Minez qubylysyn zertteıtin salany ǵylymda «harakterologııa» deıdi. Ǵasyrlar boıy bul júıe minezder tıpin saralap, olardyń túrli ómir jaǵdaıyndaǵy əreket-qylyǵyn baqylaý arqyly minez sapalaryn naqtylaýmen shuǵyldanyp keledi. Bul turǵyda bireýler adam minezin týǵan kúnimen baılanystyryp túsindiretin juldyznamaǵa ıek artsa, endi bireýler «fızıognomıka» (adamnyń syrtqy kelbetine jəne sondaı kelbetti tulǵalardy uqsastyǵymen belgili topqa biriktirip, olardyń psıhologııalyq sıpatyn anyqtaıtyn) ǵylymy júıesine júginip jatady. Munan basqa taǵy minez-qulyqty aıqyndaıtyn «hıromantııa» (adam minezin alaqannyń teri bederleri, túsi arqyly baqylaý júıesi), «dermatoglıfıka» (barmaq, alaqan terisine túsetin órnekter arqyly adam minezin anyqtaıtyn), «grafologııa» (jazý tańbasyna oraı adam minezin anyqtaýǵa baǵyttalǵan) salasy mamandary boljamyna qulaq asýshylar barshylyq.
Al Abaıǵa júginsek, «Kórseqyzarlyqpen, jeńiltektikpen, ıa bireýdiń orynsyz sózine, ıa bir kez kelgen qyzyqqa shaıqalyp qala berseń, minezdiń beriktigi buzylady», «Ashýly adamnyń sózi az bolsa – yza qýaty artynda bolǵany», «Dosyńmyn dep júrip, dushpandyǵyn ozdyrar jamandar bolady», «О́zimshildik – adamdy buzatyn pıǵyl», «Baqastyq kúnshildikti zoraıtyp, adamshylyqty azaıtady», «...aqyldy saqtaıtyn minez degen saýyty bolady. Sol minez buzylmasyn!» – degen nebir jaqut syrly aqyl-oıdyń marjan kenine tap bolamyz. Ál-Farabı babamyz: «Minez-qulyq mini – rýhanı keselge jatady» dese, Álıhan Bókeıhanovtan bizge: «Ultyna, jurtyna qyzmet etý – bilimnen emes, minezden» degen tárbıelik máni zor asyl sóz qalǵan. Sondyqtan qazaq ta ejelden kisilik beıneniń kirpishi sanalatyn minez-qulyqqa, bitim-bolmysqa erekshe mán bergen, adamnyń búkil ómir súrý daǵdysyn, taǵdyr-talaıyn, bedel-belesin kóbine minez sıpatymen suryptap, rýhanı qalybymyzdyń basty qasıeti retinde qadir tutqan, munyń bári eń aldymen, tálim-tárbıege baılanysty dep oı qorytqan.
Minez-qulyq ólshemi adamnyń ómir súrý ádebin anyqtap beretinin búginde psıholog-mamandar da joqqa shyǵarmaıdy. Mysaly, minezi jaıdary, aqkóńil jandar kez kelgen ortaǵa ońaı sińisip, aınalasymen tez shúıirkelesip kete alsa, al minezi tomaǵa-tuıyq adamdardyń ózgelermen qoıan-qoltyq aralasyp ketýi kerisinshe, óte qıyn. Bul jerdegi bizdiń aıtaıyn degen áńgimemiz – adam minezin ózgertýdegi qoǵamnyń róli, məndi de unamdy minez-qulyqty qalyptastyrýǵa ujymnyń, ortanyń tıgizetin oń əseri haqynda. Jaqsy minezdi adamdy tárbıeleý qashanda ujym deńgeıiniń ozyq kórsetkishi sanalǵan. Minez-qulyq sapalarynyń ózgeriske ushyraýyna ósken uıasynyń, əleýmettik jaǵdaıdyń, aınalasyndaǵy aralasatyn adamdardyń, ortanyń yqpal etetindigi, tulǵalyq beınesin qalyptastyryp otyratyndyǵy ǵylymı turǵydan da jan-jaqty dáleldengen anyq másele. Kisini qurdymǵa jiberýdiń eki joly bar eken. Biri – tym asyra maqtaý da, ekinshisi – kózge ilmeı qoıý. «Juldyz aýrýyna» shaldyǵý tárbıe men tártiptiń jetispeýshiliginen oryn alsa, kúızeliske túsý, ishteı kúıreý, ómirden baz keshý, depressııaǵa ushyraý – elep-eskermeýdiń saldary. Aıaq astynan baǵy janyp shyǵa kelgen albyrt jas muny ózgelerden aqylymnyń ozyqtyǵynan, eptiligimnen, iskerligimnen... degen sezimge boı aldyryp, minez-qulyq qalyby buzylady. Jaǵymsyz əserlerdiń qaı-qaısysy da minezdiń «əlsiz jerlerin» kúıretip, adam qylyǵy kúrt ózgerip shyǵa keledi. Minezdiń shekten tys damyǵan bitisteri aqyl-oıǵa yryq bermeı, boıdaǵy unamdy qasıetterdiń bərin joq etedi. Keıbir adamdardyń ánsheıin bir bolmaıtyn nársege ashý shaqyryp, synı pikirdi kótere almaı jatýy, urys-keriske jaqyn turýy, oryndy, orynsyz sóz sóılep, súıkimsiz keıipke túsýi týa bitti minezden dep eshkim aıta almaıdy, bul – ortanyń áserinen paıda bolatyn minez bitisindegi aqaýlar. Abaı óziniń otyz jetinshi qara sózinde: «Adam balasyn zaman ósiredi, kimde-kim jaman bolsa, onyń zamandasynyń bári kináli. Men eger zań qýaty qolymda bar kisi bolsam, adam minezin túzep bolmaıdy degen kisiniń tilin keser edim» demep pe edi. Sol aıtqandaı, árkim de óz ortasynyń tártibi men qalyptasqan baıyrǵy dástúrine qaraı beıimdelip ómir súrýge, zamannyń talap-tilegine baǵynyp, qatesi men kemshiligin, minez minin túzeýge mindetteledi. Osy bir qarapaıym paıymdy daǵdyǵa aınaldyryp, ómir synynan súrinbeı ótý, adamı beıneńdi saqtap qalý – bárinen mártebeli.
