DDS uıymynyń deregine súıensek, jylyna 5 mıllıon bala telefonǵa telmirip, sezimi semip, aqyly mılyǵyp qalýdyń saldarynan kóz jumady deıdi. Atalmysh uıymnyń deregi boıynsha qazir úlkenderdiń – 23, jetkinshekterdiń 80 paıyzy óz ómirin smartfonsyz elestete almaıdy.
Ata-ana balanyń tynyshtyǵy úshin qolyna telefon ustata salady. Telefonǵa táýeldilik esirtki sııaqty túrli psıhotroptyq zattarǵa táýeldilikten de qaýipti deıdi psıholog mamandar. Olardyń topshylaýynsha smartfon balanyń kóz janaryn álsiretedi, júrek jáne mıdyń qalypty qyzmetin buzady. Iаǵnı telefon zarary eresek adamdarǵa qaraǵanda balalarǵa 10 ese qaýipti. Sebebi jas organızmniń syrtqy áserden qorǵaný qýat-qabaty álsiz.
Hırýrg-oftalmolog Snejana Panchenko, smartfondy kóp paıdalanǵan jaǵdaıda mıdyń syrtyn qaptap turǵan súıek qyzmeti buzylady dese, aýstrııalyq ǵalymdar gadjetterdiń kesirinen adamnyń basyna úsh santımetr taǵy bir qosymsha súıek ósip shyǵatynyn anyqtaǵan.
Onyń syrtynda, telefon qoldaný barysynda bólinetin elektrli magnıtti sáýle jıiligi adamnyń júıke júıesine salmaq túsirip, ásirese mı qyzmetiniń buzylýyna ákep soqtyrady eken. Mundaı prosestiń oryn alýyn shvedtik ǵalym Lennart Hardelldiń (Lennart Hardell) bastamasymen júrgizilgen zertteý nátıjesi dáleldep otyr.
– Bul úrdis balalar úshin tym qaýipti, – deıdi shved ǵalymy: «О́ıtkeni, ósip kele jatqan sábı organızminde zat almasý prosesi úzdiksiz júrgiziletindikten magnıttik sáýleniń kesiri mıdyń qyzmetin toqyratyp, dene qozǵalysynyń shamadan tys shektelýine jáne kóz janarynyń álsireýine ákelýi anyq» depti.
Anglııanyń Oksford ýnıversıtetiniń ǵalymdary 10 jyldan artyq ýaqyt telefon qoldanyp júrgen 50 jastaǵy áıelder arasynda zertteý júrgizgen eken, telefon qoldanbaıtyn qatarlastaryna qaraǵanda bulardyń estý qabileti 2,5 ese tómendegeni baıqalǵan. Sonymen qatar magnıttik sáýle aıaǵy aýyr áıel úshin asa zııandy ekeni aıtylýda.
Týyndap otyrǵan kelesi másele smartfonnyń saldarynan mektep jasyndaǵy balalar men stýdentterdiń oqý úlgerimi tómendeýde. Osydan saqtaý úshin Japonııanyń Aıchı (Aichi) provınsııasynyń ortalyǵy – Karııa (Kariya) qalasynda keshki saǵat 21.00-den keıin oqýshylarǵa smartfon paıdalanýǵa tyıym salynsa, AQSh-tyń Nıý-Iork meri kópshilik qalaýymen mektep aýlasynda smartfon qoldanýǵa tyıym salý jaıly sheshim qabyldady. Bul úrdisti Vırdjınııa, Merılend sııaqty eldegi úlken qalalar da qoldap otyr.
Bir qyzyǵy, aıfonnyń atasy Stıv Djobs óziniń otbasy múshelerine úı ishinde smartfon qoldanýǵa tyıym salyp, bos ýaqyttaryn kitap oqýǵa jumsaıtyn qatań úrdis qalyptastyrsa, dúnıejúzilik tehnologııa magnaty Bıll Geıts aǵylshynnyń «THE MIRROR» basylymyna bergen suhbatynda, balalaryna 14 jasqa jetkenge deıin telefon ustatpaıtynyn aıtqan. Onyń syrtynda, telefon paıdalaný ýaqytyn shekten asyrmaýdy qatań qadaǵalaıdy eken.
«Flýrrı» zertteý ortalyǵy anyqtaǵan málimetke sensek, árbir amerıkalyq kúnine 5 saǵatyn telefon shuqylaýmen ótkizedi eken. Bizdiń de budan asyp ketpesek, qalysatyn túrimiz baıqalmaıdy.
Áıgili brıtandyq áleýmettanýshy Entonı Gıddens: «Bizdiń qoǵam nashaqorlar men maskúnemderden qashatyn. Olardy unatpaıtyn. Bolashaqta smartfonnyń zııany bul ekeýinen de asyp túserin adamzat áli sezine alǵan joq», depti. Demek, bolashaqta adam balasy «Smartfonmen kúreste» jeńe me, jeńile me degen suraq tur.
