Pikirler .
Áıgili fransýz oıshyly Jan-Jak Rýsso «Myqty memlekettiń kepili – óz azamattarynyń tynyshtyǵyn qamtamasyz ete alýynda» degen eken. Osyǵan úndes sózdi Elbasy Nursultan Nazarbaev ta «Memlekette beıbitshilik pen tynyshtyq saqtalǵan jaǵdaıda ǵana damýdyń dańǵyl joly ashylady» dep únemi aıtýmen keledi. Sol sııaqty qazaqtyń úlken aqyny Muqaǵalı Maqataev «Uqsaıdy bar tynyshtyq jer betinde, Uıqydaǵy sábıdiń kelbetine...» dese, táýelsizdik tóli, jas jyrshy Mıras Qadyrmurat baýyrymyz: «Allaǵa málim, rızyqtan buryn tynyshtyq, Rızyqtan buryn tynysh tańdardyń muńy ystyq, Atadan qalǵan at basty alyp altynnan, Baǵaly elge tynyshtyq degen kúmis qut» dep jyrlapty.
25 Jeltoqsan, 2020
Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly «sózi joǵalǵan jurttyń ózi de joǵalady» degendi beker aıtqan joq. Ǵulama ǵalymnyń «sóz» dep otyrǵany «til». Alǵash Keńes ókimeti qurylǵan jyldary odaq quramynda resmı tirkelgen 194 túrli ult pen ulys bolypty. 1991 jyly odaq ydyraǵanda bulardyń teń jartysy, ıaǵnı 50 paıyzy joǵalyp ketken. Bular qalaı joǵaldy?
16 Qarasha, 2020
Jazýshy-dramatýrg Sultanáli Balǵabaev sońǵy jyldary jazǵan «Qazaqtyń qyzyl kitaby» atty pýblısıstıkalyq maqalalar jınaǵynda: «Men jasy jetpisten asyp bara jatqan zııaly aqsaqaldy bilemin. Derbes zeınetker, oqyǵan-toqyǵan adam. Áıtse de, óziniń balalary men nemereleriniń bireýi biraýyz qazaqsha bilmeıdi.
09 Qazan, 2020
Izraıl eliniń Rehovot qalasynda ornalasqan Vaızman medısınalyq ǵylymı-zertteý ınsıtıtýtynyń professory, qaterli isik dertin emdeýdiń tanymal mamany Ronı Seger myrza uıaly telefondy ár kez qoldanǵan tusta bólinetin elektromagnıttik óris barlyq tirshilik ıelerine, conyń ishinde adam aǵzasyna asa úlken zııan tıgizetinin dáleldep shyqty.
05 Qazan, 2020
Qaısy bir etnostyń ózine tán, san ǵasyrlardan beri úzilmeı kele jatqan qundylyǵy bolady. Osy qundylyq qaýymdy ydyratpaı tutastandyryp turady. Iаǵnı ol qundylyq – syrtqy áserlerdiń keri áreketinen saqtaıdy. Nemis oqymystysy V.Gýmbold aıtqandaı, ulttyń joıylyp ketýden saqtap turatyn danyshpan rýhanı ustyny bolady. Sol ustyndy urpaqtan urpaqqa buzbaı jalǵastyra alǵan jurt qana búgingideı jahandaný dáýirinde basqa mádenıettiń jetegine jutylyp ketpeı, óz betimen ómir súre alady.
08 Qyrkúıek, 2020
«Taıyń týyp, taılaǵyń botalasyn!»
Jaqynda bir aqsaqal jańadan shańyraq kótergen eki jasqa yqylas-batasyn berdi. Ádettegideı shubyrtpaly uıqasqa qurylyp, jele-jortyp jóńkile jónelgen uzyn-sonar tilektiń arasynan «Taıyń týyp, taılaǵyń botalasyn!» degen sóz kókeıge qona ketkeni.
26 Tamyz, 2020
Ánniń de estisi bar, eseri bar, Tyńdaýshynyń qulaǵyn keseri bar. Aqyldynyń sózindeı oıly kúıdi Tyńdaǵanda, kóńildiń óseri bar... – dep Abaı atamyz aıtqandaı, shirkin qazaqtyń dástúrli áni qandaı edi. Dúldúl aqyn Ilııas Jansúgirovtiń «Kúıshi» poemasynda jáne halyq kompozıtory Áset Naımanbaıulynyń «Injý-marjan» áninde aıtylatyn: «Shyrqatyp, shyǵandatyp, shalyqtatyp, Shapshytyp, shúmektetip, nóserletip, Taldyryp, talyqsytyp, tamyljytyp, Orǵytyp, oraǵytyp, basa órletip. Samǵatyp, sańqyldatyp, cap jelgizip, Uryntyp, órshelentip, báseńdetip. Serpiltip, sýmańdatyp, seksen yrǵap, Qyryq qarpyp, toqsan tolǵap, bes órletip. Qarqyndy ún – qan qaınatyp, júrek julyp, Jan jalmap, kóńil terbep, áserletip. Tógilip, baıaýlatyp, sorǵalatyp...» degenindeı halyqtyń áni qazaqtyń kóńil ajary edi ǵoı.
18 Tamyz, 2020
Qazaq halqy ejelden ádildikti ómir súrýdiń ózegi dep bilgen. Iаǵnı qaı zamanda, qaı kezde bolmasyn qoǵamdy bereke men birlikke bastaıtyn, eldiń shańyraǵyn shaıqaltpaı, irgesin sóktirmeı ustap turatyn ustyny – ádildik. Ataqty qytaı ǵulamasy Kúńzi qarııa «Ádildigi joq qoǵam – eshqashan kemeldenbeıdi» degen eken.
03 Tamyz, 2020
Jýyqta Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev respýblıkalyq «Ana tili» basylymyna bergen suhbatynda: «Qazir «Toıyń toıǵa ulassyn» dep ándetip, toı toılap júretin ýaqyt emes. Búgingideı tehnologııanyń zamanynda toı-tomalaqtyń áńgimesin aıtyp, bir-birin asyra maqtap, as iship, aıaq bosatqanǵa rıza keıipte júrý ádetinen arylý kerek. Tipti osyndaı qaýipti pandemııa kezinde keıbir azamattarymyz maǵan hat jazyp, toı ótkizýge múmkindik berý kerek dep talap qoıady. Memlekettiń ózi ólermendikpen ómir súretin kezge keldik. Sondyqtan eńbek etý – ómir súrý saltyna aınalyp, basty mindet sanalýǵa tıis. Toı qýalaıtyn emes, oı qýalaıtyn kezeńmen betpe-bet keldik. Bul dáýir – aqyl-oıdyń, ǵylym men bilimniń, eńbektiń dáýiri!», dedi.
16 Shilde, 2020
О́tken ǵasyrlarda qazaq dalasyn otarlaýshylar «orys-qazaq shkoly» deıtin mıssıonerlik baǵytta mektepter ashyp, buratanalar arasynan «túzemdik elıta» shyǵarýdy maqsat tutty. Túzemdik elıtanyń bilimin bastaýyshtyq deńgeıde shektep, otarlyq basqarý júıesiniń eń tómengi dárejesi pısar-tilmash sııaqty bolmashy qyzmetke ornalastyrý arqyly, olardy óz maqsattaryna paıdalandy. Túzemdik elıtany halyq arasynda «teris oqyǵandar» dep atady.
03 Maýsym, 2020
Sharıǵat úkimine saı qurylmaǵan otbasylyq tártip túbi baıandy bolmaıdy. Ásirese Allanyń ámirin, jaratylys zańdylyǵyn bilgen pendeler júıesiz ómir súre almaıdy. Adamnyń tulǵalyq qasıetiniń jaqsy nemese jaman bolyp qalyptasýyna áser etýshi faktor – otbasy.
06 Mamyr, 2020
Indetten qorǵanýdy shyǵystan úırensin
Dál qazir álem elderi koronavırýstan qorǵaný úshin jantalasyp jatyr. Árıne onyń ishinde biz de barmyz. Álem halyqtary bul dertten qorǵanýdyń joldaryn qarastyrýda. Sonyń ishinde DDU tarapynan shyǵys elderiniń qorǵaný tásiline oń baǵa berilýde.
10 Sáýir, 2020
Jýyqta qytaılyq kınematografıster jasaǵan ortaǵasyrlyq tarıhtan syr shertetin serıaldy tamashalap otyryp, myna bir epızodty ańdadyq. Bas keıipker patsha ýázirlerin shaqyryp: «Úsh ulymnyń qaısysy muragerlikke laıyq ekenin aıtyńdar» deıdi. Kópshilik kórkem minezdi úlken uldy qup kóredi. Patsha: «Ol jaramaıdy, óıtkeni onyń boıynda uly arman joq, ıaǵnı armandaı almaıdy», – dedi. Osy sózdi estigende oıyma birden ataqty Shyńǵys qaǵannyń «Armanyń qansha asqaq bolsa, arǵymaǵyń sonsha shabysty bolady» degen ulaǵaty orala ketti.
03 Sáýir, 2020
Naýryz merekesiniń rýhanı mańyzyn zoraıtatyn tetikteriniń biri – tatýlyq meıramy ekendigi. Iаǵnı naýryz kúni arazdasqan adamdar keshirisip, tatýlasady. О́ıtkeni tatýlyq – berekeniń basy. «Tórteý túgel bolsa – tóbedegi keledi, altaý ala bolsa – aýyzdaǵy ketedi» degendeı tatýlyqtyń týy jelbiregen jerde eldiń yrysy ósedi, baǵy artady, bolashaǵy baıandy bolady.
21 Naýryz, 2020
Lıngıvıst ǵalym marqum Rahmanqul Berdibaev «Keńes dáýirinde qazaq tiliniń 18 myń sózi burmalanǵan, ıaǵnı mán-maǵynasy ózgergen» depti. Osyndaǵy máni ózgerip, maǵynasy aýysqan ataýdyń biri – qatyn sózi. Bul termın ertedegi Túrki qaǵanaty kezinde bıleýshiden keıingi ekinshi tulǵa – onyń súıikti jaryna beriletin qurmetti ataq eken.
06 Naýryz, 2020
Bıyl týǵanyna 175 jyl tolyp otyrǵan jaryqtyq Abaı atamyzdyń keıiske toly: «Kózinen basqa oıy joq, Adamnyń nadan áýresi. Sonda da kóńili tym-aq toq, Jaıqań-qaıqań ár nesi», dep bastalatyn alty shýmaq jyry bar. Osynda aıtylǵandaı, rýhanı ilim-bilimnen, qarapaıym ómirde shahadat pen ǵıbrattan habary joq pendeler jaıly úlken ǵalym Maǵaz ar-Razı: «Kimniń ýaıymy joq, toqshylyǵy kóp bolsa, denesi maıly bolady. Denesiniń maıy kóp adamda jelik paıda bolady. Jeligi bar adam jamandyqqa urynǵysh keledi. Jamandyqqa boıy úırengen adamnyń júregi qatygezdenedi. Júregi qatygezdenip óli kúıge túsken pende pánıdiń qyzyqtaryna batyp ketedi» depti.
03 Naýryz, 2020
Amanat – adamnyń boıyndaǵy eń asyl qasıeti. Atamyz qazaq «Amanat– molshylyq ákeledi, qııanat– kedeılik ákeledi» degen. Iаǵnı, amanat buzylǵan jerde qııanat qanat jaıady. Ondaı ortada yntymaqtyń irgesi sógiledi, berekeniń qamaly buzylady. Amanattyń túri kóp. Eń úlken amanat adamnyń – jany. Burynǵy abyz-jyraý atalarymyz: «Allanyń amanatqa bergen janyn, kezegi kelgen kezde qaıtaramyn» dep beker aıtpasa kerek.
20 Aqpan, 2020
Dál qazir seksenniń seńgirine bolat tuıaǵyn tirep toqtaǵan, ultshyl jazýshy Muhtar Maǵaýın erterektegi bir suhbatynda: «Kóshede kele jatyp qarsy ushyrasqan qazaqtardyń júzine qarap-aq olardyń tula boıyndaǵy ulttyq boıaýy men ana tilin qanshalyqty biletinin birden baıqaımyn» degen eken. Bul rýhanı oı-órisi kemeldegen tulǵanyń bárine tán qubylys. Muny qazaqsha – suńǵylalyq dese, ǵylym tilinde – entelehııa dep ataıdy.
07 Aqpan, 2020
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jýyqta jarııalanǵan «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasynda uly tulǵanyń rýhanı murasyn parasat bıiginen baǵamdaı otyryp, aqyn barlyq bastamashyldyqta adaldyqty joǵary qoıady degen tujyrym jasapty.
04 Aqpan, 2020
2011 jyly Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy uıaly telefonyn paıdalaný adam densaýlyǵyna zııansyz degen pátýa aıtqan edi. Qazir bul uıym joǵarydaǵy aıtqan sózinen aınýǵa májbúr bolyp otyr. О́ıtkeni, sońǵy kezde qoǵam ómirine dendep engen «aqyldy» telefondardyń adam densaýlyǵyna, sonyń ishinde balalarǵa zııany týraly pedıatr-dárigerler dabyl qaǵýda.
30 Qańtar, 2020
