Pikirler
«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. Ózimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty.
21 Qyrkúıek, 2018
Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.
20 Qyrkúıek, 2018
Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy.
19 Qyrkúıek, 2018
Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keńseler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qaptady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin.
18 Qyrkúıek, 2018
Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.
17 Qyrkúıek, 2018
Tórelik qyzmetke tór qashan beriledi?
Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. Óıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.
14 Qyrkúıek, 2018
BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.
13 Qyrkúıek, 2018
Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.
12 Qyrkúıek, 2018
Aldymen, Qazaqstannyń taǵamy men tamaqtaný salasyna túrik as máziriniń, ásirese, dóner-káýabynyń dendep engenin moıyndaıyqshy... Qazir keń-baıtaq Otanymyzdyń qaı buryshyna, qaı qalasyna saparlap barsańyz da aldyńyzdan ıisi burqyrap dóner shyǵady.
11 Qyrkúıek, 2018
«Qaıran, Kamal! Amerıkany endi ashqandaı bolasyń. Biz bul «pálege ushyraǵaly» qashan...» dep kúrsinedi eken Sheraǵań, Sherhan Murtaza. Shyndyǵynda, burynnan belgili bolsa da, túıini bir tarqatylmaıtyn, dúrkin-dúrkin kóterilip turatyn máseleler bolady.
10 Qyrkúıek, 2018
Dýaly aýyz sarapshylardyń aıtýynsha, adamzattyń erteńi qalalar áleminiń bolashaǵyna tikeleı baılanysty. Bul tujyrymnyń aqıqatyn ýaqyt qudireti de aıqyndap keledi. BUU-nyń deregi boıynsha, búginde álemdegi qalalarda 4 mıllıardqa jýyq halyq (adamzattyń jartysynan astamy) ómir súredi eken. Boljam boıynsha, 2050 jyly qalalardaǵy halyq sany 6,5 mıllıardqa jetip, planeta turǵyndarynyń 70 prosentin quraıtyn kórinedi.
07 Qyrkúıek, 2018
El ekonomıkasyn damytýda zań ústemdiginiń máni zor
Memleket basshysy bıylǵy jylǵy qańtar aıynda halyqqa arnaǵan Joldaýynda zań ústemdigi men jemqorlyqpen kúres memlekettik saıasattyń basym baǵyttary bolyp qala beredi dedi. Óıtkeni bul kúres baǵyty tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteriniń biri retinde ekonomıkalyq damýdyń basty negizi ekeni ataldy. Al onyń joly jańa quqyqtyq ınstıtýttardy júzege asyrýda bolyp otyr.
06 Qyrkúıek, 2018
Adamǵa qashan bilim artyqshylyq etip edi?! Mundaı jaǵdaı tarıhta bolmaǵan sekildi. Biraq tarıhta, sonyń ishinde bizdiń qazaq tarıhynda mundaı jaǵdaı qubylys retinde buryn boı kórsetpegenimen, endi bolady dep oılaımyz.
05 Qyrkúıek, 2018
Ǵulama Álkeı Marǵulannyń deregine súıensek, Ulytaý óńirindegi Janǵabyl ózeniniń jaǵasynda qart jyrshynyń tas músini tur.
04 Qyrkúıek, 2018
«Qııalı» degen sóz bar. Maqtaýǵa qaraǵanda dattaý, kóp jaǵdaıda kelemejdeý jaǵy basym túsip jatatyn sóz. «Qııalı» sózi jas balaǵa qatysty aıtylsa, bul sózde úmit kúttirerlik qasıet baıqalady. Al ómirdiń belesterinen ábden ótken, shaý tartqan adamǵa qatysty qoldanylsa, onda rasynda da bul bosqa ótken ómirdi bildiretindeı. О́ıtkeni «qııal», «qııaldaý» degenimiz áli ashylmaǵan resýrs qoı. Jasy kelgen kezinde óz boıyndaǵy osy resýrsty ashyp, onyń qasıetin paıdalana almasa, rasynda da árbir adam balasy kelemejdeýge laıyq sekildi.
03 Qyrkúıek, 2018
Qazir qoqys konteıneriniń qasynan ótseńiz, shashylyp jatqan nandy kóresiz. Tabanyńyzdyń astynda taptalyp jatady. Baıqamaı basyp ketseńiz, boıyńyzdy bir yńǵaısyzdyq bıleıdi. Bala kezinen ata-ájeleriniń qulaqqa quıýymen nandy qadirlep ósken urpaq aramyzda. «Nan qıqymyn shashpańdar, jerde jatsa baspańdar, terip alyp qasterlep, torǵaılarǵa tastańdar» degen taqpaqty taqyldap aıtyp ósken býyn da belorta jasqa keldi. Sondyqtan nandy dastarqanda shashpaýǵa, aıaq astynda jatsa baspaýǵa tyrysamyz. Bul jazylmaǵan zańdylyq. Tipti nandy bir qolmen bólý de bizge ábes kórinedi. Bul ersi qylyqtan bir kerenaýlyq, astyń qadirine jetpeýshilik kórgendeı bolamyz. Endeshe nan úzimi, keıde tipti tutas bólke nege qoqys jáshigine tastalady, nege aıaq astynda jatady? Nantepki zaman degen osy bolar, bálkim?!..
30 Tamyz, 2018
Quqyq ústemdigin qurmetteýdi jáne jappaı zańǵa moıynusynýshylyqty maqsatty jáne júıeli túrde qalyptastyrý – ýaqyt talaby. Al Konstıtýsııa talaptaryn nyǵaıtý quqyq ústemdigin qamtamasyz etken jaǵdaıda ǵana tolyqqandy iske asyrylmaq. Bul adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryna degen kepildikti, quqyqtyq ashyqtyqty, ádildikti, zań aldyndaǵy teńdikti saqtap, ókilettilikti asyra paıdalanýǵa jol bermeýdi jáne sot tóreligine qoljetimdilikti qamtıdy. Biraq osy qaǵıdalardyń oryndalýy qalaı júzege asyrylmaq?
29 Tamyz, 2018
Abaı atamyz 40-shy qarasózinde «Tynyshtyq izdep taba almaı júrgen jurt tynyshtyq kórse, sátke turmaı, tynyshtyqtan jalyǵa qalatuǵyny qalaı?» degeni sııaqty adam balasy tabıǵatynan jalyqqysh keledi. Ásirese beıbitshilik pen tynyshtyqtyń qadirin bilmeıdi. Tipti osy jaıly qasıetti Qurannyń «Nısa» súresinde «óıtkeni adam balasy nashar jaratylǵan» deıtin aıat ta bar.
28 Tamyz, 2018
«Aqyldy qoǵam» qurylar ma eken?
Buryn «aqyldy» degen sóz adamǵa ǵana qatysty aıtylýshy edi. Sonan keıin keıbir jaǵdaılarda adamnyń serigi sanalatyn jylqy men ıtke qatysty «aqyldy janýar», «esti haıýan» túrinde azdap qoldanylyp qalatyn. Al endi qazir qarasańyz, jyldan-jylǵa qarqyn ala túsken jańa tehnologııalardyń dúmpýi nátıjesinde «aqyldylar» qatary kóbeıip kele jatqandaı. Máselen, álemde «aqyldy fermalar» paıda bola bastady. Bul úderistiń sońy «aqyldy aýyl sharýashylyǵyn» qurýǵa alyp kelmek. Sarapshylardyń pikirinshe, «aqyldy fermalar» quramyna kiretin jan-janýarlar da bolashaqty aqyldy bola túsýge tıis. О́ıtkeni tiri janýarlar qulaǵyna ornatylatyn chıp arqyly basqarylyp, birte-birte tehnologııalyq júıe ishinde tirshilik etý tártibin qabyldaıtyn bolady.
27 Tamyz, 2018
Qunanbaıulyn qomsynatyndar kezdesetin qoǵamda Islám Jarylǵapovtyń kim ekeninen beıhabarlar bolýy ábden múmkin. Biraq maıtalman aýdarmashynyń tilimizge engizgen sózderin bilmeıtin adam kemde-kem. Aıtalyq, oryssha chıtatel, zrıtel, ızdanıe knıgı, ostanovka, dacha, roddom, plıaj degen sózderdiń oqyrman, kórermen, basylym, aıaldama, saıajaı, perzenthana, jaǵajaı degen balamasyn engizgen engizgen osy kisi.
24 Tamyz, 2018
