Pikirler .
Qazaq tiliniń qoldanys aıasyn qaıtsek keńeıtemiz, onyń básekege qabilettiligin arttyrý úshin ne isteý kerek degen másele tóńireginde túrli pikir-usynys ortaǵa salynyp jatady. Sonyń biri álemdik deńgeıdegi kınokartınalardy jas urpaqtyń ana tilinde tamashalaýyna múmkindik týǵyzý der edik.
15 Qyrkúıek, 2021
Japonııada sanasy áli qatyp úlgermegen balanyń óz qalaýy boıynsha tańdaǵan mýzykalyq aspabyn jete meńgerip shyǵýyna qatty mán beriledi eken. Mundaı qadamǵa barýdyń sebebin suraǵanda, mamandar ulttyq mádenıetke baýlýdyń birden-bir kilti mýzyka ónerinde ekenin, al óziniń mýzykalyq aspabynyń únimen sýsyndap ósken jetkinshektiń jan-dúnıesi taý sýyndaı móldir, kirshiksiz taza bolyp qalyptasatynyn, sol sebepti bul atadan balaǵa mıras bolyp kele jatqan qalypty úrdis ekenin alǵa tartqan.
17 Tamyz, 2021
Teatr óneri qoǵam janyn meńdegen dert pen sherdi qatar qozǵap, kópshilikke tereń oı salatyn, adamzat balasynyń bárine ortaq rýhanı qundylyq desek, árbir qoıylymnyń túpki ıdeıasynda belgili bir halyqtyń, ulttyń murat-múddesin kózdeý, ádet-ádebi men mádenıetin nasıhattaý basym turatyny – zańdy qubylys. Alaıda sońǵy ýaqytta tek sezim men lyp etpe jarqylǵa eliktep-solyqtap, dástúrli úlgiden irgesin aýlaq salǵandar tarapynan el teatrlary basyna tóngen qaýip týraly jurtshylyqtyń ashynǵannan ashy daýysy shyǵyp ketip jatatyny – taǵy shyndyq.
07 Maýsym, 2021
Internette bir avtor: «Siz» dep sóıleý adamdardyń arasyn alshaqtatyp, bir-birine degen senimin azaıtady. Ondaı sýbordınasııa ata-ana men bala arasynda bolmaýy kerek. Bala ondaı kezde beısanaly túrde ata-anasyn bóten adam retinde qabyldaıdy. Sondyqtan bala ata-anasyna «siz» demeı, «sen» dep sóıleýi kerek, «siz» dep tanymaıtyn bóten adamǵa nemese asa qurmetti úlken adamdarǵa ǵana aıtylady» deıdi. Muny oqyp, jylarymyzdy ne kúlerimizdi bilmedik.
04 Aqpan, 2021
Tildi qarym-qatynas quraly dep qana emes, ishki mádenıetiń men rýhanı beıneńniń, tálim-tárbıeń men dúnıetanymyńnyń aınasy dep baǵalaýǵa asa mán bere qoımaýymyzdan keıde opyq jep qalyp jatatynymyz bar. Germanııada turatyn Aınur Asqarqyzy esimdi qyzymyz óziniń jelidegi paraqshasynda: «О́ziniń minin kórmeı, ózgeden min izdeý ádetke aınalyp bara ma, qalaı ózi. Biz qytaılar sekildi kóp xalyq emespiz. Keń-baıtaq jerimiz bolǵanymen, sol keń jerdiń ár tusynda tarydaı shashylǵan az ǵana xalyqpyz... Sonda da bir-birimizge aýyr sóz aıtyp, jazyqsyz aıyptap, sebepsiz kinálap, jantalasyp jatamyz. Sonshama nege ishimiz tolyp ketken? ...Bir-birimizge meıirimdi bolaıyqshy!» dep oı tastapty.
21 Qańtar, 2021
Elimiz táýelsizdikke qol jetkizgen otyz jylǵa jýyq ýaqyt ishinde bir aýyz qazaqsha úırenýge jaramaǵan keı otandastyń jan-beınesine úńilgende, sonaý bir jyldary Japonııada ótken Qazaqstan mádenıeti men óneri kúnderi jobasy jadymyzda eriksiz qaıta jańǵyrady.
29 Jeltoqsan, 2020
Adamnyń ómirine oıy men peıiliniń erekshe áser etetindigin jıi estımiz. Psıholog mamandardyń aıtýynsha, adam ár saǵat saıyn jymıyp, baqytty jannyń keıpine enip turýy kerek eken. Kóńilge osyndaı sezim ornyqqan sátte ǵana júıke men mı qalypty yrǵaqta úılesip, jaqsy jumys isteı bastaıtyn kórinedi.
30 Qarasha, 2020
Platon danyshpan: «Igiliktiń tórt túri bar», – degen eken. Olar: júrektilik, danyshpandyq, estilik jáne ádeptilik. Osy qaǵıdanyń biz búgin tek bireýine ǵana, ıaǵnı ádeptilik jaıyna toqtalǵymyz kelip otyr. Oǵan sebep, keıingi kezde jaqsy men jamannyń arajigin ajyratpaı, máseleniń aq-qarasyn bilmeı turyp, bireýdi syrttaı sydyrta sóge sóıleý, synap-mineý, nápsiniń azǵyrýyna erip, jalǵan, lepirme, bos sózge erik berý sekildi halyqtyq qalybymyz ben qazaqy ádebimizben úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtyn jat qubylystar tym beleń alyp barady.
20 Qarasha, 2020
Alty Alashtyń maqtanyshy Ahmet Baıtursynuly: «Gazet – halyqtyń kózi, qulaǵy hám tili. Adamǵa kóz, qulaq, til qandaı kerek bolsa, halyqqa gazet sondaı kerek. Gazeti joq jurt basqa gazeti bar jurttardyń qasynda qulaǵy joq kereń, tili joq mylqaý, kózi joq soqyr sekildi» degen edi. Rýhanı mádenıetimiz ben eldik mártebemizdiń deńgeıin baǵamdaýǵa basty ólshem bolyp kele jatqan osy qaǵıdaǵa súıensek, kópshiliktiń ne oqyp júrgenine qarap, oı-sanamyzdyń, turmys-tirshiligimizdiń túr-turpatyn ańǵarýǵa bolatyn sekildi.
27 Qazan, 2020
Kúndelikti ómirde neshe túrli adammen jolymyz toǵysyp qalyp jatady. Jan-jaǵyndaǵylarǵa janashyrlyq tanytyp, meıirim nuryn sebelep júretin qarapaıym, kishipeıil, adamgershiligi mol tulǵalarǵa kópshiliktiń súıispenshiligi men syı-qurmeti árıne, qaı kezde de joǵary bolyp qala bermek. Alaıda jan dúnıeńiz tek shýaqty kúnniń shuǵylasyna nurlanyp, ómir kóshinde aldyńyzdan únemi osylaı jaısań jandar ǵana ushyrasa ma? Adamdar týraly jaqsy oılaý, jaqsylyq jasaýǵa qushtarlyq barlyq adamnyń qolynan kele bere me?
01 Qazan, 2020
Qıly-qıly taǵdyrlar bolatyny sııaqty adam minezi de san alýan. Ol – jeke tulǵanyń bolmysynan, sózinen, kúndelikti qarym-qatynasynan kórinis tabatyn erekshe mánge ıe qubylys. Isine uqyptylyq, sypaıylyq, sezimtaldyq, qaıyrymdylyq, meıirimdilik, adaldyq, sabyrlyq, jaıdarylyq, keshirimshildik, qarapaıymdylyq sııaqty asyl qasıetterdi boıyna darytyp, jan-jaǵyna shuǵyla-nuryn sebelep júretin ishki mádenıetke baı jandy qazaq ejelden kórkem minezdi adam dep aıryqsha baǵalaǵan.
22 Qyrkúıek, 2020
Balalary men nemere-shóbereleriniń qýanyshy men qyzyǵyna marqaıyp, ómirdiń altyn arqaýy – ata-baba dástúrin úzip almaı, uly kóshti urpaq jarastyǵymen jalǵastyrý, eshnársege muqtaj bolmaý, aınalasyndaǵy úlken-kishiniń qurmetine bólenip, abyroı bıiginen tabylý – úlken ǵanıbet!
10 Qyrkúıek, 2020
Belgili ǵalym Rahmanqul Berdibaıdyń: «Egistik jerdi jazdyń ystyq aılarynda birneshe ret sýarmasa, shyqqan egin múlde qýrap ketetini sekildi der kezinde jalǵastyǵyn tappaǵan dástúr de joǵalady», degen sózi keıingi urpaqty ulttyq salt-dástúr men ádet-ǵurypqa baýlyp tárbıeleıtin, baıyrǵy ata-babalarymyzdyń nanym-senimderinen, tarıhynan, turmys-tirshiliginen, jaqsy men jaman týraly túsinikterinen turatyn jyr-tolǵaý, terme janrlarynan kóz jazyp qala jazdap otyrǵan qazirgi qalpymyzǵa qaratyp aıtylǵandaı áser qaldyrady.
14 Shilde, 2020
Kirme sózder hám til úılesimdigi
Til mamandary túrki tilderiniń báriniń túbiri – ortaq til degen tujyrymǵa kelip júr. Dybystalýy ár túrli bolǵanmen ortaq sózder negizinde biregeı termınologııalyq leksıkanyń irgetasy qalanyp, qazaq tiliniń sózdik qory qalyptasqany málim.
29 Maýsym, 2020
Ysyrap yrzyǵyń men yrysyńdy azaıtady
Ysyrapqa jol bermeý ejelden qazaqy tárbıeniń basy bolyp sanalatyn. Dinniń ózinde: «Jeńder, ishińder jáne ysyrap qylmańdar. Shyn máninde, Alla ysyrap etýshilerdi jaqsy kórmeıdi» delingen.
17 Maýsym, 2020
Ata-babalarymyzdyń baıyrǵy yrym-tyıymyn eskersek, qazaq túnde úıden kúl shyǵarmaǵan, sebebi kúl tógilgen jerdi basýǵa bolmaıdy, túrli jamandyq ataýly kúlmen birge kóshedi, kúlden shyqqan jamandyq adamnyń ózimen birge úıine ilesip barady dep saqtandyrǵan.
28 Qańtar, 2020
Qazaqta jyr-kúıi degen janr – ejelden bar dástúr. Iаǵnı, áýelde jyrlanyp, sosyn kúıge bergisiz tolǵaý retinde el arasyna keń taraǵan. Jyr-kúıi – jyraýlar men jyrshylar, termeshiler qoldanatyn maqam, áýen. Ár dáýirdiń, ár óńirdiń búginde jyr, tolǵaý, terme, dastan, qıssa aıtatyn ózine laıyq maqam-sazy, áýeni saqtalǵan.
30 Jeltoqsan, 2019
Qazaqtyń «Aýrý batpandap kirip, mysqaldap shyǵady» degen máteli kóbine rýhanı júdeýlik pen azapty dertke ushyrap, ulttyq ádet-ǵuryp pen salt-dástúrden qol úzgen, halyqtyq qalyppen qabyspaıtyn sıyqsyz ári soraqy jańa salttardan kópshilikti saqtandyrý maqsatynda aıtylyp jatady. Bul dert eń aldymen jas urpaqtyń tamyryn kemirip, taýyn shaǵatyn qurtqa, al búkil ult úshin úlken sorǵa aınaldy. Búgingi áńgimemiz – ulttyq tárbıeniń besigi sanalatyn, ǵasyrlar boıy halqymyzben birge jasasyp kele jatqan toı mádenıeti tóńiregindegi túıtkilder jaıynda bolmaq.
04 Qarasha, 2019
Arıstotel: «Bı – adamnyń minez-qulqyn, ishki jan-dúnıesin, áreketin kórsetetin taza yrǵaqtyń kórinisi...» degen eken. IýNESKO-nyń sheshimimen 1982 jyldan bastap baletmeıster, bı óneriniń sheberi Jan Jorj Noverdiń (1727-1810) týǵan kúnine oraı halyqaralyq bı kúni merekelenedi. «Balet óneriniń atasy» retinde tarıhta qalǵan fransýz reformatorynyń «Bı men balet jaıly hat» atty týyndysy kez kelgen balet mektebi úshin áli kúnge deıin qundy qural sanalady. Munda balettik qoıylymdardyń qyr-syry, pantomımo jáne bı óneri týraly egjeı-tegjeıli jazylǵan edi.
10 Qazan, 2019
«Sheshingen sýdan taıynbas» degendeı Qazaqstan naryqtyq qatynasqa tolyq kóshken soń memleket menshigindegi mekeme-uıymdardyń bárin jekemenshikke berý maqsatyn alǵa qoıǵan. Bul – memlekettiń bızneske aralasýyn barynsha azaıtýdy kózdeıtin naryq zańynyń talaby. Halyqaralyq beıbitshilik syılyǵynyń laýreaty, Qytaıdyń belgili sýretshisi Sı Baıshı: «Jasym qyryqqa kelgende baryp sýretti túsine bastadym» degen eken. Álem moıyndaǵan qylqalam sheberiniń ózi osylaı degende, basqa qarapaıym halyqtyń bul óner týraly túsiniginiń taıazdyǵyn, saýatynyń kemdigin synap-minep jatý qısynsyz sekildi, árıne. Áıtse de sýretshi dese taý-tasty kezip, ásem tabıǵatqa alystan qııaldana kóz tikken jaı boıaýshy, tıyn-tebenge bola árkimniń tapsyryspen portretin salyp, kúnin ázer keship júrgen qarapaıym pende dep qaraıtyn dúbára kózqarastan túbegeıli arylmaı, órkenıetti elderdiń qataryna qosyla almaımyz.
07 Tamyz, 2019
