«Tap-taza» jigit

Osy oraıda joǵarydaǵy danalar tám­silimen qabysyp jatqan myna bir oqıǵany baıan etsek artyq bolmaıtyn sııaqty. О́t­ken ǵasyr. Sekseninshi jyldardyń basy. Aqyn Ǵafý Qaıyrbekov aǵamyzdy aýylda turatyn bir inisi arnaıy izdep keledi. О́zi keńshardyń dardaı dırektory.

Aqkóńil aǵamyz dereý elden kelgen, ony ertip alyp «Almaty» qonaqúıine tar­tady. Qonaqúıdiń sol tustaǵy dırektory, Reıhstagqa tuńǵysh tý tikken batyr – Raqym­jan Qoshqarbaev. Ǵafeńniń sózin batyr aǵasy jerge tastaı ma, qonaqúıdiń eń jaqsy nómirine alystan kelgen qonaqty ornalastyrady. Almatylyq aǵalarynyń mundaı syı-qurmetine rıza bolǵan keńshar basshysy da keshkisin asta-tók dastarqan jaıa­dy. Elden kelgen dámnen aýyz tısin degen nıetpen Ǵafeń jany qalmaı eń jaqyn ini-dostaryn shaqyrady.

Syr-aǵań (S.Máýlenov), Káýken Kenje­taev, Aqseleý Seıdimbek, Jánibek Kármenov syndy aqyn-jazýshy, óner ıeleri jınala qalady. Dastarqanǵa Rahymjan Qoshqar­baevtyń ózi de keledi.

Ǵafeń ádetinshe inisine jaǵalaı otyrǵan zamandastaryn tanystyra bastaıdy. Mas­qara bolǵanda, álgi sovhozdyń dardaı dırektory qasynda jaıylyp jastyq, ıilip tósek bolyp otyrǵan, qaımana qazaqqa aty áıgili azamattardyń birde-bireýin ta­­nymaıdy eken. Eshqandaı kitaptyń be­tin ashpaǵan, oqymaǵan, ádebıet pen tarıhtan beıhabar, sharýashylyqtan basqa tirlikti bilmeıtin inisiniń Reıhstagqa tý tikken R.Qoshqarbaevty qonaqúıdiń dı­rek­tory retinde, basqalaryn aǵasynyń «bótelkelesi» dep tanyǵanyna áýeli abyrjyp qalǵan Ǵafekeń azdan keıin sóz bas­taıdy.

– Qadirli Raqa! – deıdi oń jaǵynda otyr­ǵan Raqymjan Qoshqarbaevqa qarap: – Mynaý meniń elden kelgen inim. Kórip otyrsyzdar ózi myrza, aýqatty. Sosyn tap-taza jigit. Taza bolǵanda da muntazdaı, kelbetine daq túspegen, júregine án-jyr uıalamaǵan, kitap­tyń betin ashyp mıyn aýyrtpaǵan, qaq-soq­pen isi joq, keremet jigit, – deıdi esh syr bermeı.

Sodan keıin oń jaǵynda otyrǵan inile­rine ózimsine burylyp: – Áı, Aqseleý, áı Jánibek, myna sender ne ottap júrsińder, tarıh, mádenıet, ádebıet, ulttyń bolashaǵy, urpaqtyń keleshegi, salt-dástúr... taǵy sondaı birdeńelerińdi aıtyp...

Myna inime qarasańdarshy, ondaılardyń birimen de shataǵy joq, tap-taza. Eshteńege aralaspaıdy. Bilmeıdi. Bilgisi de kelmeıdi. Buǵan sovhozdaǵy maly túgel, bala-shaǵasy aman, máshınesi júrip tursa boldy. Qalǵan dúnıe órtenip, topan sý qaptap ketse de myńq etpeıtin nardyń ózi. «Tap-taza» jigit bolǵan soń sóıtedi. Aıtyp otyrmyn ǵoı, tap-taza! – dep taǵy tamsanady. Otyrǵan jurt ashy mysqylǵa qyrylyp túsedi. Esh­teńege túsinbegen álgi jigittiń ózi de máz bolypty.

Janyńdy jabyrqatatyn nadandyqty Ǵafý aǵamyz kezinde osylaı ospaqtaǵan eken. Qazir kórip júrmiz, qoǵamda «tap-taza» jigitter tipti kóbeıip ketti. Aıaq alyp júrgisiz.

Baıaǵy Abaı atamyzdyń:

«Nadannyń kóńilin basyp tur,

Qarańǵylyq perdesi.

Aqyldan boıy qashyq tur,

Oıynda bir-aq sharýasy»,

degenindeı, qazirgi «taza» jigitterdiń bo­ıyn­da el qamynan góri qaryn qamy, ilim-bilimnen góri, jaǵyna bilý, jaramsaqtaný «ónerin» úırený úrdisi basym. «Qazirgi jańa tolqyn zııaly da, ıgi de emes, tek dúmbilez dıplomdy, shala saýatty, qýlyq saýǵan qaryn­baılar bolyp barady» dep marqum Marat Qabanbaı aıtqandaı, apatııanyń aldynda turǵan joqpyz ba ózi!