat Jumadilov.