Pikirler
Ǵulama Álkeı Marǵulannyń deregine súıensek, Ulytaý óńirindegi Janǵabyl ózeniniń jaǵasynda qart jyrshynyń tas músini tur.
04 Qyrkúıek, 2018
«Qııalı» degen sóz bar. Maqtaýǵa qaraǵanda dattaý, kóp jaǵdaıda kelemejdeý jaǵy basym túsip jatatyn sóz. «Qııalı» sózi jas balaǵa qatysty aıtylsa, bul sózde úmit kúttirerlik qasıet baıqalady. Al ómirdiń belesterinen ábden ótken, shaý tartqan adamǵa qatysty qoldanylsa, onda rasynda da bul bosqa ótken ómirdi bildiretindeı. О́ıtkeni «qııal», «qııaldaý» degenimiz áli ashylmaǵan resýrs qoı. Jasy kelgen kezinde óz boıyndaǵy osy resýrsty ashyp, onyń qasıetin paıdalana almasa, rasynda da árbir adam balasy kelemejdeýge laıyq sekildi.
03 Qyrkúıek, 2018
Qazir qoqys konteıneriniń qasynan ótseńiz, shashylyp jatqan nandy kóresiz. Tabanyńyzdyń astynda taptalyp jatady. Baıqamaı basyp ketseńiz, boıyńyzdy bir yńǵaısyzdyq bıleıdi. Bala kezinen ata-ájeleriniń qulaqqa quıýymen nandy qadirlep ósken urpaq aramyzda. «Nan qıqymyn shashpańdar, jerde jatsa baspańdar, terip alyp qasterlep, torǵaılarǵa tastańdar» degen taqpaqty taqyldap aıtyp ósken býyn da belorta jasqa keldi. Sondyqtan nandy dastarqanda shashpaýǵa, aıaq astynda jatsa baspaýǵa tyrysamyz. Bul jazylmaǵan zańdylyq. Tipti nandy bir qolmen bólý de bizge ábes kórinedi. Bul ersi qylyqtan bir kerenaýlyq, astyń qadirine jetpeýshilik kórgendeı bolamyz. Endeshe nan úzimi, keıde tipti tutas bólke nege qoqys jáshigine tastalady, nege aıaq astynda jatady? Nantepki zaman degen osy bolar, bálkim?!..
30 Tamyz, 2018
Quqyq ústemdigin qurmetteýdi jáne jappaı zańǵa moıynusynýshylyqty maqsatty jáne júıeli túrde qalyptastyrý – ýaqyt talaby. Al Konstıtýsııa talaptaryn nyǵaıtý quqyq ústemdigin qamtamasyz etken jaǵdaıda ǵana tolyqqandy iske asyrylmaq. Bul adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryna degen kepildikti, quqyqtyq ashyqtyqty, ádildikti, zań aldyndaǵy teńdikti saqtap, ókilettilikti asyra paıdalanýǵa jol bermeýdi jáne sot tóreligine qoljetimdilikti qamtıdy. Biraq osy qaǵıdalardyń oryndalýy qalaı júzege asyrylmaq?
29 Tamyz, 2018
Abaı atamyz 40-shy qarasózinde «Tynyshtyq izdep taba almaı júrgen jurt tynyshtyq kórse, sátke turmaı, tynyshtyqtan jalyǵa qalatuǵyny qalaı?» degeni sııaqty adam balasy tabıǵatynan jalyqqysh keledi. Ásirese beıbitshilik pen tynyshtyqtyń qadirin bilmeıdi. Tipti osy jaıly qasıetti Qurannyń «Nısa» súresinde «óıtkeni adam balasy nashar jaratylǵan» deıtin aıat ta bar.
28 Tamyz, 2018
«Aqyldy qoǵam» qurylar ma eken?
Buryn «aqyldy» degen sóz adamǵa ǵana qatysty aıtylýshy edi. Sonan keıin keıbir jaǵdaılarda adamnyń serigi sanalatyn jylqy men ıtke qatysty «aqyldy janýar», «esti haıýan» túrinde azdap qoldanylyp qalatyn. Al endi qazir qarasańyz, jyldan-jylǵa qarqyn ala túsken jańa tehnologııalardyń dúmpýi nátıjesinde «aqyldylar» qatary kóbeıip kele jatqandaı. Máselen, álemde «aqyldy fermalar» paıda bola bastady. Bul úderistiń sońy «aqyldy aýyl sharýashylyǵyn» qurýǵa alyp kelmek. Sarapshylardyń pikirinshe, «aqyldy fermalar» quramyna kiretin jan-janýarlar da bolashaqty aqyldy bola túsýge tıis. О́ıtkeni tiri janýarlar qulaǵyna ornatylatyn chıp arqyly basqarylyp, birte-birte tehnologııalyq júıe ishinde tirshilik etý tártibin qabyldaıtyn bolady.
27 Tamyz, 2018
Qunanbaıulyn qomsynatyndar kezdesetin qoǵamda Islám Jarylǵapovtyń kim ekeninen beıhabarlar bolýy ábden múmkin. Biraq maıtalman aýdarmashynyń tilimizge engizgen sózderin bilmeıtin adam kemde-kem. Aıtalyq, oryssha chıtatel, zrıtel, ızdanıe knıgı, ostanovka, dacha, roddom, plıaj degen sózderdiń oqyrman, kórermen, basylym, aıaldama, saıajaı, perzenthana, jaǵajaı degen balamasyn engizgen engizgen osy kisi.
24 Tamyz, 2018
El bolyp eńse tiktep, tirligimiz ońalyp, jyrtyǵymyz jamalyp, barymyzdyń baǵyn ashyp jatqan tusta, qatygezdik pen qaıyrymsyzdyq tas kenedeı bolyp jabysyp alatyndy shyǵardy. Jurt bolǵan jerde ondaı-ondaı kezdespeı turmaıdy deımiz. Biraq etek jaıyp ketse, esten tandyrmaı, bul qalaı ózi degizbeı qoımasy anyq.
23 Tamyz, 2018
Bireýler ómirdi qarǵap-silep jatady. Onyń ádiletsiz ekendigin aıtady. Ras-aý deısiń keıde. Eger ómir ádil bolsa, nege adam balasy ártúrli? Bireý – baı, bireý – kedeı. Bireý – sulý, bireý – kóriksiz. Bireý – aýrý, bireý – saý. Rasynda da ómir degeniń kún men tún, ystyq pen sýyq sekildi qarama-qaıshylyqtardyń ortasy eken ǵoı.
21 Tamyz, 2018
Búginde adamdar qoldaryna kitapty jıi ala bermeıdi. Oǵan sebep – ınternet. Halyq qajet degen málimetterdi kompıýterdi aqtaryp, ýıkıpedııadan izdeıdi. Munyń ózi óskeleń ýaqyttyń talaby. Biraq sol aqparattyq tehnologııańyz ýaqyttyń talabymen úndeskenimen, naqty aqparat alyp, tarıhı shyndyqqa kóz jetkizgisi kelgen talǵampaz adamdardyń talabyna saı kele bere me? Mine, máseleniń osy jaǵyna kelgende úlken kúmán týyndaıtyn tárizdi.
20 Tamyz, 2018
Áleýmettik jeliden «Astana qalasynyń qarakóz baldyrǵandary qazaqsha sóılemeıtini nesi?» degen syńaıdaǵy suraýly sóılem, qobaljýly pikirdi kózimiz shalyp oılanyp qaldyq, qapalandyq.
17 Tamyz, 2018
Erteńgi urpaqtyń da enshisi bar
Qoınaýy qut qazaq jeri táýelsizdigimizdiń shırek ǵasyrdan asqan shejiresinde el ekonomıkasyn turalap qalý qasiretinen saqtap keledi.
16 Tamyz, 2018
Úıimizdiń janyndaǵy azyq-túlik satatyn dúńgirshekke sońǵy kezde satýshy qutaımaı-aq qoıdy, jıi-jıi aýysady. Buryn tipti munda satýshy qyzdardyń Pavlodardan qatynap isteıtinin estip-bilip júretinbiz. «Eki apta Astanada saýda jasasaq, eki apta bala-shaǵamyzdyń qasynda bolǵanǵa mázbiz. Aýyldan qalaǵa qatynap isteýdiń azaby men mashaqaty mundaıdy bastan ótkizgen adamǵa ǵana málim.
15 Tamyz, 2018
«Arbamen qoıanǵa jeter» kún qaıda?
1998 jyly Kodak fırmasynda 170 myń adam jumys istegen eken jáne álem boıynsha saýdalanǵan fotoqaǵazdyń 85 prosenti dál osy fırmanyń úlesine tıgen. Nebári birneshe jyldyń ishinde olardyń bıznes-modeli joıylyp, fırma bankrot bolǵan. Bul neni bildiredi?
14 Tamyz, 2018
Agrarlyq saladaǵy bolashaq mamandyqtar
Sarapshylardyń boljamdaryna qaraǵanda, álemdik agrarlyq salada 15-20 jyldyń ishinde revolıýsııalyq ózgerister júzege asyrylady. Jańa tehnologııalardyń shapshań qarqynmen damýy, ǵarysh keńistigin ıgerýge kóptegen elderdiń qulshynys tanytýy, gendik ınjenerııa yqpalynyń kúsheıýi, azyq-túlikke suranystyń artýy, bos jatqan jerlerdiń azaıýy sekildi faktorlar álem boıynsha jańa tehnologııalarmen qarýlanǵan jańa turpatty aýyl sharýashylyǵyn qalyptastyrady. Sóıtip aýyl sharýashylyǵy ózgeristerge barynsha baıaý beıimdeletin eń konservatıvti sala degen burynǵy túsiniktiń kóbesi sógiledi.
13 Tamyz, 2018
Besinshi sammıt jáne Kaspıı «bestigi»
Keshe Aqtaý qalasynda Kaspıı mańy memleketteri basshylarynyń Besinshi sammıti ótti. Asa mańyzdy halyqaralyq jıynǵa Qazaqstannyń, Reseıdiń, Ázerbaıjannyń, Irannyń jáne Túrikmenstannyń prezıdentteri qatysty. Taraptar Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi, teńizde ekonomıka, kólik-tranzıt, ekologııa, qaýipsizdik jáne basqa da salalar boıynsha yntymaqtastyq ornatý máselelerin talqylady.
13 Tamyz, 2018
Qazaq mentalıtetiniń ózine tán taǵy bir ereksheligin aıqyndap, bekzat bolmysyn ajarlap ámbe saqtap kele jatqan ádet-ǵuryptarynyń biri otbasyndaǵy úlken balany, ásirese uldyń tuńǵyshyn ata-ájesiniń baýyryna salý der edik. Ol atasynyń balasy bolyp ósedi. Shaldyń balasy qudaıdyń erkesi, ony eshkim betinen qaqpaıdy.
10 Tamyz, 2018
Halyq sanynyń artýy – elge qut
Halyq sanynyń artýy Qazaqstan sııaqty jer kólemi úlken, halyq sany az memleketterge ejelden mańyzdy máselelerdiń biri bolyp keledi.
09 Tamyz, 2018
Qandaıda bir áleýmettik turǵydan toptasqan qoǵamdyq júıeni shaıqaltpaı ustap turatyn, júzdegen ǵasyrlar boıy shyńdalǵan myzǵymas rýhanı-mádenı ustyny bolady. Buny ǵylymı tilde «ınstıtýsıonalızm» dep ataıdy. Iаǵnı bul degenimiz – kóptegen ǵasyrlar boıy evolıýsııalyq jolmen damyp, uzaq suryptalý arqyly tolyq moıyndalǵan, sóıtip árkez qoǵamdyq qatynasty retteýshi normalar men áleýmettik toptar arasyndaǵy quqyqtyq statýstardy saqtaýǵa baǵyttalǵan asa qýatty qurylym.
08 Tamyz, 2018
Qazaqtyń toıy nemese Abaıdyń kómegi
Qudaıdyń qazynasyna balanatyn qazaqtyń toıy dúrildep-aq tur. Bıznestiń basy dese bolarlyq. Toıhana ǵımaratyn salý básekege aınaldy. Altynmen aptap, kúmispen kúptegen saraılar birinen-biri asyp túsedi. Ondaı jerde toı jasaýdyń ózi de maqtanysh. Maqtanyshpen jasaǵan keremet toılardaǵy marapat sózder – qyzyl tilde býyn joq degen osy eken ǵoı degizbeı qoımaıdy. Toıǵa kelgen 20-30 úlken-kishini tizip qoıyp sóıletken kezdegi sózder – aǵyl-tegil, básekeniń básin qyzdyrady.
07 Tamyz, 2018
